Buzz
Phú Yên sở hữu một cấu trúc địa lý đa dạng với sự kết hợp của núi và đồng bằng.
Tỉnh Phú Yên kéo dài từ vĩ độ 12°42'36' đến 13°41'28' và từ kinh độ 108°40'40' đến 109°27'47', giáp Bình Định ở phía bắc, Khánh Hòa ở phía nam, Đắk Lắk và Gia Lai ở phía tây, và Biển Đông ở phía đông.
Phú Yên nằm tại miền Trung Việt Nam, cách Hà Nội 1.160 km về phía nam và TP. Hồ Chí Minh 561 km về phía bắc theo Quốc lộ 1.
Diện tích tự nhiên của tỉnh là 5.045 km², với chiều dài bờ biển đạt 189 km.
Đặc Điểm Địa Hình
Phú Yên bao quanh bởi núi non: phía Bắc có dãy Cù Mông, phía Nam là dãy Đèo Cả, phía Tây là chân dãy Trường Sơn, và phía Đông giáp Biển Đông.
Đặc Điểm Núi
Địa hình Phú Yên kết hợp giữa đồng bằng và núi. Có ba huyện miền núi là Sông Hinh, Sơn Hòa và Đồng Xuân. Năm huyện-thành phố-thị xã chủ yếu là đồng bằng bao gồm thành phố Tuy Hòa, huyện Phú Hòa, thị xã Đông Hòa, huyện Tây Hòa và huyện Tuy An. Thị xã Sông Cầu có cả đồng bằng và núi với diện tích gần như bằng nhau.
Núi cao nhất ở Phú Yên là Chư Ninh, với độ cao 1.636m thuộc huyện Sông Hinh. Ngoài ra, còn có các đỉnh núi như hòn Dù (1.470m) và hòn Chúa (1.310m) ở huyện Tây Hòa, núi Chư Treng (1.238m) và núi La Hiên (1.318m) ở huyện Đồng Xuân. Những ngọn núi khác thường có độ cao khoảng 300-600m.
Một ngọn núi không cao nhưng nổi tiếng ngay trong lòng thành phố Tuy Hòa là núi Nhạn. Núi Nhạn nằm cạnh sông Đà Rằng và có tháp Nhạn cổ kính, vốn là một tháp Chàm của người Chămpa xưa.
Đặc Điểm Các Đèo
Với vị trí nằm giữa các dãy núi từ dãy Trường Sơn chạy ra biển, Phú Yên có nhiều đèo dốc trải dài theo Quốc lộ 1, 1D và Quốc lộ 25.
Một số đèo nổi bật gồm:
- Đèo Cù Mông: Dài khoảng 9Km, nằm trên dãy Cù Mông, phân chia giữa Phú Yên (thuộc thị xã Sông Cầu) và Bình Định, với độ cao 245m.
- Đèo Cả: Dài khoảng 12Km, nằm trên dãy Đèo Cả, là ranh giới giữa Phú Yên (thuộc huyện Đông Hòa) và Khánh Hòa, với cảng Vũng Rô nằm ngay dưới chân đèo.
- Đèo Quán Cau: Được biết đến với đầm Ô Loan nổi tiếng nằm ngay dưới chân đèo, thuộc huyện Tuy An.
Ngoài những điểm đặc trưng khác, khu vực này còn có một số đèo và dốc nổi bật:
- Thị xã Sông Cầu sở hữu đèo Tùy Luật và đèo Nại.
- Các dốc như Ba Ngoài, Găng, Quýt, và Gành Đỏ (hay còn gọi là dốc Xuân Đài) cũng nằm ở đây.
- Huyện Tuy An có Dốc Vườn Xoài (còn gọi là dốc Đá Trắng), đèo Tam Giang, đèo Thị và dốc Bà Ên.
- Huyện Đồng Xuân nổi bật với đèo Cây Cưa.
- Huyện Sông Hinh có đèo Bình Thảo.
- Huyện Phú Hoà có đèo Dinh Ông.
Hang và gộp
Với cấu tạo địa chất độc đáo, Phú Yên có nhiều hang động và gộp ăn sâu vào núi, tạo nên những cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, những hang động này đã trở thành nơi trú ẩn và đóng quân của lực lượng Cộng sản Việt Nam.
Một số hang động và gộp nổi bật gồm:
- Huyện Tây Hòa nổi bật với các hốc như Gạo, Võ, Răm, Hoành, Nhum, Cũi, và Chinh.
- Thành phố Tuy Hoà có hang Trai Thủy (hay còn gọi là Hang Dơi) nằm ở núi Chóp Chài và gộp Đá Bàn.
