
Đây thực ra là một cuốn tiểu thuyết thông minh, hóm hỉnh về bản chất tối ác của con người, và việc sử dụng sa giông chỉ là một phương tiện để diễn đạt ý nghĩ sâu xa đó.
Thuyền trưởng người Hà Lan, Đại úy Van Toch, trong một cuộc săn tìm ngọc trai, đã khám phá ra những con sa giông khổng lồ, chỉ có thể tìm thấy trên một hòn đảo gần Sumatra. Các người dân bản địa gọi chúng là “tapa”, hoặc 'quỷ biển'.
Những con sa giông muốn ăn hàu nhưng chúng không thể mở vỏ được. Van Toch muốn ngọc trai nhưng gặp rất nhiều khó khăn khi lặn sâu để bắt hàu. Ngoài ra, các loài động vật săn mồi lớn như cá mập luôn là mối đe dọa với sa giông. Và từ đó, Van Toch đã nảy ra một kế hoạch kinh doanh, có thể coi là chìa khóa của mọi vấn đề.
Vị thuyền trưởng bắt đầu cung cấp cho những con sa giông dao để chúng có thể mở vỏ hàu, và đối đầu với cá mập. Ngoài ra, kế hoạch mở rộng phạm vi sa giông sang các khu vực khác cũng đã bắt đầu được triển khai.
Thuyền trưởng Van Toch tìm được một nhà đầu tư tài chính, và từ đó, những con sa giông đã được bán rộng rãi trên toàn cầu. Sa giông không chỉ thu thập ngọc trai và san hô, chúng còn được thuê để thực hiện tất cả các công việc dưới nước như xây dựng đập, thủy điện, xây đê, mở rộng bờ biển...
Khi Van Toch qua đời, công ty mang tên Salamander Syndicate đã được thành lập, và bắt đầu khai thác sa giông như một lực lượng lao động giá rẻ. Hàng tỷ con sa giông đã lan rộng đến tất cả các bờ biển và quốc gia. Cuối cùng, con người và sa giông đã bắt đầu xung đột, tranh giành lãnh thổ, sự sống và quyền lực.

Karel Capek thực sự là một bậc thầy của thể loại hài hước đen. Ông đã biến mọi âm mưu xấu xa thành một câu chuyện mang lại niềm vui thú vị.
Ông chế giễu cách thủy thủ nguyền chửi rủa sa giông, châm biếm sự thông minh, chợ đen, các doanh nhân, chủ nghĩa tư bản, đạo Thiên Chúa, nhà sưu tập, rượu, xu hướng và lý thuyết giáo dục, khai thác, một nhất thời, thời trang, chú thích, thói tham lam, đạo đức giả, chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa Phát xít, những người cố gắng tiếp tục chương trình hội nghị của họ.
Ông châm biếm ô nhiễm, phân biệt chủng tộc, tôn giáo, thói kiêu căng, ngụy biện, chiến tranh, những người giàu có, các câu lạc bộ phụ nữ, và đặc biệt là khoa học, nghiên cứu, hội nghị, khám phá và cuộc tranh luận dài về loài sa giông... đã khiến câu chuyện trở thành một bức tranh châm biếm thú vị, vạch trần đầy đủ mặt của xã hội, với một phong cách văn chương sâu sắc, hài hước và thông minh.
Cuốn sách được xuất bản lần đầu vào năm 1936, “khi mà người ta vẫn có thể cười vào Adolf Hitler”. Trong cuốn sách có nhiều đoạn thú vị về Đức. Ví dụ, người Đức quyết định rằng con sa giông của họ là ưu tú, màu nhạt hơn, đi bộ nhiều hơn xây dựng, và có những đặc điểm vượt trội hơn hẳn so với sa giông ở nơi khác. Với thái độ khinh bỉ, họ mô tả những con sa giông ở Địa Trung Hải thoái hóa, yếu đuối cả về thể chất và đạo đức, xem chúng là những con sa giông man rợ nhiệt đới, và hoàn toàn là loài sa giông cấp dưới.
