Khi chúng ta nói về tình yêu (phần 3)

Tác giả: Cameron Shingleton

Bạn có thể tìm hiểu thêm về tác giả qua Facebook fanpage.

Tình yêu cần thiết trước khi quan hệ? Yêu một người có nên kết hôn với họ? Sự ga lăng của đàn ông có còn ý nghĩa khi tình yêu ngày càng thực tế? Và làm sao để yêu nhau vừa tự do vừa ít ràng buộc? Đó là bốn câu hỏi mà nhiều người Việt cũng tự hỏi khi nói đến tình yêu trong một xã hội mà cách yêu đã thay đổi nhiều so với trước kia...

Có thể nói rằng bốn vấn đề mà những người đã yêu, đang yêu hoặc sắp yêu sẽ phải đối mặt là: tình yêu và tình dục, tình yêu và hôn nhân, tình yêu và sự ga lăng, tình yêu và sự tự do. Bốn “khái niệm đôi” này trong một mức độ nào đó đều mâu thuẫn với nhau.

Bài viết thứ 3 trong chuỗi này sẽ nói về 2 “khái niệm đôi” đầu tiên. Bài viết tiếp theo sẽ tiếp tục với phần còn lại.

Các bạn có thể tìm đọc phần 1 và phần 2 của loạt bài 'Khi chúng ta nói về tình yêu' trên Mytour: Phần 1 và Phần 2.

Tôi thì nghĩ khác. Những trải nghiệm ý nghĩa nhất như tình yêu, mặc dù khó nói, lại cần những người yêu sâu sắc và giỏi diễn đạt mới có thể vượt qua ranh giới của sự 'khôn tả' và nhìn thấy những điều nằm bên kia biên giới đó. Những người này chính là các nhà thơ, nhà văn. Đôi khi, họ nhận được sự giúp đỡ từ các triết gia để suy nghĩ rõ ràng hơn và phân tích sâu sắc hơn những nghịch lý mà các nhà thơ, nhà văn chỉ mới làm lộ ra.

Như trong các bài trước, trong bài này tôi cũng sẽ thỉnh thoảng trích dẫn từ ba người này.

' a. Tình yêu và tình dục. Quan hệ có cần phải có tình cảm? '

Vấn đề đầu tiên là mối quan hệ giữa tình yêu và tình dục?

Sau khi than thở rằng tình yêu khó định nghĩa, nhà văn Pháp La Rochefoucauld từng nói:

Luồng suy nghĩ này rất thú vị vì nó không đánh đồng tình yêu lãng mạn với lý tưởng cao khiết, cũng không bác bỏ cái 'ham muốn chiếm hữu người mình yêu' về mặt thể xác trong tình yêu. Nó chỉ rõ rằng cái 'ham muốn chiếm hữu' này vừa sáng tạo lại vừa có chút... giả tạo.

Theo La Rochefoucauld, tình dục, hay ít nhất sự hấp dẫn giới tính, là một phần chính đáng của tình yêu lãng mạn. (Nói cụ thể hơn: chẳng ai yêu một người mà họ thấy xấu đến mức không muốn hôn hay chạm vào.) Nhưng nó chỉ là một phần. Việc thực hiện mong muốn tình dục hiếm khi là mục đích chính của người yêu thật lòng. Họ thường không quan tâm nhiều đến nó, sẵn sàng gác qua một bên hoặc kiềm chế vì như La Rochefoucauld nói, sự thấu hiểu lẫn nhau do chính “lý trí' điều khiển.

Mặt khác, tình dục rõ ràng là bản năng có thể tách rời và thưởng thức một mình, là thú vui mà đối với một số người có giá trị riêng. Sự thay đổi thái độ theo hướng này từng là mục tiêu của 'Cách Mạng Tình Dục' ở phương Tây, khởi đầu trong những năm 60, với hai mục tiêu chính: một là bình đẳng nam nữ trong xã hội, hai là công nhận rằng phụ nữ cũng có ham muốn tình dục và không cần phải xấu hổ về điều đó.

