Như đến cuối năm 2021, Việt Nam hiện đang có khoảng 240 Luật và Bộ luật đang phát huy tác dụng. Vậy nên, Luật, Bộ Luật, Thông tư, Nghị định… thực sự là gì?
Luật là gì?
Theo định nghĩa ở Việt Nam thì Luật là một loại văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) được ban hành bởi Quốc Hội, có hiệu lực pháp lý cao thứ nhì, chỉ dưới Hiến Pháp, các loại VBQPPL khác đều là văn bản dưới luật.
Ví dụ: Luật Giao thông đường bộ 2008, Luật Doanh nghiệp 2014, Luật An toàn thông tin mạng 2015 vv và vv. Con số phía sau (2014, 2015…) là năm Quốc hội ban hành ra luật.
Bộ luật là gì?Bộ Luật không chỉ là một bộ quy tắc pháp lý, mà còn là bản hiến pháp của đất nước, được Quốc Hội ban hành. Tính chất của Bộ Luật là toàn diện và rộng lớn, bao quát nhiều lĩnh vực xã hội, có khả năng điều chỉnh những vấn đề chưa được quy định trong các luật khác, cũng như đề cập đến các công ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.
Ngày nay, Việt Nam đang áp dụng 8 Bộ Luật hiện hành, bao gồm:Bộ Luật Hình sự 2015*
Bộ Luật Tố tụng Hình sự 2015
Bộ Luật Lao động 2012
Bộ Luật Dân sự 2015…
Bộ Luật Tố tụng dân sự 2015
Bộ Luật Hàng hải Việt Nam 2015
Bộ Luật Lao động 2019
Bộ Luật Quốc tế về an ninh tàu và bến cảng và bổ sung sửa đổi 2002 của SOLAS (ISPS)*(Vào ngày 20 tháng 6 năm 2017, Quốc hội khóa XIV đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2015, được gọi là Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2017 - Luật số 12/2017/QH14)Áp dụng hiệu quả của Luật & Bộ luậtLuật & Bộ luật được Quốc Hội ban hành Theo quy định của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Kết thúc văn bản luật là Điều khoản thi hành, chi tiết quy định về thời điểm luật có hiệu lực. Ví dụ:
Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2017.
Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2005 sẽ hết hiệu lực ngay khi Bộ luật Hàng hải 2015 có hiệu lực thi hành, tức là từ ngày 1/7/2017 trở đi.
Tóm lại, khi một Bộ luật mới ra đời, nó sẽ bổ sung, sửa đổi, thậm chí thay thế cho bộ luật cũ (như Luật Đường sắt 2017 thay thế cho Luật Đường sắt 2005, nghĩa là từ nay về sau, văn bản Luật năm 2005 không còn giữ hiệu lực).
Các văn bản vi phạm luật pháp dưới quy định của pháp luậtNhư đã định nghĩa trước đó, Luật là văn bản quy phạm pháp luật được Quốc Hội ban hành. Do đó, mọi văn bản vi phạm pháp luật khác được nhà nước ban hành đều thuộc loại văn bản dưới luật. Ví dụ:
Pháp lệnh, Nghị quyết: Được ban hành bởi UBTV Quốc Hội
Lệnh, Quyết định: Được chủ tịch nước ban hành
Nghị định, Quyết định: Được thủ tướng chính phủ ban hành
Thông tư: Bởi Bộ trưởng hoặc Thủ trưởng cơ quan nhà nước ngang Bộ
Quyết định: Ban hành bởi UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã
Nghị quyết: Ban hành bởi Hội đồng nhân dân cấp quận/huyện, xã…
Và nhiều hơn nữa (đọc thêm trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015)
Khám phá bí ẩn của Nghị định và Thông tưĐối với những người làm việc trong lĩnh vực lập pháp, việc đặt nền móng cho một bộ luật mới không chỉ là thách thức mà còn là một cuộc phiêu lưu khám phá. Quốc Hội, nơi các quyết định quan trọng được đưa ra, trải qua hàng loạt cuộc họp và thảo luận để tạo ra những quy định chặt chẽ. Tuy nhiên, thế giới xung quanh không chờ đợi, với những xu hướng mới xuất hiện liên tục như xe điện, mạng xã hội, và drone.
Một ví dụ thực tế là Luật Giao thông đường bộ 2008, hiện đã tồn tại hơn 13 năm mà vẫn chưa có sự thay thế. Chính phủ đang tích cực ban hành các Nghị định để cập nhật, bổ sung, và hướng dẫn thi hành các điều khoản chưa rõ ràng trong luật cũ, đảm bảo rằng quy tắc luôn đồng bộ với thực tế đầy thách thức.
Ví dụ 1: Nghị định 100/2019/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt, và điều này được đề cập trong Nghị định 100, nguồn cảm hứng của nó đến từ 4 văn bản pháp luật quan trọng như:
Luật Tổ chức Chính phủ 2015
Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012
Luật Giao thông đường bộ 2008
cùng với Luật Đường sắt 2017
Giả sử đến năm 2024, Luật Giao thông đường bộ 2024 được ban hành và sẽ có hiệu lực thi hành từ tháng 7/2025, điều này dẫn đến việc Luật GTĐB 2008 cùng với các Nghị định 100 sẽ chấm dứt hiệu lực tại thời điểm đó.
Ví dụ 2: Vào ngày 11/1/2022, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết 43/2022/QH15 về các chính sách tài chính, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội sau đại dịch Covid-19. Trong nghị quyết này, Quốc hội quyết định giảm thuế GTGT (VAT) từ 10% xuống còn 8%. Đáp ứng theo, Chính phủ sẽ ra Nghị định 15/2022/NĐ-CP để chi tiết hóa và hướng dẫn cách thức thi hành Nghị quyết số 43 trên.
Tương tự, Thông tư là văn bản quy phạm pháp luật do Bộ hoặc cơ quan ngang Bộ ban hành, nhằm chỉ đạo thực hiện các điều khoản được quy định trong luật và bộ luật.
Buzz
