Buzz
Từ câu chuyện về những vết thương trong lịch sử thế giới đó, nhiều tác phẩm nghệ thuật đã ra đời như La Vita È Bella, The Pianist, Chuộc tội, Khi đàn sếu bay qua…, và trong văn học là Gắng sống đến bình minh, Adoft Hitler, Kẻ trộm sách, Nhật ký Anne Frank…
Đẫm máu và không khoan nhượng bất cứ ai, dù là ở độ tuổi, giới tính nào, vòng xoáy của Thế chiến thứ hai đã chạm đến cả những thành phần yếu đuổi nhất trong xã hội: Người già, trẻ em và thiếu niên. Điều ấy đã được thể hiện rõ nét qua hai tiểu thuyết vừa ra mắt gần đây là Max - Bi kịch của “Chủng tộc thượng đẳng” của Sarah Cohen-Scali và Cây vĩ cầm Ave Maria của Kagawa Yoshiko.
Câu chuyện về Cây vĩ cầm Ave Maria kể về Hannah Janssen – cô bé người Do Thái là thần đồng âm nhạc - cũng là thành viên trong dàn nhạc Trại tập trung Auschwitz của Đức Quốc xã. Như bao cô bé cùng trang lứa, Hannah ngây thơ, trong sáng và có một tình yêu bất tận với âm nhạc. Nhưng cũng giống như Anne Frank, tâm hồn mơ mộng của Hannah lại bị thử thách giữa thời chiến. Hannah và các thành viên trong dàn nhạc của Trại tập trung buộc phải diễn tấu trước các phòng hơi ngạt, nhà hỏa thiêu, dùng âm nhạc để “che lấp” những tiếng gào khóc của tù nhân. Và vì vậy, Hannah cũng có một “cuộc chiến” của riêng em – cuộc chiến với những hoài nghi của bản thân về giá trị đích thực của âm nhạc trước một hiện thực quá tàn khốc trong Trại tập trung.
Cùng với đó, Max - Bi kịch của “Chủng tộc thượng đẳng” đã hé lộ những sự thật rùng mình về Lebensborn – chương trình bí mật do Thống chế Himmler khởi xướng nhằm tạo ra hàng trăm nghìn những đứa trẻ Aryan “thượng đẳng” và thuần chủng để thống trị thế giới. Những đứa trẻ không biết về quá khứ và gia đình của mình, buộc phải rời xa vòng tay mẹ từ tấm bé, hoặc bị bắt cóc từ những vùng lãnh thổ bị Đức Quốc xã chiếm đóng, được nuôi dạy để trở thành thứ vũ khí lạnh lùng phụng sự Đế chế.
Với Cây vĩ cầm Ave Maria, Thế chiến thứ hai đã mang đến những đau đớn về cả thể xã hội và tinh thần cho người Do Thái, đặc biệt là trẻ em. Tuy nhiên, trong những câu chuyện buồn, vẫn có những khoảnh khắc ấm áp của lòng người. Có những người Đức sẵn lòng bảo vệ người Do Thái vô tội, cho họ ẩn náu trong nhà mình, bảo vệ họ tại Trại tập trung. Thậm chí, những lính gác trong Trại tập trung cũng có những phút giây run sợ trước sự cảm hóa của âm nhạc.
Max - Bi kịch của “Chủng tộc thượng đẳng” lại tiếp cận hiện thực trực tiếp mà không né tránh. Trên các trang review sách quốc tế, một số độc giả đã gặp khó khăn trong việc thích nghi với cách viết lạnh lùng của nhân vật chính – một đứa trẻ tàn nhẫn! Là đứa trẻ đầu tiên của chương trình Lesbenborn, với số phận được định đoạt bởi Hitler, Max - hay còn gọi là Konrad – là một kẻ phản diện, “đứa con đẻ” của Chủ nghĩa Quốc xã. Tuy làm những việc tàn ác, nhưng Max vẫn giữ lại phần “con người” trong lòng mình. Anh vẫn khao khát tình yêu của mẹ và sự bảo vệ của gia đình. Và dù phải trả giá đắt cho hành động của mình, Max vẫn là một kẻ đáng thương. Khi chiến tranh xảy ra, những tổn thất không chỉ ở một phía. Kể lại cuộc đời mình, Max là một bằng chứng sống chống lại tội ác của chủ nghĩa phát xít.
Xuyên suốt những dòng văn lạnh lùng và tàn nhẫn, người đọc vẫn thấy được những dấu hiệu nhân văn trong tâm hồn của Max. Dù là “đứa con của ác quỷ”, Max vẫn còn đầy lòng nhân ái. Anh luôn mong muốn được yêu thương và bảo vệ những người yếu đuối. Dù phải chịu đựng hậu quả của hành động, Max vẫn đáng thương. Bởi cuối cùng, chiến tranh làm tổn thương cả hai bên. Kể lại câu chuyện của mình, Max là một minh chứng sống về tội ác của chủ nghĩa phát xít.
Max - Bi kịch của “Chủng tộc thượng đẳng” đã đoạt 12 giải thưởng tại Pháp, trong đó có giải Prix Sorcières năm 2013. Trang Cuckoo Review nhận định: “Dù có những chi tiết chưa phù hợp với độ tuổi của độc giả trẻ, đây là một cuốn sách mà bất kỳ học sinh trung học nào cũng nên đọc.” Cây vĩ cầm Ave Maria đã đạt giải vàng Huân Chương Sakura của Hiệp hội thư viện trường học Nhật Bản.
Tô Lệ Trân