Ba quan điểm này, dù vẫn còn gây tranh cãi ở phương Tây, đã được phần lớn người Tây tán thành từ lâu. Trong khi đó, ở Việt Nam, nơi chưa từng có Cách Mạng Tình Dục, thì nhiều người vẫn chưa chấp nhận chúng, mặc dù văn hóa Việt Nam ngày càng chịu ảnh hưởng từ phương Tây.

Nói tóm lại: đối với người Tây, tình yêu có thể tách rời tình dục tùy theo sở thích cá nhân. Tình dục có thể giúp tình cảm giữa hai người phát triển mạnh hơn. Ở Việt Nam, nhiều người nghĩ rằng tình yêu nên là căn cứ của tình dục. Tình dục vẫn là điều đáng ngờ mà nhiều đàn ông tìm kiếm ngoài mối quan hệ chính thức với sự bối rối đáng kể, và nhiều phụ nữ tỏ ra như họ không bao giờ quan tâm (Nếu quan tâm thì bị coi là “hư').

Không thể phủ nhận rằng ở khắp nơi trên thế giới, dù ở phương Tây hay phương Đông, hầu hết phụ nữ đều không thích thú với những người đàn ông thô lỗ, xem phụ nữ chỉ là đối tượng tình dục, hay coi “chuyện ấy' là trò đùa để khoe khoang với bạn bè. Nhưng điều đó không có nghĩa là người trưởng thành đang yêu phải chắc chắn rằng đối tượng của mình đáp lại tình cảm trước khi tiến đến bước tiếp theo trong phòng ngủ. Yêu cầu tình yêu và tình dục đi đôi đến mức ấy có phần cố chấp; nó không làm ai hạnh phúc hơn và chắc chắn không làm tăng sự lãng mạn trên thế giới này. Phần lớn người Tây đã kết luận như vậy.

Cuộc sống của một phụ nữ trẻ Việt Nam vẫn còn cái 'điều tối quan trọng' là 'tránh hư hỏng' (ít nhất là tránh gây ấn tượng hư hỏng) - 'hư hỏng' ở đây có nghĩa là coi tình dục từ góc độ thú vui, không phải từ góc độ một quan hệ 'chính thức'. Trong khi đó, nhiều cô gái trên khắp thế giới ngày nay có cách suy nghĩ khác: họ coi khao khát tình dục là chuyện bình thường, không còn là 'chuyện ấy' phải để trong dấu ngoặc kép nữa, không đúng không sai, không có gì phải xấu hổ. Là điều mà hai người trưởng thành có thể thưởng thức, dù tình yêu có đi kèm hay không.

Khó có thể tưởng tượng rằng Việt Nam sẽ lặp lại Cách Mạng Tình Dục diễn ra bên kia đại dương cách đây nửa thế kỷ, nhưng văn hóa và tâm lý người Việt sẽ chịu ảnh hưởng từ những nước đã cách mạng hóa mối quan hệ tình yêu và tình dục. Và nhiều người trẻ Việt sẽ tự hỏi: tình dục thực sự có nên được coi là bản năng tự nhiên và một phần bình thường của tình yêu mà có thể tách ra khỏi mối quan hệ tình yêu tùy quan điểm mỗi người. Hoặc nó nên tiếp tục được coi là điều bắt buộc phải có tình cảm đi kèm, là chuyện của một người con trai đàng hoàng với một cô gái đẹp nết, chỉ quan tâm khi có mối quan hệ nghiêm túc được xã hội công nhận.

Trong cuộc trò chuyện với người Việt về tình yêu, tôi nhận thấy quan điểm của họ về vấn đề này khá đa dạng: nhiều người có quan điểm tương tự như người phương Tây, trong khi với nhiều người Việt khác, việc tình yêu đi kèm hay không đi kèm với tình dục là yếu tố quyết định về mặt đạo đức.

