Khám Phá Đường Hoàng Thành Huế

Khám Phá Đường (khám: kiểm tra; phá: chính xác; đường: địa điểm) là một nhà hát dành riêng cho vua, hoàng thân, quan chức cấp cao và là nơi tổ chức các vở tuồng cung đình để phục vụ quan khách và sứ thần. Đây được coi là nhà hát cổ nhất trong lịch sử sân khấu Việt Nam.

Nơi đây cũng là địa điểm tổ chức các lễ hội đặc biệt như tứ tuần của các vua Minh Mạng, Tự Đức, Đồng Khánh, Khải Định. Những đối tượng được mời tham dự gồm các quan văn võ, hoàng tử và hoàng đệ. Vào năm 1833 (Minh Mạng năm thứ 14), triều đình nhà Nguyễn đã tổ chức đúc tiền “Minh Mạng Phi Long” tại đây.

Lịch sử

Trong giai đoạn 1820 – 1840, vua Minh Mạng đã cho xây dựng Nhà hát lớn Duyệt Thị Đường vào năm Minh Mạng thứ 7 (1824-1826), nằm ở góc đông nam bên trong Tử Cấm thành trên nền cũ của nhà hát Thanh Phong Đường (1805).

Công trình được cải tạo lần đầu vào năm 1829 (Minh Mạng năm thứ 10).

Kiến trúc

Duyệt Thị Đường có diện tích tổng cộng là 11.740 m², trong đó diện tích xây dựng nhà hát là 1.182 m². Trước đây, khuôn viên nhà hát được sử dụng để trồng các loại cây thuốc quý hiếm. Bên phải nhà hát là Ngự y viện, nơi sản xuất thuốc chữa bệnh cho vua và hoàng gia, còn bên trái là sở Thượng Thiện, nơi chế biến các món ăn phục vụ vua. Tất cả được tách biệt khỏi nhà hát bằng một bức tường.

Nhà hát có hình chữ nhật với mái vòm cong giống như các đình chùa ở Huế, được đỡ bởi hai hàng cột lim sơn son cao 12 m, trang trí với hình rồng cuốn mây chia làm 2 tầng. Trên mỗi cột treo một bức tranh sơn thủy vẽ cảnh Huế, khung chạm rồng vàng. Trên trần nhà, mặt trời, mặt trăng và các vì tinh tú được vẽ hoặc chạm nổi trên nền xanh lơ. Tòa nhà nối với các cung điện bằng hành lang có mái cong, uốn lượn.

Sân khấu chính nằm ở giữa nhà hát, với vị trí tốt nhất cho vua là ở lầu hai, phía trước hai bên vòm treo hai câu đối bằng chữ Hán của vua Minh Mạng.

Âm nhạc tinh tế hòa quyện tâm hồn để nuôi dưỡng chí khí
Cái thiện và cái ác đều được thể hiện rõ ràng, giúp giữ gìn cái tốt và hạn chế cái xấu

Dịch nghĩa:

Âm nhạc tinh tế hòa quyện với tâm hồn, nuôi dưỡng chí khí của con người
Cái thiện và cái ác đều được bày tỏ rõ ràng, nhằm bảo tồn cái đúng và hạn chế cái sai.

Sân khấu có ba mặt với bức tường cuối sân khấu có hai cửa ra vào. Diễn viên vào từ phía bên phải và ra từ phía bên trái. Phía sau bức tường là một phòng rộng chứa các đạo cụ, trang phục và bản tuồng. Ở vị trí cao nhất trong phòng là một khám thờ tổ sư nghề hát bội. Phòng này có cửa hướng ra sân ở mé đông Tử Cấm Thành, là lối vào của các nghệ nhân. Đối xứng với bức tường sân khấu là một đài cao chia làm hai bậc. Bậc trên cùng gần tường phía tây dành cho các bà hoàng và cung tần mỹ nữ, bậc thấp hơn là nơi ngự tọa của vua. Hai bậc được ngăn bởi một lớp sáo trúc thưa, cho phép người trong cung nhìn ra ngoài mà không bị người bên ngoài nhìn thấy rõ. Hai bên chỗ của vua là chỗ ngồi dành cho quốc khách và quan chức triều đình.

Tình trạng

Duyệt Thị Đường đã trải qua nhiều lần tu sửa dưới triều đại các vua Nguyễn. Năm 1962, khi chính phủ Việt Nam Cộng hòa cải tạo nhà hát để làm cơ sở giảng dạy cho Trường Quốc gia Âm nhạc Huế, các công trình xung quanh bị phá dỡ để xây dựng khu ở cho giáo viên và sinh viên, khiến cấu trúc của nhà hát bị thay đổi. Sau nhiều năm chiến tranh, thiên tai và sự tàn phá của con người, Duyệt Thị Đường xuống cấp nghiêm trọng. Từ năm 1995 đến 2002, nhà hát được trùng tu hoàn chỉnh và chính thức hoạt động trở lại từ tháng 3/2003. Các ghế dành cho quan khách và quan xưa cũng được sửa chữa để phục vụ du khách.

Từ năm 2004, Duyệt Thị Đường được Trung tâm Bảo tàng Di tích Cố đô Huế phục hồi và đưa vào hoạt động cho khách du lịch với nhã nhạc cung đình Huế. Nhà hát đã phục dựng 8 trong số 11 điệu múa cổ, 40 bài nhã nhạc và nhiều trích đoạn tuồng cổ, với các tiết mục công phu như Trống Thái Bình, Tam luân cửu chuyển (đại nhạc), Phú lục địch, Kim tiền (Tiểu nhạc), Vũ phiến, Lục cúng hoa đăng và các trích đoạn tuồng như Kỷ Lan Anh, Ôn Đình chém Tá, Lục cúng hoa đăng, Nữ tướng xuất quân, Lân mẫu xuất Lân nhi... Các trích đoạn Tuồng Cung đình tiêu biểu như Sơn Hậu, Tam Nữ Đồ Vương cũng được trình diễn. Nhà hát còn sáng tạo nhiều tác phẩm mới trên nền chất liệu cổ, như vở 'Người Khởi Nghiệp Đàng Trong' được công chúng đánh giá cao.

• Giờ biểu diễn tại Duyệt Thị Đường

Sáng:
Xuất 1: 10h00 - 10h35
Chiều:
Xuất 1: 15h00 - 15h35

• Giá vé: Được công bố tại quầy vé.

• Minh Khiêm Đường
• Nhã nhạc cung đình Huế

Các liên kết bên ngoài

• Các hoạt động tại nhà hát Duyệt Thị Đường và Minh Khiêm Đường Xem lưu trữ ngày 14-04-2010 tại Wayback Machine
• Thông tin về chương trình biểu diễn tại Duyệt Thị Đường Xem lưu trữ ngày 03-02-2008 tại Wayback Machine

• Thông tin về Duyệt Thị Đường trên trang của Trung tâm Bảo tàng Di tích Cố đô Huế. Xem lưu trữ ngày 24-01-2011 tại Wayback Machine