- Huyện Tuy An có các hốc Bé và Tạ.
- Thị xã Sông Cầu có hốc Bà Beo và gộp Hoà Lợi.
- Huyện Đồng Xuân nổi bật với hốc Bà Chiền.
- Huyện Sơn Hoà có hang Thuồng Luồng, gộp Hòn Huyệnh, và gộp Ma Tửu.
- Huyện Sông Hinh có hang Cồ.
Sông và suối
Các con sông ở Phú Yên đều bắt nguồn từ dãy núi Trường Sơn ở phía tây, dãy Cù Mông ở phía bắc và dãy núi Đèo Cả ở phía nam, chảy theo hướng Tây Bắc-Đông Nam hoặc Tây-Đông với độ dốc cao.
Sông lớn nhất là sông Ba, thượng lưu còn gọi là Eaba, hạ lưu là sông Đà Rằng, bắt nguồn từ dãy núi Ngọc Rô (Kon Tum) và đổ ra cửa Đà Diễn (thành phố Tuy Hòa). Sông lớn thứ hai là sông Kỳ Lộ, thượng nguồn gọi là sông La Hiên và hạ lưu là sông Cái, bắt nguồn từ các dãy núi cao 1.000m ở Gia Lai và Bình Định, đổ ra cửa biển Tiên Châu ở Tuy An.
Ngoài các sông lớn, còn có nhiều sông nhỏ hơn như sau:
- Huyện Đông Hòa có sông Bàn Thạch, còn gọi là sông Bánh Lái.
- Huyện Sông Hinh có sông Hinh và sông Krông Năng.
- Huyện Sơn Hòa có các sông Cà Lúi, Thá, Con, và Bà Lá.
- Thị xã Sông Cầu nổi bật với sông Cầu.
- Huyện Tây Hòa có sông Con, sông Trong, và sông Đồng Bò.
- Huyện Đồng Xuân có sông Trà Bương và sông Cô.
- Huyện Phú Hòa có sông Quy Hậu.
Hệ thống sông Đà Rằng, sông Bàn Thạch và sông Kỳ Lộ có tổng diện tích lưu vực 16.400 km² và tổng lượng dòng chảy 11,8 tỷ m³, cung cấp đủ nước cho nông nghiệp, thủy điện và sinh hoạt.
Phú Yên có nhiều suối nước khoáng nóng như Phú Sen, Triêm Đức, Trà Ô, Lạc Sanh. Bên cạnh đó, còn có các tài nguyên khoáng sản phong phú như Diatomite (90 triệu m³), đá hoa cương nhiều màu (54 triệu m³), và vàng sa khoáng (300 nghìn tấn) (số liệu năm 2006 theo Cẩm nang xúc tiến thương mại du lịch Phú Yên).
Đầm và vịnh
Nhờ sự kết hợp của nhiều sông, dãy núi và biển đan xen, Phú Yên sở hữu một hệ thống đầm, vũng, và vịnh phong phú.
Các đầm, vịnh tiêu biểu gồm:
- Thị xã Sông Cầu có đầm Cù Mông, vịnh Xuân Đài, vũng Lắm (còn gọi là vũng Lấm hoặc vũng Mắm), vũng La, và vũng Chao.
- Huyện Tuy An nổi bật với đầm Ô Loan.
- Huyện Đông Hòa nổi tiếng với Vũng Rô, một cảng quan trọng trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển.
Cao nguyên
Phú Yên có ba cao nguyên chính: cao nguyên Vân Hòa nổi tiếng, cùng với An Xuân và Trà Kê.
Cao nguyên Vân Hòa là một vùng đất đỏ bazan, tọa lạc ở độ cao 400m trên các xã Sơn Xuân, Sơn Long, và Sơn Định thuộc huyện Sơn Hòa. Nơi đây nổi tiếng với các loại trái cây như thơm và mít chợ Đồn.
Cao nguyên An Xuân nằm ở xã An Xuân, huyện Tuy An, nổi tiếng với đặc sản trà An Xuân.
Cao nguyên Trà Kê tọa lạc tại xã Sơn Hội, huyện Sơn Hòa.
Khí hậu
Khí hậu ở đây là nhiệt đới gió mùa, với đặc trưng nóng ẩm và ảnh hưởng của khí hậu đại dương. Vùng này có hai mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 và mùa khô từ tháng 1 đến tháng 8. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 26,5°C, và lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.600 - 1.700mm.
Phú Yên thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ. Một số tình huống lũ có thể do việc xả lũ từ các hồ thủy điện hoặc do vỡ đập.
