Khám phá di tích tôn giáo qua ngày tại Tây Ninh

Tây Ninh, xưa kia thuộc vương quốc cổ Phù Nam, giữ lại những dấu tích lịch sử của thời kỳ Óc Eo. Trên đất này, tháp cổ Bình Thạnh và tháp cổ Chót Mạt là những công trình kiến trúc tôn giáo độc đáo, có thể đã xuất hiện từ thời kỳ văn hóa Óc Eo thuộc vương quốc cổ Phù Nam.

Khám phá đẹp nguyên vẹn của tháp cổ Bình Thạnh

Tháp cổ Bình Thạnh đặt tại xã Phước Bình, thị xã Trảng Bàng, Tây Ninh, cách TP.Hồ Chí Minh khoảng 70km. Có thể di chuyển từ TP.Hồ Chí Minh theo QL22 (đi Tây Ninh) đến thị xã Trảng Bàng, sau đó lựa chọn qua Khu công nghiệp Thành Thành Công hoặc đi về thị trấn Gò Dầu, tiếp tục về hướng cửa khẩu Mộc Bài và rẽ trái tại đường ĐT 786 vài km là đến.

Tháp cổ Bình Thạnh tọa lạc trong khuôn viên xanh ngắm cây cỏ

Theo hướng từ cửa khẩu Mộc Bài, trên đường ĐT786, bạn sẽ bắt gặp biển báo “Di tích lịch sử văn hóa Tháp Bình Thạnh” bên phải. Tháp cách đường khoảng hơn 100m, ngang qua một cánh đồng. Trong khuôn viên còn có đình Bình Thạnh.

Đình Bình Thạnh nằm trong quần thể khu vực tháp cổ.

Tháp Bình Thạnh, xác định biên đại khoảng thế kỷ VIII, được phát hiện lại vào cuối thế kỷ XIX bởi người Pháp vào năm 1866. Được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa từ năm 1993 và đã trải qua quá trình trùng tu lớn trong giai đoạn 1998 – 1999.

Tháp cổ Bình Thạnh, một cụm ba ngôi tháp gạch trải dọc theo hướng Bắc – Nam, được cho là xây dựng vào thời kỳ cuối cùng của văn hóa Óc Eo. Khi phát hiện lại vào cuối thế kỷ XIX, chỉ còn một ngôi tháp hoàn hảo, một ngôi tháp đã sụp đổ hoàn toàn và ngôi tháp còn lại gần như biến mất, chỉ còn lại dấu vết hố gạch dưới lòng tháp.

Phế tích của ngôi tháp thứ hai được bảo quản dưới mái che, trong khi ngôi tháp thứ ba đã mất hẳn dấu vết.

Là một di tích tôn giáo của dân Chân Lạp xưa, tháp Bình Thạnh nay chìm đắm trong đồng lúa, vườn cây, nằm ở khu vực biên giới giữa Việt Nam và Campuchia. Thường lẻ, khu vực tháp khá êm đềm, chỉ khi có du khách từ các vùng lân cận ghé thăm mới tấp nập lên, chụp ảnh và rời đi.

Những chi tiết điêu khắc cổ xưa, đậm chất thời gian, xen kẽ với những phần mới được phục chế.

Tháp cổ Chót Mạt

Tháp cổ Chót Mạt đặt tại ấp Xóm Mới, xã Tân Phong, huyện Tân Biên, Tây Ninh, cách TP.Hồ Chí Minh khoảng 130km, cách TP.Tây Ninh hơn 20km trên QL22B về hướng cửa khẩu Xa Mát. Tháp Chót Mạt, được khám phá bởi người Pháp cùng thời kỳ với tháp cổ Bình Thạnh, đã được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa từ năm 1993.

Tháp nằm giữa những cánh đồng lúa, cách QL22 khoảng 1.5km. Dẫn vào tháp rất thuận tiện với biển chỉ dẫn đầy đủ. Tuy nằm giữa đồng lúa, nhưng vào mùa mưa có thể gặp khó khăn với đoạn đường đất cuối cùng dài khoảng vài trăm mét, đặc biệt là với xe máy.

Tháp Chót Mạt tọa lạc giữa cánh đồng, bên trong khu vườn xanh tươi.

Tháp Chót Mạt bao gồm 2 ngôi tháp. Khi được phát hiện vào cuối thế kỷ XIX, một ngôi tháp đã sụp đổ và bị chôn lấp, ngôi tháp còn lại trên mặt đất cũng bị sạt lở nhiều ở các bức tường, và mất nóc. Các nhà khảo cổ đã tiến hành đào khảo sát và khai quật lại ngôi tháp đổ nát, cũng như phục dựng các phần bị sụp của ngôi tháp còn lại, để trở nên như ngày nay.

Tháp Chót Mạt khi được phát hiện đã hết sức đổ nát, nhưng đã trải qua quá trình phục dựng kỹ lưỡng.