Một điều thú vị không kém là có nhiều người có quan điểm trái ngược với hành vi của họ. Một số người bày tỏ quan điểm mở rộng hơn nhưng thực tế lại khá truyền thống: các chàng trai có thể coi việc thỏa mãn ham muốn về thể xác là hành vi đúng đắn và có giá trị riêng, nhưng vẫn mong muốn có một mối quan hệ đáng tin cậy và truyền thống, không quan tâm đến những trải nghiệm mới lạ. Tương tự, một số cô gái Việt Nam thích mặc phong cách “mát mẻ”, không ngần ngại khoe sắc đẹp của mình và mở cửa cho việc thảo luận về tình dục, nhưng thực tế lại đặt yêu cầu về mối quan hệ một cách rõ ràng trước khi tiến vào mối quan hệ tình dục.

Mặt khác, có một số người, không nhất thiết chỉ là phụ nữ, có suy nghĩ mâu thuẫn với hành vi của họ: họ có thể cho rằng “chuyện ấy” chỉ nên xảy ra trong một mối quan hệ nghiêm túc và đáng tin cậy, nhưng thực tế lại thường xuyên tham gia vào các hành vi tình dục vì tò mò, ngẫu hứng hoặc để đạt được mục tiêu cụ thể, không liên quan đến cảm xúc.

Nói chung, khi quan điểm và hành vi đang thay đổi nhanh chóng như ở Việt Nam hiện nay, việc các quan điểm và hành vi có thể hoàn toàn trái ngược nhau là điều dễ hiểu. Thậm chí, có thể nói: sự nghịch lý trong cách nhìn và hành động về tình dục và tình yêu đóng vai trò quan trọng trong quá trình thay đổi văn hoá rộng lớn ngày nay.

'   b. Tình yêu và hôn nhân. Yêu thì phải cưới?   '

“Tình dục phải đi kèm với tình cảm' được coi là một phần của tư duy không phải là truyền thống mà là quan điểm phổ biến được thừa kế ở người Việt. Phần thứ hai của quan điểm này tóm gọn lại như sau: khi hai người yêu nhau và đã có một mối quan hệ nghiêm túc, điều đúng đắn là tiến hành hôn nhân.

Ở phương Tây, và ngày càng nhiều người Việt Nam hiện đại, hai điều trên không cần thiết phải đi cùng nhau. Ở phương Tây, từ thời Cách mạng Tình dục và ở Việt Nam từ khi văn hoá toàn cầu hóa bắt đầu, sự lựa chọn cá nhân đã thay thế cái “đúng đắn'. Tình yêu có thể dẫn đến hôn nhân nếu cả hai bên đồng thuận. Hoặc nó có thể chỉ tập trung vào sự chia sẻ kinh nghiệm, sở thích, đam mê chung, sự hỗ trợ lẫn nhau, v.v.

Trong trường hợp tình cảm giảm dần theo thời gian, một mối quan hệ có thể kết thúc với tình bạn, kiểu quan hệ mở, hoặc thậm chí là một mối quan hệ chia tay thân thiện (mặc dù không phải lúc nào cũng). Một điều khó hiểu với người Tây về “văn hoá tình yêu' ở Việt Nam là cách người Việt coi mọi mối quan hệ không kết hôn như là thất bại và cố gắng quên hết nếu họ muốn tiến tới mối quan hệ mới.

Vấn đề khác liên quan đến tình yêu và hôn nhân, không chỉ có văn hoá mà còn có khía cạnh tổng quát, là liệu một mối quan hệ bắt đầu với giai đoạn yêu đương có phải là nền tảng tốt cho một hôn nhân bền vững hay không? Liệu tình yêu lãng mạn và hạnh phúc hôn nhân có phải là hai khái niệm hoàn toàn phù hợp, và nếu có thì phù hợp như thế nào?