Khi động vật chiếm ưu thế mang tính hài hước, châm biếm, bất ngờ, súc tích. Với cách giới thiệu nhân vật mới, phong cách tự sự mở, trong hầu hết các chương, chỉ với một tầm nhìn châm biếm.
Câu chuyện sa giông cũng có thể được coi là một câu chuyện ngụ ngôn về kinh nghiệm của nhiều dân tộc bị áp bức và nạn nhân của chủ nghĩa thực dân, luôn bị áp đặt, nhưng luôn có ý thức nỗ lực để trở nên văn minh, để trở thành thành viên của xã hội da trắng châu Âu, chiếm đoạt các nghi lễ văn hóa, và tất nhiên là chế độ nô lệ.
Đây là một cuốn sách phục vụ cho đám đông, cần phải được đọc bởi đám đông.
Trong Khi loài vật lên ngôi, không có nhân vật chính, thay vào đó, câu chuyện được trình bày như một bài học lịch sử dài lâu mang tính giải trí. Người kể chuyện lấy từ bài báo khoa học, cuộc phỏng vấn, và những bài báo được sưu tập bởi ông Povondra.
Povondra là một nhân vật xuất hiện liên tục và hấp dẫn trong cuốn sách. Ban đầu, ông tự hào về sự ảnh hưởng quan trọng của mình đối với sự tiến triển của lịch sử văn minh của loài người, nhưng cuối cùng, ông chết trong nỗi ám ảnh của tội lỗi về sự xuất hiện của sa giông tại dòng sông quê hương của mình.
Capek tự hỏi: 'Anh có hối tiếc cho loài người không?'
Ông tự trả lời: 'Lạy Chúa, hãy để tôi yên! Tôi biết phải làm sao bây giờ.'
“Tôi nói với anh đấy: ngay lúc này, khi một phần châu Âu đã chìm dưới nước, anh có biết ai vẫn cần cù làm việc đến mức điên cuồng trong các phòng thí nghiệm để phát minh ra những máy móc và vật liệu phá hủy hiệu quả hơn không? Anh có biết ai vẫn cho sa giông vay tiền, ai đang tài trợ cho sự tận diệt thế giới này, cho trận Tân Đại Hồng Thủy không?”
Capek có lẽ cũng cảm thấy tiếc nuối, nhưng đó là quá trình phát triển tự nhiên của loài người. Những nhà văn không bao giờ có thể can thiệp vào điều đó. Đây không phải là dự đoán về tương lai, mà là một bức tranh phản chiếu cái đang tồn tại và chúng ta đang sống trong đó.

Khi động vật chiếm ưu thế đã nhận được nhiều lời khen ngợi từ các tác giả nổi tiếng. Milan Kundera đã nói rằng “Khi động vật chiếm ưu thế sẽ không bao giờ bị lãng quên... Čapek có lẽ là nhà văn châu Âu đầu tiên dự đoán được thế giới toàn trị.”
Cuốn sách này đã trở thành nguồn cảm hứng cho vô số tác phẩm nổi tiếng được xuất bản sau này, như 1984 và Trại súc vật của George Orwell; The Sirens of Titan và Harrison Bergeron của Kurt Vonnegut... cũng như ý tưởng về sinh sản đơn tính của khủng long trong Công viên kỷ Jurassic...
Čapek đã được đề cử giải Nobel Văn học bảy lần, nhưng không bao giờ giành chiến thắng. Tuy nhiên, một số giải thưởng đã được đặt theo tên ông, như giải Karel Čapek, được trao hàng năm bởi Czech PEN Club để vinh danh các tác phẩm văn học góp phần củng cố và duy trì các giá trị dân chủ và nhân văn trong xã hội. Ông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thành lập các PEN Club tại Tiệp Khắc, một phần của Văn Bút Quốc tế.
Du Lịch của Tôi
Theo Zing News