Mặc dù đổ nát khi được phát hiện, tháp Chót Mạt may mắn giữ lại nhiều hoa văn và tượng thần được điêu khắc trên thân tháp. Đây là tài liệu quý giá để nghiên cứu về nghệ thuật điêu khắc của thời kỳ xây tháp, cũng là cơ sở để phục dựng lại hoa văn, tượng thần trên các bức tường trong quá trình trùng tu sau này.

Mặc dù hình dạng đã đổ nát, tháp Chót Mạt vẫn giữ lại nhiều đặc điểm điêu khắc cổ xưa.

Tháp cổ Bình Thạnh và tháp cổ Chót Mạt là những kiến trúc tôn giáo của nền văn hóa cổ xưa tại Tây Ninh. Ngày nay, việc thờ cúng trong cả hai tháp này theo kiểu truyền thống của người Việt hiện đại, sử dụng bàn thờ, nhang đèn, hoa cúng (ở tháp Chót Mạt) hoặc chính bàn thờ Yoni trong tháp Bình Thạnh, kèm theo nhang, đèn và hoa.

Tòa Thánh Tây Ninh

Khác biệt với những ngôi tháp cổ đã nói ở trước đó - những công trình tôn giáo không còn sử dụng - Tây Ninh còn có một di tích kiến trúc tôn giáo nổi tiếng và hoạt động: Tòa Thánh Tây Ninh, tọa lạc tại phường Long Hoa, thị xã Hòa Thành, chỉ cách trung tâm thành phố Tây Ninh khoảng 5km về phía Đông Nam.

Cổng chính của Tòa Thánh Tây Ninh

Từ ngoại vi, vượt qua Chánh Môn là ba tòa tháp lớn chứa tro cốt của ba vị lãnh tụ cao cấp, cũng là những người sáng lập, bao gồm Đức Hộ Pháp ở trung tâm, Đức Thượng Thẩm và Đức Thượng Sanh ở hai bên. Tiếp theo là Cửu Trùng Thiên - khối bát quái 9 tầng thu nhỏ, sơn màu Xanh - Đỏ - Vàng. Kế đến là một sân rộng, Đại Đồng xã. Phía cuối sân, trước Đền Thánh, đứng một cột tam giác, cao 20m treo lá cờ tam giác lớn 3 màu tượng trưng cho đạo: Xanh - Đỏ - Vàng.

Dạng nhìn Sân Đại Đồng xã và Chánh Môn từ Đền Thánh.

Đền Thánh, một công trình kiến trúc to lớn, chiều rộng 97.5m và dài 22m. Ở phía trước (hướng Tây) có hai tòa lầu Bạch Ngọc Chung Đài (lầu chuông) và Lôi Phong Cổ Đài (lầu trống) cao 25m. Đền Thánh được chia thành 3 khu vực: Hiệp Thiên Đài – Cửu Trùng Đài – Bát Quái Đài, với nền đền giật cấp từ cao xuống thấp từ phía trước đến phía sau.

Đền Thánh, Tổ đình của Hội thánh Đại đạo Tam kỳ Phổ độ

Bên trong Đền Thánh Cao Đài

Trong thánh đường, khu vực Hiệp Thiên Đài có bức tượng ba vị lãnh đạo cao cấp, Đức Hộ Pháp ở giữa, và hai bên là Đức Thượng Thẩm (bên trái) và Đức Thượng Sanh. Cửu Trùng Đài kế tiếp với nền đền giật cấp 9 bậc và 2 hàng cột có 18 cột chạm rồng ở hai bên. Cuối cùng là Bát Quái Đài, có 8 cột rồng bao quanh quả Càn Khôn đường kính 3.3m, tượng trưng cho vũ trụ với Thiên nhãn và 3.072 vì sao xung quanh (tượng trưng 72 quả địa cầu và 3.000 thế giới).

Tìm hiểu về giáo lý của giáo phái cũng như lịch sử hình thành và xây dựng Đền Thánh sẽ mang đến nhiều điều thú vị cho du khách. Nếu có thời gian nghiên cứu trước khi đến thăm Tòa Thánh, du khách sẽ hiểu rõ hơn về Tòa Thánh cũng như đạo Cao Đài.

Tác giả: Ngô Hòa Nam
*Bài viết tham gia chương trình Du lịch Địa phương của Mytour

Du lịch Địa phương với Mytour là chương trình viết blog giới thiệu những địa điểm đẹp trên khắp đất nước Việt Nam, thuộc khuôn khổ chương trình Mytour Go & Share. Đây là cơ hội tuyệt vời để quảng bá du lịch địa phương đến mọi người. Với mỗi bài viết đạt yêu cầu, bạn sẽ nhận ngay 800.000 VND và có cơ hội trở thành Cộng tác viên với Mytour. Thông tin chi tiết về chương trình có tại: https://trv.lk/golocal