Buzz
Tóm tắt những điều cần biết về Lễ hội Xên Mường của cộng đồng Thái - Mường Lò
1.1 Câu chuyện về sự khởi đầu của Lễ hội Xên Mường của cộng đồng Thái - Mường Lò
Theo lịch sử ghi chép của người Thái, Lễ hội Xên Mường có lẽ bắt đầu từ thế kỷ XIII. Tổ chức lễ hội này nhằm bày tỏ lòng biết ơn, tưởng nhớ các vị thần đã khai sáng ra mường (cách gọi vùng đất của người Thái). Đồng thời, cũng là cơ hội để mọi người cầu nguyện cho một mùa màng bội thu, cuộc sống bình yên và no đủ: Hãy ban phước lành cho làng quê/Cho mọi người trong làng/Cho cả đàn trẻ đang lớn lên/Cho cả trẻ nhỏ mới sinh ra/Lá trên cây đừng rụng/Lá tre xanh đừng rơi/Cho làng quê mình tốt đẹp/An khang thịnh vượng/Trở thành làng lúa bông dày/Làm ruộng mùa màng bội thu/Thuận lợi khi gặp công việc/May mắn khi lúa ra bông/ Mưa nhỏ khi lúa mạt/Cỏ trổ hoa khi nắng/... Gánh về đầy thóc trắng/ Gánh về đầy lúa bông dày/ Gánh về đầy hoa bông đẹp ngát...
Lễ hội Xên Mường của người Thái - Mường Lò là một trong những lễ hội quan trọng nhất tại Yên Bái
1.2 Thời gian và địa điểm tổ chức lễ hội
Lễ hội Xên Mường thường diễn ra vào mùa hoa ban nở rộ trên núi rừng Yên Bái. Thường diễn ra vào tháng Giêng hoặc tháng 2 âm lịch, tùy thuộc vào từng năm. Lúc này, trời thường ấm áp, cảnh đẹp của cây lúa xanh rậm rạp. Mặc dù ở nhiều vùng, Lễ hội Xên Mường có nhiều nét tương đồng, nhưng mỗi vùng Mường lại có những địa điểm tổ chức, cách thức diễn ra và các nghi lễ khác nhau.
Đối với người Thái ở vùng Mường Lò, việc tổ chức lễ hội 'Xên Mường' trước đây thường diễn ra ở khu rừng cấm của mường, chọn nơi có cây đa lớn nhất và xung quanh là nơi nghỉ yên của những người đã khuất. Hiện nay, họ thường tổ chức Lễ hội Xên Mường tại khu vực Chi nhánh Bảo tàng Nghĩa Lộ. Chọn nơi có một cây cột gỗ lõi sâu chôn sâu dưới lòng đất, còn được gọi là cột 'đắc mường'.
Ngoài ra, sau khi tham gia lễ hội này, bạn nên ghé thăm những điểm du lịch nổi tiếng ở Yên Bái như Cánh đồng Mường Lò, Ruộng bậc thang Mù Cang Chải,...
Khi mùa hoa ban nở, Lễ hội Xên Mường của người Thái - Mường Lò được tổ chức
Lễ hội Xên Mường của cộng đồng Thái - Mường Lò diễn ra như thế nào?
2.1 Phần lễ của Lễ hội Xên Mường của cộng đồng Thái - Mường Lò
Ở Mường Lò, ông mo Nghè - người trông coi thần quyền cho chủ Mường và Hội Phụ lão đứng ra tổ chức lễ hội Xên Mường. Tại đây, Lễ Xên Mường phải có chiếc áo của con trai thuộc dòng họ quý tộc hay người đang giữ chức vụ để sử dụng làm vật tế lễ. Tuy nhiên, hiện tại khi không còn chức vị quý tộc, người Thái Mường Lò đã chọn áo của một lãnh đạo xã để làm vật tế. Lễ vật được người dân Mường đóng góp hoàn toàn, và thường cúng từ hai đến bốn con trâu.
Trong lễ cúng 'Xên mường', ngoài các vật phẩm như vải thổ cẩm, vòng tay bạc, vòng cổ, các dải vải, còn có các món ăn làm từ thịt trâu, như món Thịt trâu gác bếp Yên Bái. Thông thường, trong lễ cúng 'Xên Mường' sẽ phải hiến sinh hai con trâu (1 con trâu đen và 1 con trâu trắng).
Trong Lễ hội Xên Mường của cộng đồng Thái - Mường Lò, trâu là vật tế không thể thiếu
Trong quá trình cúng tế, chủ mường mặc áo màu đen. Thầy mo mường mặc áo dài màu đỏ, có cúc đồng, tay áo và cổ áo được viền vàng, xanh. Đầu thì đội khăn dài màu đen. Bên cạnh ông mo, có 2 người đứng canh gác với kiếm và thanh đao gỗ. Các quan chức (các cấp lãnh đạo ở xã, phường) ngồi thành hai hàng để nghe nội dung bài cúng: '...Nhớ công đức của tổ tiên xây dựng và phát triển bản mường/Con cháu bản mường lúc này/ Được ăn ở như lúc tổ tiên/ Nhớ công quên ơn...'.
Sau phần cúng tế, ông mo mang 3 cây neo đi cắm ở 3 nơi giáp ranh với các mường khác. Hành động này biểu hiện cho sự giữ gìn ranh giới giữa các mường. Trong vòng 3 ngày sau lễ, nếu có người từ mường khác đến chơi, làm việc gì mà không được sự đồng ý của người trong mường thì sẽ bị phạt lợn và rượu. Khi ông mo quay trở về sau khi cắm neo, các quan chức và người dân đến nhà chủ mường để tham gia tiệc linh đình. Lúc này, ông mo trao lại chiếc áo đã mặc trước đó để làm vật tế cho chủ mường và buộc sợi chỉ đen vào tay chủ mường, chúc rằng 'Chúc ông giữ gìn ranh giới của mình/ Giữ vững sức mạnh và sự thịnh vượng của bản mình'.
2.2 Phần hội
Sau phần lễ, toàn bộ cộng đồng tham gia phần hội, là phần được chờ đợi nhất. Ông quàn (người phụ trách) mang trống, chiêng đến trung tâm một bãi đất trống rộng để bắt đầu phần hội. Phần này bao gồm các trò chơi dân gian tập thể. Các trò chơi bao gồm đua ngựa, 'tó mắc lẹ', 'tó tiếc', ném còn, bắn nỏ…
Ngoài ra, Lễ hội Xên Mường của cộng đồng Thái - Mường Lò còn có nhiều môn thể thao và trò chơi dân gian khác mang đậm bản sắc Thái như ném còn, chọi cù, đi cà kheo, kéo co lý mường (tó lạ), leo cây (khửn may), hát đối đáp… Điều này thể hiện sự đa dạng và phong phú của văn hóa dân gian Thái ở Yên Bái.
Vũ điệu khăn piêu quen thuộc trong Lễ hội Xên Mường của cộng đồng Thái - Mường Lò
Ném còn là một trò chơi không thể thiếu
Lễ hội “Xên mường” đóng vai trò quan trọng trong văn hóa tinh thần của người Thái Mường Lò và dân tộc Thái nói chung. Hy vọng qua bài viết này, Mytour.vn sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về một phần của văn hóa truyền thống tươi đẹp của miền Tây Bắc. Hãy cơ hội ghé thăm Yên Bái và tham gia Lễ hội Xên Mường của cộng đồng Thái - Mường Lò nhé!
Trúc Uyên
Nguồn: Tổng hợp