Trong khi xu hướng tình yêu và tình dục tự do hơn như đã nói trên chỉ mới bắt đầu, sự tự do trong cách nhìn về tình yêu và hôn nhân đã diễn ra từ lâu và thậm chí có thể coi là hoàn thiện. Phong trào “âu hoá” đầu tiên ở Việt Nam đã bắt đầu từ thời thuộc địa Pháp và đã làm tan rã tư duy truyền thống về hôn nhân, từ đó một số người Việt Nam đã không còn coi hôn nhân là điều bắt buộc từ gia đình mà thay vào đó là sự chấp nhận dựa trên cảm xúc cá nhân.

Hoặc có thể nói tiêu cực hơn - đời sống hôn nhân hạnh phúc không phải là điều được coi trọng trong văn hoá truyền thống. Chế định hôn nhân sắp đặt đã tạo ra nhiều cuộc hôn nhân dựa trên các yếu tố như địa vị xã hội, lợi ích gia đình và thậm chí cả mê tín.

Bất kể chúng ta nghĩ gì về hôn nhân sắp đặt, có nhiều lý do để kết luận rằng tình yêu lãng mạn và hôn nhân hạnh phúc không nhất thiết phải đi đôi với nhau trên nhiều khía cạnh.

Lý do đầu tiên là một hôn nhân hạnh phúc cần phải có những điều kiện mà tình yêu lãng mạn thường không chú ý đến. Thứ nhất là hai người phải có tính cách, sở thích và giá trị chung, cũng như mối quan hệ thân thiết và bền vững như tình bạn. Lý do thứ hai là tình yêu lãng mạn thường dần phai mờ theo thời gian, khi hai người sống cùng nhau mỗi ngày và phải đối mặt với những thói quen của đối phương. Có nhiều điều mà tình yêu không thể giải quyết được, và đôi khi hai người dễ trách nhau vì mất mát những ảo mộng ban đầu do tình yêu tạo ra.

Trong một kịch bản tốt nhất, chúng ta có thể tình cờ yêu một người có một số yếu tố quan trọng như khả năng yêu thương lâu dài, tính cách phù hợp và sở thích tương đồng. Nhưng thực tế, tình yêu thường làm cho chúng ta mơ mộng và phóng đại những điểm tốt của đối tác, dẫn đến những lựa chọn sai lầm. Hậu quả là cảm giác thất vọng và đau khổ trong hôn nhân.

Điều này không có nghĩa là sau khi tình yêu lãng mạn phai tàn, tình cảm còn lại không có giá trị. Nhưng tình cảm còn lại này khác biệt hoàn toàn so với tình yêu lãng mạn. Đó là sự đồng cảm và kiên nhẫn với nhau, kết hợp với những trải nghiệm thường ngày của cuộc sống con người.

Tôi đã gặp nhiều người, cả ở Việt Nam và ở phương Tây, vẫn tuyên bố rằng họ yêu vợ hoặc chồng của mình sau 15 năm kết hôn. Mặc dù tôi không muốn phủ nhận tình cảm ấm áp của họ, nhưng thực tế là tôi luôn nghĩ rằng họ sử dụng từ 'tình yêu' với một ý nghĩa không phải là cảm xúc, mà trong bài viết này được gọi là tình yêu lãng mạn.

Theo tôi, cả tiếng Anh và tiếng Việt đều cần hai từ khác nhau để chỉ hai loại tình cảm khác nhau. Điều này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những gì chúng ta có thể mong đợi và không thể mong đợi trong mối quan hệ lâu dài. Tôi nhận thấy người Việt (nói chung là tiếng Việt) thường thực tế hơn người bản xứ tiếng Anh, bởi vì trong ngôn từ của họ có một thuật ngữ gọi là 'tình nghĩa vợ chồng' - ngụ ý rằng tình cảm có thể phai mà vẫn giữ lại ý nghĩa, là một điểm đến của tình yêu song phương mà không cần phải trải qua sự đối lập.

Tiếp tục...

Cameron Shingleton