Khám phá văn hóa bản Tả Phìn theo bước chân của phụ nữ Dao đỏ

Trải nghiệm Tả Phìn cùng những người phụ nữ Dao đỏ sẽ mở ra một thế giới hoàn toàn mới, khác biệt so với cuộc sống hằng ngày của chúng ta.

Hành trình khám phá văn hóa bản Tả Phìn theo bước chân của những phụ nữ Dao đỏ

Ba dân tộc Mông, Dao đỏ, Giáy sinh sống đông nhất tại huyện Sa Pa, Lào Cai, mỗi dân tộc mang đến những đặc sắc về văn hóa và thu hút riêng biệt. Trong số đó, bản Tả Phìn nổi bật với đa dạng văn hóa và phong tục truyền thống của dân tộc Dao đỏ.

“Sa Pa, nơi hồn nhiên của đồi núi”

Chân bước chập chùng trên những thửa ruộng bậc thang đẹp như tranh

Xa dần thung lũng vàng óng

Như lạc vào xứ tiên bí ẩn”

Sa Pa, vùng đất huyền bí, là nơi xứng đáng với những câu thơ trữ tình này. Rời xa bận rộn của thành phố, du khách sẽ bất giác ngạc nhiên trước con đường dẫn vào những thửa ruộng bậc thang vàng rực.

Bức tranh ruộng bậc thang uốn lượn, ôm trọn đồi, mềm mại như những đường cong tự nhiên, hướng dẫn du khách về hướng bản Tả Phìn.

Từ trung tâm thị trấn Sa Pa, bạn có thể thuê một chiếc xe máy để tự lái đến bản Tả Phìn, cách đó khoảng 12km về phía Đông. Đường đi dẫn tới bản có những đoạn dốc cao, đường ngoằn nghèo và trải đồi nên hãy đảm bảo bạn có tay lái vững vàng để vừa thưởng thức cảnh đẹp ở đây vừa an toàn.

Điểm đầu tiên du khách nên ghé thăm là tu viện cổ Tả Phìn – nơi của 12 nữ tu theo đạo Kitô, họ đến từ Nhật Bản và đã lưu lạc đến đây.

Dù giờ đây chỉ là những dấu tích phế tịch, nhưng thời gian còn giữ lại những bức tường đá, tu viện vẫn toả sáng với giá trị văn hóa và nét kiến trúc độc đáo từ thời Pháp thuộc. Lớp bụi thời gian làm cho mọi thứ trở nên phong cách và kín đáo.

Khám phá trung tâm bản, hãy dừng chân tại một ngôi nhà dân để gửi xe và bắt đầu hành trình bộ trên những con đường hẹp.

Ngay khi bạn bước chân xuống ở đầu bản, người Dao chào đón bạn bằng nụ cười ấm áp và những lời chào đầy tích cực, mời bạn thăm quan và giới thiệu về văn hóa độc đáo của dân tộc họ thông qua sắp xếp linh động của các dụng cụ.

Dân tộc Dao thường xây dựng nhà theo ba loại hình: nhà đất, nhà sàn và nhà nửa sàn – nửa đất. Tuy nhiên, ở bản Tả Phìn, người Dao đỏ thích nhà đất với ba hoặc năm gian đứng, không có chái. Họ tin rằng nhà nền đất mới là nơi lý tưởng để cúng Bàn vương.

Người Dao đỏ sống trong những ngôi nhà gỗ nhiều gian, chủ yếu là hai hoặc ba thế hệ. Họ sắp đặt hai bếp, một bếp chính để nấu ăn và một bếp phụ gần cửa để sưởi ấm trong những ngày lạnh giá.

Ở một số góc nhỏ, bạn có thể dễ dàng nhận biết các loại rau củ mà cư dân địa phương trữ sẵn để sử dụng dần dần. Phía trên gác nhà, có rất nhiều ngô được xếp chồng lên nhau để dùng trong suốt một năm, bởi họ chỉ thu hoạch ngô một lần trong mỗi vụ mùa.

Bên cạnh công việc chính là trồng ngô một vụ và hai mùa lúa hàng năm, phụ nữ Dao đỏ tại nhà còn nghệ thuật dệt đồ thổ cẩm và hái lá thuốc từ rừng để chế biến thành những sản phẩm độc đáo phục vụ du khách muôn phương.

Theo truyền thống, người Dao đỏ sử dụng lá thuốc từ rừng để nấu nước tắm vào ngày cuối năm, làm lễ đón chào năm mới. Với nhận thức về tác dụng tốt cho sức khỏe của lá thuốc, nhiều người dân đã khéo léo mở dịch vụ tắm tại bản hoặc bán lá thuốc cho du khách mang về.

