Khám phá những nguy cơ sức khỏe ở trẻ thừa cân

1. Phân biệt giữa thừa cân và béo phì

Nhiều người vẫn nhầm lẫn hai khái niệm này, nhiều phụ huynh nghĩ rằng con mình béo một chút mới khỏe mạnh. Điều này khiến nhiều trẻ rơi vào tình trạng thừa cân, béo phì, ảnh hưởng đến sự phát triển và sức khỏe sau này.

Trẻ thừa cân gây nhiều hệ lụy cho tinh thần và sức khỏe

• Thừa cân: Khi cân nặng của cơ thể vượt qua mức cân nặng chuẩn (theo chiều cao).

• Béo phì: Tình trạng cơ thể tích trữ mỡ thừa quá mức tại một số bộ phận hoặc toàn thân, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.

Trẻ bị thừa cân không khỏe mạnh hơn mà còn yếu hơn, kém linh hoạt trong cả vận động và suy nghĩ. Do đó, cân nặng bình thường và cơ thể linh hoạt, khỏe mạnh mới là điều quan trọng đối với trẻ nhỏ.

2. Hệ lụy của trẻ thừa cân

Thừa cân khiến trẻ gặp nhiều vấn đề về sức khỏe, tinh thần và trí tuệ:

2.1. Rối loạn tâm lý, kém hòa nhập xã hội

Mức độ béo phì có liên quan đến các dấu hiệu lo âu, trầm cảm, rối loạn hành vi. Tình trạng này thường khiến trẻ tự ti, không hài lòng về bản thân, dẫn đến trầm cảm, lo sợ về cân nặng, ảnh hưởng đến hòa nhập xã hội và kết quả học tập. Rối loạn tâm lý này thường gặp nhiều hơn ở trẻ nữ khi bắt đầu có nhận thức về vẻ đẹp.

Béo phì khiến trẻ dậy thì sớm

2.2. Béo phì làm tăng nguy cơ dậy thì sớm

Trẻ thừa cân thường dậy thì sớm hơn, và có thể gặp những rối loạn về hình thể. Trẻ trai thừa cân thường bị giả vú lớn khi dậy thì. Trẻ gái dậy thì sớm, có kinh nguyệt sớm, dễ bị mụn trứng cá sớm và nghiêm trọng hơn, rậm lông,…

Ngoài ra, trẻ thừa cân khi dậy thì còn thường gặp những biến dạng hình thể như bụng to, rạn da trắng hoặc tím,…

2.3. Thừa cân gây rối loạn chuyển hóa ở trẻ

Những rối loạn chuyển hóa trẻ phải đối mặt bao gồm:

Đái tháo đường tuýp 2: Tỷ lệ trẻ vị thành niên thừa cân, béo phì, giảm hoạt động thể lực mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2 ngày càng tăng.

Rối loạn mỡ máu: Tỷ lệ mỡ trong cơ thể có mối liên hệ chặt chẽ với mức độ tăng insulin và proinsulin ở trẻ thừa cân. Tình trạng này thường xảy ra ở trẻ tiền dậy thì và dậy thì.

Mỡ thừa không chỉ tích tụ ở các mô và cơ quan nội tạng mà còn hoà lẫn trong máu, làm tăng cholesterol máu, dẫn đến nhiều biến chứng như:

- Biến chứng hô hấp: Trẻ thừa cân dễ mắc hội chứng ngưng thở và khó thở khi ngủ, điều này có thể gây tử vong. Ngoài ra, trẻ còn có nguy cơ mắc bệnh giả u não.

Trẻ thừa cân thường gặp rối loạn hô hấp vào ban đêm

- Biến chứng tim mạch: Khi mỡ máu tăng cao, trẻ thừa cân có huyết áp động mạch trung bình cao hơn so với trẻ bình thường, làm tăng nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim,…

- Rối loạn hô hấp ban đêm: Một nghiên cứu ở Mỹ cho thấy, có tới 27% trẻ thừa cân bị ngưng thở khi ngủ ở mức độ nặng và vừa.

Ngoài ra, trẻ thừa cân còn dễ gặp các biến chứng thần kinh, chỉnh hình và tiêu hóa như gan nhiễm mỡ.

