Buzz
Anh Cuhiep đã đặt câu hỏi về cách dịch của Apple giữa tiếng Anh và tiếng Việt về phương pháp chế tạo khung-viền cho iPhone 15 để mọi người cùng tham khảo. Mình đã đọc một số định nghĩa kỹ thuật về gia công cơ khí và muốn chia sẻ cùng anh em.
Bài viết này mong muốn chia sẻ cách hiểu của mình về vấn đề mà anh Cuhiep đã đưa ra. Dù không chuyên sâu về công nghệ vật liệu, mình đã tham khảo từ Wikipedia và một số trang web có liên quan để mở rộng thảo luận. Mình hy vọng anh em sẽ đón nhận ý kiến của mình.
Vấn đề cần giải quyết là:
- Cách dịch của Apple “Forged in titanium” là “Đúc từ titan” có đúng không?
- Nên dịch thế nào mới chính xác?
Thermal Diffusion là gì?
Chắc chắn đã có nhiều tài liệu, bài viết giới thiệu về công nghệ này. Tóm gọn, Apple áp dụng kỹ thuật ép kèm gia nhiệt ở nhiệt độ phù hợp để hai loại kim loại khác nhau là Titan và Nhôm khuếch tán lẫn nhau.
Hiện tượng này có thể dễ dàng quan sát được trong chất lỏng. Ví dụ, thả một giọt mực vào một cốc nước. Các phân tử màu sẽ di chuyển từ nơi có nồng độ cao (trong giọt mực) tới nơi có nồng độ thấp hơn (nước trong), dẫn đến sự lan rộng của mực trong nước. Quá trình khuếch tán sẽ dừng lại khi mọi phân tử màu đã hòa tan đều trong nước, khi đó không có sự chênh lệch về nồng độ giữa hai điểm bất kỳ trong cốc nước (nghĩa là không có động lực để khuếch tán). Tuy nhiên, trong thực tế, các phân tử màu vẫn tiếp tục di chuyển do tác động của trọng lực và sự va chạm giữa chúng, nhưng điều này phức tạp và không được thảo luận ở đây.
Một quy luật quan trọng cần hiểu là: Hiện tượng khuếch tán có thể xảy ra trong cả thể khí, thể lỏng và thậm chí thể rắn. Tuy nhiên, ở thể rắn, do sự chặt chẽ của cấu trúc phân tử, quá trình này diễn ra rất chậm và không thể quan sát được bằng mắt thường.
Để tăng tốc quá trình khuếch tán trong vật liệu rắn, cần gia nhiệt (làm cho các nguyên tử kim loại linh hoạt hơn, tạo ra khoảng trống giữa chúng) và áp dụng lực ép (thúc đẩy sự di chuyển của các tấm vật liệu). Theo mình, quá trình này cần thực hiện trong môi trường chân không để loại bỏ các lỗ khí bên trong vật liệu, vì chúng có thể làm giảm độ bền của sản phẩm. Điều đặc biệt của Apple, đó là khả năng sản xuất khung-viền bằng vật liệu nhôm-titan với quy mô rất lớn.Sau khi đã hiểu về Thermal Diffusion - Khuếch tán nhiệt, bước tiếp theo là tìm hiểu về Rèn (forging) và Đúc (casting).Rèn (forge) và Đúc (cast) là gì?Theo Wikipedia, Rèn (Forge) là kỹ thuật tạo hình kim loại bằng áp lực cục bộ, thường sử dụng búa (đặc biệt là búa công suất lớn) hoặc khuôn ép. Quy trình rèn có thể được phân loại dựa trên nhiệt độ, bao gồm rèn lạnh, rèn ấm và rèn nóng, tương ứng với các nhiệt độ tăng dần. Ưu điểm của quy trình rèn là tạo ra các sản phẩm kim loại có độ cứng cao. Cảnh một thợ rèn sử dụng búa để rèn một thanh thép nóng rực sáng là hình ảnh phổ biến nhất về quy trình rèn. Hiện nay, trong công nghiệp, các loại búa công suất lớn được sử dụng để rèn các chi tiết kim loại lớn hơn và có kích thước khối lượng lớn hơn nhiều so với sản phẩm thủ công. Anh em có thể xem video minh họa dưới đây:Theo Wikipedia, quy trình đúc (Cast) là phương pháp chế tạo các chi tiết kim loại bằng cách đổ kim loại nóng chảy vào khuôn đã được thiết kế trước. Kim loại nóng chảy sẽ nguội và cứng lại bên trong khuôn trước khi được rút ra (bằng cách tách khuôn hoặc đơn giản là phá vỡ khuôn). Đây là phương pháp chế tạo kim loại đầu tiên của con người và đã được sử dụng từ cách đây 7000 năm. Kỹ thuật đúc có thể được áp dụng cho nhiều loại vật liệu khác nhau như nhựa, bê tông, đất sét... Ưu điểm của kỹ thuật này là có thể tạo ra các sản phẩm có hình dạng phức tạp và kích thước lớn. Video dưới đây giải thích nguyên lý cơ bản của quá trình đúc.Sau khi đã hiểu về 3 kỹ thuật Khuếch tán nhiệt (Thermal Diffusion), Rèn (Forge) và Đúc (Cast), tiếp theo chúng ta sẽ thảo luận về cách Apple diễn đạt thông tin và cách dịch thích hợp.Về cách diễn đạt của Apple?Từ những điều đã nêu, ta có thể thấy quá trình Thermal Diffusion mà Apple sử dụng để sản xuất khung-viền cho iPhone 15 mới không thể gọi là đúc (cast) bởi không có việc tạo hình kim loại nóng chảy trong khuôn, cũng không phải là rèn (forge) vì không có sự áp dụng lực lớn cục bộ lên bề mặt của kim loại.Tuy nhiên, việc sử dụng từ “Forge” trong tiếng Anh luôn tạo ra ấn tượng về sự bền vững của sản phẩm, kỹ thuật sản xuất đòi hỏi nhiều công sức và gần gũi hơn với đại chúng, nên Apple đã cố ý sử dụng cách diễn đạt “Forged in Titanium”. Ngoài ra, theo ngôn ngữ học, từ “Forge” không chỉ ám chỉ quá trình gia công kim loại mà còn có nghĩa bóng là quá trình đòi hỏi nhiều công sức (theo từ điển tiếng Anh Cambridge). Điều này có thể là ý ngầm của Apple.
Vì những lý do trên, có thể nói cách dịch “Đúc từ Titan” hoàn toàn không phản ánh đúng bản chất kỹ thuật. Tuy nhiên, trong tiếng Việt, khi nói đến “Đúc”, người đọc lại có cảm giác sản phẩm có độ bền tốt hơn so với sử dụng từ “Rèn” hoặc thậm chí là cái gì đó thô thiển, chỉ có mấy ông thợ rèn mới làm. Ngoài ra, việc sử dụng từ ngắn gọn (Forge và Đúc) giúp thiết kế poster súc tích hơn, thân thiện với thị giác đại chúng hơn, phản ánh triết lý thiết kế của Apple trong các sản phẩm của mình. Do đó, có thể nói, cách diễn đạt “FORGE” và “ĐÚC” chỉ đơn thuần là vì lý do marketing.Dưới đây là một số kiến thức mình thu thập được sau khi nghiên cứu vấn đề này, muốn chia sẻ cùng anh em. Cảm ơn mọi người đã đọc đến đây.P/S. Xin lỗi mọi người, đã sửa từ tiêu đề iPhone 5 thành iPhone 15 (lỗi đánh máy).