Để tắm lá thuốc theo phong cách truyền thống của người Dao đỏ, mỗi thùng nước tắm thường chứa đến hơn 10 loại lá thuốc, thậm chí có khi sử dụng tới 120 loại khác nhau.

Bà Lý Tả Mẻ, 55 tuổi, chia sẻ rằng mỗi thùng nước tắm cần khoảng 3kg lá thuốc. Lá thuốc được pha vào thùng lớn dung tích 50 lít, đun sôi trong khoảng 20 phút. Khi nhiệt độ giảm xuống khoảng 50 độ C, có thể pha loãng nước để khách ngâm mình từ 15 – 30 phút.

Lá thuốc không chỉ có nhiều công dụng như chữa đau nhức cơ, xương, khớp, cảm cúm, mà còn giúp tăng cường sức khỏe cho phụ nữ sau khi sinh hay người sau khi ốm.

Đặc biệt, nếu bạn là du khách leo lên đỉnh Fansipan và trở về, việc lựa chọn ở lại và trải nghiệm tắm lá thuốc Dao đỏ sẽ giúp giảm đau cơ và khôi phục sức khỏe nhanh chóng.

Hiện nay, giá bán mỗi kilogram thuốc tắm tại bản chỉ khoảng 50.000 đồng, phù hợp với túi tiền của du khách.

Theo dõi những phụ nữ Dao đỏ đi dạo quanh bản, bạn có thể khám phá thêm về phong tục đặt tên truyền thống của họ, một điều rất đặc sắc. Người dân tộc Dao đỏ thường sử dụng một số họ phổ biến như Lý, Tẩn, Phan, Lò... và có quy ước cụ thể về cách đặt tên đệm và tên chính.

Trong mỗi gia đình, tên đệm của các cô gái theo thứ tự là: con gái đầu tiên tên đệm là Tả, người tiếp theo là Lở, tiếp theo là San, Sử, Mán. Ví dụ, bà Lý Tả Mẻ là con gái đầu tiên trong gia đình nên bà có tên đệm là “Tả”, em gái của bà là Lý Lở Mẻ...

Đối với con trai, cách đặt tên này có chút thay đổi vị trí. Sự phân biệt tên gọi giữa anh em trai trong gia đình cũng tương tự như với con gái: Tả, Lở, San, Sử, Mán… nhưng những chữ này lại nằm ở cuối tên – có thể xem như tên chính của họ.

Giả sử trong một gia đình có ba anh em trai, tên của họ sẽ lần lượt là Lò Láo Tả, Lò Láo Lở, Lò Láo San…

Thật sự, người Dao đỏ có cách đặt tên khá dễ nhớ và thú vị theo một quy luật nhất định.

Bên cạnh những điểm đặc sắc đã kể, đặc trưng nổi bật nhất trong văn hóa của dân tộc này là trang phục truyền thống độc đáo. Mọi chiếc quần áo và khăn quấn đầu đều được tạo ra bởi đôi bàn tay tài năng của những phụ nữ nơi đây.

Theo quan niệm dân gian của người Dao đỏ, bộ trang phục, hay còn được gọi là “luy hâu”, bao gồm khăn, mũ, áo, quần, thắt lưng, xà cạp quấn chân và giày dép. Để tạo ra bộ trang phục đẹp, phải có năm màu cơ bản, trong đó màu đỏ chiếm ưu thế.

Khăn đội đầu (goòng phà) được người Dao đỏ trang trí với hình vết hổ, cây vạn hoa, hình cách đoạn… màu chủ đạo là đỏ, và viền có màu trắng. Hiện nay, khăn đã được thiết kế đơn giản và gọn gàng để thuận tiện trong sinh hoạt hàng ngày.

Với quần áo, màu chủ đạo vẫn là xanh đen, thắt lưng phải cuốn từ 3-4 vòng và buộc chặt phía sau. Hoa văn trang trí trên quần được thêu tỉ mỉ, với họa tiết hình vuông, hình chữ nhật màu đỏ – vàng – trắng, hình cây thông, hình chữ vạn, hình quả trám…

Khi mặc, họa tiết tạo nên sự cân đối hài hòa cho toàn bộ trang phục, thể hiện sự gần gũi và thân thiện với thiên nhiên của người Dao đỏ.

Với cuộc sống bình dị quanh bản làng yên tĩnh, cùng với bếp củi truyền thống và ngôi nhà đất quen thuộc của nhiều thế hệ, những người Dao đỏ luôn mở lòng chào đón du khách, mong muốn chia sẻ những trải nghiệm mới, khác biệt và cải thiện cuộc sống thông qua những dịch vụ du lịch thân thiện tại đây.

Theo Tuoitre.vn

***

Tham khảo: Hướng dẫn du lịch từ Mytour.com