2.4. Hậu quả khi trưởng thành

Trẻ thừa cân không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và tâm sinh lý hiện tại mà còn gây ra những hệ lụy lâu dài khi trưởng thành như:

• Nguy cơ béo phì khi trưởng thành tăng cao, với tỉ lệ 50 - 70% trẻ thừa cân sau dậy thì sẽ tiếp tục duy trì tình trạng này.

• Dễ mắc bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa khi trưởng thành, mức độ nghiêm trọng hơn.

3. Làm thế nào để giúp trẻ giảm cân hiệu quả?

Trẻ thừa cân cần được điều trị kết hợp các phương pháp sau: Chế độ ăn uống, điều trị tâm lý, tăng cường hoạt động thể lực và các can thiệp khác.

3.1. Chế độ ăn lành mạnh và tăng cường vận động

Cha mẹ hoặc người chăm sóc cần lên thực đơn cho trẻ theo những nguyên tắc sau:

Tạo thói quen ăn uống lành mạnh cho trẻ là điều rất quan trọng

• Hạn chế số bữa ăn: tối đa 4 bữa mỗi ngày, bao gồm cả bữa phụ, hạn chế cho trẻ ăn vặt với bim bim, đồ chiên rán,…

• Chế độ ăn hạn chế lipid và đường.

• Khuyến khích trẻ ăn nhiều rau quả và ngũ cốc.

Trẻ không thể thực hiện những chế độ ăn kiêng khắt khe vì cần đủ dinh dưỡng cho sự phát triển của cơ thể và vóc dáng. Nếu gặp khó khăn trong việc xây dựng thực đơn cho trẻ thừa cân, hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ.

Bên cạnh đó, để giúp trẻ giảm cân lành mạnh, cha mẹ cần khuyến khích trẻ thường xuyên vận động. Các bài tập phù hợp cho trẻ như chạy bộ, bơi lội, đạp xe, tập Aerobic mỗi tuần 2 - 5 lần, mỗi lần 40 - 55 phút để giảm dần lượng mỡ thừa. Tùy vào mức độ thừa cân mà trẻ cần chế độ tập luyện nghiêm ngặt hay không.

Để giúp trẻ phát triển thói quen lành mạnh, cha mẹ cần làm mẫu và giới thiệu lợi ích của việc này cho trẻ. Hãy cùng trẻ xây dựng thói quen tốt cho sức khỏe và cân nặng của mình.

3.2. Giảm cân cho trẻ bằng tâm lý trị liệu và hỗ trợ điều trị

Trẻ thừa cân kết hợp liệu pháp tâm lý, hoạt động thể lực và chế độ ăn phù hợp có thể giảm cân rõ rệt sau 24 tháng. Phương pháp này thường áp dụng cho trẻ thừa cân quá mức dưới 12 tuổi.

Đối với trẻ lớn hơn, cần giáo dục tâm lý về tác hại của thừa cân, nguyên nhân và hướng đến thói quen tốt như ăn uống lành mạnh, đủ bữa, tập thể thao thường xuyên, nghỉ ngơi đầy đủ,…

Thói quen ăn uống lành mạnh và hoạt động thể lực giúp trẻ giảm cân hiệu quả

3.3. Điều trị béo phì cho trẻ bằng thuốc và điều trị ngoại khoa

Ở người lớn bị béo phì, phẫu thuật cắt bỏ hoặc thay đổi cấu trúc một phần dạ dày, ruột non đã được thực hiện để giảm cân. Người bệnh sẽ ăn ít hơn và từ đó giảm cân nhanh chóng. Thuốc giảm cân cũng hỗ trợ việc đốt cháy mỡ thừa nhanh chóng hơn.

Tuy nhiên, chưa có đủ dữ liệu khoa học để kết luận về hiệu quả của 2 phương pháp này đối với tình trạng béo phì ở trẻ em. Vì vậy, không nên sử dụng trong thực tế vì có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

Tình trạng sức khỏe của trẻ thừa cân rất đáng lo ngại, với nguy cơ biến chứng nguy hiểm, do đó việc phòng tránh và điều trị kịp thời bằng cách thay đổi lối sống, tập thể dục, và ăn uống lành mạnh là rất quan trọng.