Buzz
Nhóm khảo cổ từ Hiệp hội Khoa học Aranzadi phát hiện ra hiện vật này vào năm 2021 trong đống đổ nát của một ngôi làng cổ ở miền bắc Tây Ban Nha.
Nhà phục chế đồ Carmen Usúa cho biết: 'Khi tôi bắt đầu làm sạch bùn khỏi một vật trang trí bằng đồng hình bàn tay từ một ngôi làng thời đồ sắt vào tháng giêng, tôi tìm thấy một loạt đường kẻ và sau đó là một loạt dấu chấm. Ngay lập tức tôi nhận ra rằng mình đang đứng trước một tác phẩm có chữ viết'.
Đoạn văn bản nhỏ đó - chỉ 40 ký tự - tiết lộ một chương ẩn giấu trong câu chuyện về một ngôn ngữ vẫn chưa rõ nguồn gốc: Tiếng Basque, mà người bản ngữ sống ở khu vực ngày nay là miền bắc Tây Ban Nha và tây nam nước Pháp. Tiếng Basque được các nhà ngôn ngữ học gọi là ngôn ngữ biệt lập, nghĩa là nó không có chung nguồn gốc với các nhóm ngôn ngữ đã biết khác.
Các nhà nghiên cứu từng nghĩ rằng người nói tiếng Basque không có hệ thống chữ viết cho đến khi tiếp xúc với người La Mã xâm chiếm vùng đất của họ. Tuy nhiên, bàn tay bằng đồng này tiết lộ rằng người Basque đã có hệ thống chữ viết của riêng mình trước cả khi người La Mã đến.
Dù vẫn còn nhiều từ khó hiểu trên cổ vật bằng đồng 2.000 năm tuổi này, nhưng chúng ta hiểu rằng: Trước khi người La Mã xâm chiếm miền bắc Tây Ban Nha, những người ở đây đã có ngôn ngữ viết riêng.
Ngày nay, khoảng vài trăm nghìn người ở miền bắc Tây Ban Nha và tây nam nước Pháp, hai bên dãy núi Pyrenees, vẫn nói tiếng Basque, hay Euskara.
Những người ở đỉnh núi Irulegi nói tiếng Basque có thể là thành viên của nhóm Vascones. Tuy nhiên, không có bản ghi nào về Vascones, và chỉ có một số nhà sử học La Mã viết về ngôn ngữ của họ.
Joaquin Gorrochategui, một nhà ngôn ngữ học tại Đại học Basque Country nói: 'Chúng tôi hầu như chắc chắn rằng người Basque không biết chữ trong thời cổ đại'.
Mặc dù bàn tay bằng đồng có niên đại từ thế kỷ 1 trước Công nguyên, khi người La Mã chiếm lãnh thổ Basque, nhưng từ trên bề mặt không có bất kỳ điểm tương đồng nào với chữ viết Latinh. Thay vào đó, chữ viết trông giống như một hệ thống chữ viết cổ được sử dụng ở các nơi khác trên bán đảo Iberia. Nhưng Javier Velaza, một trong những nhà ngôn ngữ học đã nghiên cứu về bàn tay, nói rằng hệ thống chữ viết đã được điều chỉnh để bao gồm các ký hiệu cho âm thanh không tồn tại trong hệ thống chữ viết Iberia - nhưng tồn tại ở dạng sơ khai của tiếng Basque.
Những dấu hiệu tương tự cũng xuất hiện trên đồng xu đúc ở xứ Basque, nhưng không có đồng xu nào lâu đời như bàn tay bằng đồng 2.000 năm tuổi này.
40 ký tự trên bàn tay được khắc bằng phương pháp stippling, liên quan đến việc vạch ra hình dạng của chữ cái bằng các dấu chấm. Nhưng trước khi thợ thủ công cổ điển thực hiện việc đánh dấu, họ đã vạch ra hình dạng của các chữ cái bằng những đường nét mờ, có lẽ để hướng dẫn cho chính họ.
Velaza nói: 'Điều này thực sự không được biết đến, không chỉ trong tất cả các bi ký của Hispania, mà trong tất cả các bi ký cổ điển của thế giới phương Tây'.
Vào năm 2021, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy bàn tay dài 5,6 inch, được cắt từ một tấm đồng mỏng, chôn giữa đống đổ nát của một ngôi nhà gạch bùn nhỏ bị cháy rụi. Ngôi nhà từng nằm ở vùng ngoại ô của một ngôi làng trên đỉnh núi Irulegi ngày nay ở miền bắc Tây Ban Nha, cách thành phố Pamplona không xa.
Tuy nhiên, vào thế kỷ 1 TCN, quân đội La Mã đã tàn phá và đốt cháy một ngôi làng trong cuộc chiến tranh Sertorian, một cuộc xung đột giữa các phe phái La Mã trên đồi núi Iberia, làm xáo trộn cuộc sống của dân địa phương.
Theo Hiệp hội Khoa học Aranzadi, người đã sinh sống tại núi Irulegi ít nhất từ giữa Thời kỳ Đồ đồng (khoảng 1400 TCN).
Những tàn tích của các ngôi nhà cổ kính đã lưu giữ một viên nang của cuộc sống cổ điển.
Cổ vật này chính xác là một bàn tay bằng đồng, có lẽ đã từng được treo trên cửa như một loại bùa hộ mệnh cho gia đình. Các nhà khảo cổ kết luận dựa trên cái lỗ gần cổ tay, lỗ này có thể dùng để treo bàn tay, và từ thông tin mà các nhà ngôn ngữ học đã tạm thời giải mã - 'sorioneku', một dạng trước của từ 'zorioneku' trong tiếng Basque, có nghĩa là 'tương lai tốt đẹp'.
Các nhà ngôn ngữ học vẫn còn bốn từ cần dịch, và các nhà khảo cổ học đang khai quật ngôi làng đổ nát trên đỉnh núi Irulegi.
Câu chuyện về ngôn ngữ Basque - và con người ở đó - vẫn còn nhiều khoảng trống trong lịch sử. Các nhà ngôn ngữ học biết rằng người bắt đầu viết bằng tiếng Basque trước khi người La Mã đến Tây Ban Nha và họ sử dụng hệ thống chữ viết này một phần dựa trên các hệ thống khác của người Iberia.
Điều này không làm sáng tỏ điều gì về việc ngôn ngữ Basque bắt đầu từ đâu và khi nào. Đây là một câu chuyện mà các nhà ngôn ngữ học, khảo cổ học và di truyền học sẽ cố gắng khám phá trong nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ.
Trong khi đó, cũng có những câu hỏi cần trả lời tại núi Irulegi, như Velaza nói, 'điều đó không có nghĩa là chúng tôi biết họ đã ở đó bao lâu, cũng như tương lai của họ sau thời điểm đó'.
