Khám phá mới mở ra sự hiểu biết sâu hơn về việc não phân tích dữ liệu theo hai cách khác nhau khi ở hai trạng thái đứng và nằm

Bộ não có khả năng 'tạm ngưng' một số chức năng để phân tích dữ liệu tùy thuộc vào tình huống đang diễn ra.

Âm thanh của con muỗi vo ve xung quanh đầu, bạn cảm nhận sự tồn tại của 'ma cà rồng' cỡ centimet đang tìm kiếm một điểm đậu. Bạn cảm nhận những chân nhỏ bé tiếp xúc với da và nhanh chóng xác định vị trí của con muỗi. Với một cú đập chính xác, con muỗi nằm bẹp dưới lòng bàn tay bạn.

Đây là một chuỗi hành động đơn giản, nhưng yêu cầu kết hợp nhiều hành động chính xác thông qua một quá trình phân tích dữ liệu phức tạp. Tại sao bạn có thể cảm nhận được vị trí của con muỗi mà không nhìn thấy nó?

Cơ thể của bạn được bao phủ bởi một lớp da với diện tích tổng cộng 2 mét vuông, nhưng bạn vẫn có khả năng xác định vị trí của con muỗi một cách chính xác. Sau khi sử dụng mắt để xác nhận vị trí hạ cánh của con muỗi, bạn thực hiện một cú đập đủ mạnh để tiêu diệt con muỗi, nhưng không quá mạnh để tổn thương chính bạn.

Dù tiến bộ đến đâu, khoa học vẫn chưa hiểu rõ cơ chế hoạt động của nhận thức. Thậm chí, số lượng các giác quan cơ bản vẫn là một chủ đề gây tranh cãi: ngoài năm giác quan chính, nhiều chuyên gia tin rằng cơ chế định hướng vị trí cơ thể trong không gian đã phải được xem xét từ lâu.

Khả năng cân bằng khi nằm

Các nhà nghiên cứu tại Đại học McMaster vừa phát hiện một đặc điểm độc đáo về nhận thức con người, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về khả năng cảm nhận cân bằng của não bộ và mối liên hệ với nhận thức.

Khi nằm nghiêng, não bộ ít phụ thuộc hơn vào thông tin từ môi trường bên ngoài, thay vào đó tập trung nhiều hơn vào cảm quan nội bộ, là dữ liệu từ xúc giác.

Thử nghiệm mới có thể giải thích được điều này rõ hơn. Bình thường, việc khoanh tay sẽ làm giảm khả năng nhận biết máy rung trong tay nào hoạt động trước. Đáng ngạc nhiên, khi nhắm mắt, người tham gia thử nghiệm lại cải thiện độ chính xác. Mặc dù việc nhắm mắt làm giảm khả năng nhìn thấy thế giới bên ngoài, nhưng nó cũng khiến cảm nhận bên trong trở thành giác quan chính của nhận thức.

Khi nằm xuống, người tham gia thử nghiệm có khả năng nhận biết rõ hơn tay nào rung trước.

Khám phá mới này có thể không có ứng dụng trực tiếp trong cuộc sống hàng ngày, nhưng việc nó tồn tại lại mở ra cơ hội hiểu biết sâu sắc hơn về khả năng định hướng cơ thể trong không gian. Nó cũng có thể tăng cường kiến thức của chúng ta trong các lĩnh vực khác, như nghiên cứu về giấc ngủ.

Thử nghiệm khi bịt mắt

Các nhà khoa học thử nghiệm khả năng nhận biết tay nào bị rung bằng máy trước khi người tham gia ở hai trạng thái, khoanh tay và buông thõng. Trong 20 năm qua, họ đã thực hiện nhiều thử nghiệm tương tự với các quy mô khác nhau.

Kết quả của thử nghiệm lần này tương tự như các lần trước: khi nằm nghiêng, khả năng nhận thông tin từ xúc giác tăng lên. Giống như khi bịt mắt, khi nằm nghiêng, khả năng hình dung thế giới của nhận thức giảm đi, cho phép người thử nghiệm tập trung vào thông tin từ cảm quan bên trong.

Sự khác biệt trong nhận thức giữa hai trạng thái đứng và nằm được phân tích trong một báo cáo đăng trên Scientific Reports, khiến chúng ta tự hỏi liệu não bộ có cố ý giảm chức năng mỗi khi ta nằm xuống, làm giảm khả năng mường tượng thế giới xung quanh và cho phép nhận thức chìm vào giấc ngủ.

Cảm nhận sự vật xung quanh

Khi phát hiện này được công bố, giới khoa học thấy rằng hiểu biết của chúng ta về hệ tiền đình vẫn còn hạn chế. Mọi hoạt động của chúng ta trong không gian được điều chỉnh bởi hệ tiền đình; tín hiệu được gửi đến từ nhiều phần của não để xử lý và hướng dẫn hành động. Hệ tiền đình đóng vai trò như “kim chỉ nam” giúp chúng ta cảm nhận sức hút của trọng lực, để biết rõ hướng nào là “lên trên”. Khi hệ tiền đình gặp vấn đề, chúng ta có thể cảm thấy chóng mặt hoặc trải qua những trải nghiệm tương tự.

Với bằng chứng về việc não bộ chuyển sang sử dụng cảm giác bên trong khi nằm xuống, chúng ta có thể khẳng định hệ tiền đình đã tự giảm khả năng của mình, đồng thời cho chúng ta thấy tầm quan trọng của hệ thống này trong cuộc sống.

Đến nay, giới khoa học vẫn chưa có câu trả lời chính xác cho cách hệ tiền đình ảnh hưởng đến các giác quan khác. Khám phá mới cho thấy hệ tiền đình đóng vai trò trong việc tạo ra nhận thức cho tất cả các giác quan khác. Phát hiện này đi đôi với một câu hỏi sâu sắc: Làm thế nào chúng ta cảm nhận thế giới xung quanh? Nhận thức được hình thành từ những gì?

Chúng ta có thể di chuyển từ điểm A đến điểm B bằng xe đạp, nhưng thực ra, cơ thể chính là phương tiện để nhận thức di chuyển trong không gian, giúp cho mắt chúng ta khám phá thế giới.

Hãy thử suy nghĩ về vấn đề này lần nữa khi bạn nằm ngả lưng.

Tham khảo The Conversation