Buzz
Ninh Thuận – điểm đến độc đáo với nhiều điều kỳ thú đang chờ đợi du khách khám phá. Làng gốm cổ Bàu Trúc, với cách làm gốm độc đáo và những sản phẩm độc đáo, là một trong những nguyên nhân đưa vùng đất Chăm trở nên nổi tiếng.
Bàu Trúc nằm ven quốc lộ 1A, thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Bình Thuận. Cách trung tâm Phan Rang-Tháp Chàm chưa đến 10km. Làng gốm Bàu Trúc, là một trong hai làng gốm lâu đời nhất khu vực Đông Nam Á, được xây dựng từ hơn 1000 năm trước. Dân gian truyền thuyết rằng, ông tổ làng gốm Bàu Trúc, ông Poklong Chanh, đã truyền đạt bí quyết vữa đất, nặn hình và nung gốm cho phụ nữ làng. Vì lòng biết ơn, bà con dựng đền thờ và tổ chức lễ cúng trong lễ hội Katee hằng năm.
Bàn tay tài năng, nhảy múa với đất sét – Ảnh: FionaDoan
Gốm Bàu Trúc - Sự kỳ diệu của nghệ thuật gốm độc đáo
Người Chăm ở đây không sử dụng bàn xoay, mà thay vào đó, họ sử dụng đôi bàn tay khéo léo và toàn bộ cơ thể để tạo nên những sản phẩm gốm độc nhất vùng đất Chàm. Họ không chỉ là những nghệ nhân tài năng tạo ra những sản phẩm đặc sắc, mà còn truyền lưu bí quyết làm gốm từ hệ thống này đến hệ thống khác.
Xoay gốm - Ảnh: Le Nhat Hoang
Đất sét để làm gốm ở đây được lấy từ sông Quao, chỉ một lần mỗi năm và kéo dài đến nửa tháng. Phụ nữ Chăm tại Bàu Trúc lấy đất về để sử dụng suốt cả một năm.
Để tạo ra loại gốm đặc biệt này đòi hỏi sự tận tâm và kỹ thuật. Đất sét được lấy về, nhẹ nhàng được nghiền nhuyễn và ướt đủ, sau đó được ủ kín qua một đêm. Sáng hôm sau, nguyên liệu được đưa ra khuôn trộn với cát mịn, nhào nhuyễn tạo nên nguồn cảm hứng cho sản phẩm. Nghệ nhân tài năng sau đó đặt nguyên liệu trên bàn xoay và bắt đầu sáng tạo, tay nghệ siêu việt vun cao tạo hình cho tác phẩm. Để làm cho bề mặt trở nên mịn màng, phụ nữ Chăm sử dụng thanh tre, mảnh sành và vải ướt để làm bóng bề mặt.
Gốm được phơi trước khi đưa vào lò nung – Ảnh: Nguyenloc_Sg
Sản phẩm sau khi hoàn thành được để ngoài trời phơi nắng và giữ trong bóng mát từ 5-10 ngày trước khi bắt đầu quá trình nung. Phương pháp nung của làng gốm Bàu Trúc mang đặc điểm thổ cẩm, nguyên sơ như cách họ tạo hình sản phẩm. Người Chăm không sử dụng lò nung hiện đại, thay vào đó, họ chọn cách truyền thống với trấu, rơm và củi khô được chất thành đống trên mặt đất trống rồi đốt cháy.
Gốm chờ sẵn sàng trước khi được nung – Ảnh: Thùy
Sau một khoảng thời gian nung 4-5 giờ, nhiệt độ đã đạt mức 500 – 600 độ C, gốm Bàu Trúc xuất hiện trong bức màn màu của trái dông và những lá thị hái từ rừng. Sau bước phun màu, sản phẩm gốm được đưa vào lò nung tiếp trong khoảng 2 tiếng nữa để trở thành tác phẩm hoàn chỉnh. Kết quả, sản phẩm gốm Bàu Trúc mang đến sắc màu độc đáo, hòa quyện với văn hóa Chăm-pa cổ, đồng thời giữ nước mát hơn so với những loại gốm thông thường.
Quá trình nung gốm – Ảnh: Haimien1
Những sản phẩm được chế tác bởi người Chăm tại đây thường kết nối mật thiết với cuộc sống hàng ngày của cộng đồng. Ấm, chén, chum, chóe... hay các vật dụng linh thiêng như các tác phẩm phù điêu với hình ảnh phụ nữ Chăm, vua Chăm, cùng với những vũ nữ Apsara…
Gốm lợn đáng yêu – Ảnh: Vu Khanh Truong
Những sản phẩm gốm từ làng Bàu Trúc không chỉ là kết quả của sự lao động, mà còn là biểu tượng cho lòng nhiệt huyết của cộng đồng nơi đây. Thu nhập trung bình từ nghề làm gốm của phụ nữ Chăm dao động từ 40.000 đến 60.000đ, một con số khiêm tốn so với giá trị văn hóa và lịch sử mà sản phẩm của làng Bàu Trúc đại diện.
Các cô gái Chăm tại làng Bàu Trúc bắt đầu học nghề làm gốm từ khi chỉ mới 13, 14 tuổi. Nghề nghiệp này giúp họ thành thạo trong việc tạo ra các vật dụng sinh hoạt như ấm nước, chum… Mặc dù đất sét có ở nhiều nơi, nhưng chỉ có đất sét ở Sông Quao, làng Bàu Trúc mới mang lại những sản phẩm gốm độc đáo và đậm chất tinh thần như thế.
Người phụ nữ Chăm tài năng bên tác phẩm gốm Bàu Trúc – Ảnh: Chungphoto2011
Hiện nay, làng gốm Bàu Trúc mở cửa đón tiếp những du khách tò mò muốn khám phá làng nghề này. Những du khách này không chỉ bị cuốn hút bởi nghệ thuật làm gốm tài ba của phụ nữ Chăm, mà còn bởi khả năng tạo ra những tác phẩm độc đáo chỉ từ hai bàn tay và một khối đất, trước sự ngỡ ngàng và thán phục của những người đến từ xa.
Những tác phẩm của làng gốm Bàu Trúc, khi trình diễn trên thị trường, đã trải qua sự lựa chọn tỉ mỉ từ những bàn tay tài năng và giàu kinh nghiệm. Những sản phẩm chưa trải qua sự chín muồi, hoặc đã lớn tuổi qua mức, sẽ được loại bỏ ngay khi thoát khỏi lò. Du khách đến thăm làng gốm Bàu Trúc thường không quên mang về vài tác phẩm để trang trí trong ngôi nhà của mình, không chỉ vì giá trị hợp lý mà còn vì tính độc đáo khó tìm thấy.
Nghệ nhân ân cần vuốt nhẹ trên tâm hồn tác phẩm của mình – Ảnh: Minh3366
Hồi hộp ngắm những đôi bàn tay tài năng của người nghệ nhân xứ Chàm, điều này làm cho việc tạo hình từ đất sét trở nên linh hoạt và tinh tế. Họ tỉ mỉ 'vuốt ve' để hoàn thiện từng sản phẩm như chính đứa con của mình. Đây là một trải nghiệm đầy thú vị và khó phai trong tâm trí của những người yêu thích nghệ thuật gốm, yêu thích những giá trị lịch sử sâu sắc và đặc biệt là yêu thích sự độc đáo hiện diện trên từng sản phẩm, như những tác phẩm gốm tại làng Bàu Trúc.
Huyền Vịt – Kinhnghiemditour.vn
Bài viết này là tài sản bản quyền của Kinhnghiemditour (Không kèm theo hình ảnh). Mọi việc sao chép đều phải ghi rõ nguồn, tên tác giả, nhiếp ảnh gia cùng với liên kết về nội dung tương ứng trên trang web của Kinhnghiemditour.
Tác giả: Quỳnh Mạnh
Từ khóa: Khám phá ngôi làng gốm cổ xưa nhất Đông Nam Á – Bàu Trúc
