Buzz
Kết hợp cà chua và khoai tây (hay còn gọi là pomato, IPA: /pəˈmɑːtəʊ/, tiếng Việt: pô-ma-tâu) là một loại cây nhân tạo được tạo ra bằng cách lai ghép giữa cà chua (tomato) và khoai tây (potato). Trên cây này, quả cà chua mọc trên thân, trong khi củ khoai tây phát triển từ rễ cây trong đất. Cây còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như tomtato và topato.
Giai đoạn phát triển
Ý tưởng kết hợp khoai tây với cà chua để tạo ra một loại cây sản xuất cả hai loại thực phẩm phổ biến – quả cà chua và củ khoai tây – đã được Oscar Soderholm ở Worcester phát triển lần đầu vào năm 1930, gọi là 'tomapotato'. Dù cây phát triển tốt, nhưng không đạt được kết quả mong đợi. Đến năm 1977 tại Viện Sinh học phát triển Max Planck ở Tübingen và đặc biệt vào năm 1994 tại Viện nghiên cứu nhân giống cây trồng Max Planck ở Cologne, Đức (Max Planck Institute for Plant Breeding Research), loại cây với cả hai sản phẩm như mong muốn đã được tạo ra thành công.
Khoai tây (Solanum tuberosum L.) và cà chua (Solanum lycopersicum L.) là hai loài thực vật khác nhau, nhưng cùng thuộc chi Solanum trong họ Cà (Solanaceae), nên việc lai ghép giữa chúng có nhiều thuận lợi. Phương pháp lai ghép cổ điển sử dụng cà chua làm cành ghép và khoai tây làm gốc ghép, giúp tiết kiệm không gian trong vườn hoặc đồng ruộng.
Tuy nhiên, việc sản xuất cây giống bằng phương pháp cổ điển gặp khó khăn và tốn thời gian, vì vậy nhiều nhà khoa học đã áp dụng công nghệ tế bào hiện đại, cụ thể là phép lai xôma (Somatic fusion hay Somatic Cell Hybridization), để tạo ra sản phẩm tương tự.
Lợi ích
- Khoai tây đứng thứ tư trong số các cây lương thực quan trọng nhất toàn cầu (sau lúa, lúa mì và ngô), với dự đoán rằng đến năm 2020, hơn hai tỷ người sẽ phụ thuộc vào khoai tây như thực phẩm hoặc nguồn thu nhập. Cà chua cũng có tầm quan trọng toàn cầu với sản lượng hàng năm đạt 170 triệu tấn (FAO, 2014).
- Cây cà chua lai khoai tây giúp nâng cao hiệu quả sản xuất lương thực, vì chúng tối ưu hóa số lượng cây trồng trên một diện tích đất nhỏ hoặc trong không gian đô thị như sân thượng hoặc ban công.
- Cây lai ghép có thể tăng cường khả năng chống lại vi khuẩn, virus và nấm, thu hút nhiều loại động vật thụ phấn hơn, và cũng mang lại vẻ đẹp cho khu vườn.
- Về mặt thương mại, loài cây ghép này được giới thiệu tại Vương quốc Anh vào tháng 9 năm 2013 bởi công ty Thompson & Morgan với tên gọi 'TomTato'. Đồng thời, vườn ươm Incredible Edible ở New Zealand cũng công bố 'DoubleUP Potato Tom' trong cùng tháng.
Đặc điểm di truyền
Có hai loại cây cà chua lai khoai tây khác nhau hoàn toàn về mặt di truyền: cây lai qua ghép sinh dưỡng và cây lai qua phương pháp xôma.
Khoai tây có bộ nhiễm sắc thể n = 12 với bộ gen đơn bội khoảng 840 Mb, trong khi cà chua cũng có bộ nhiễm sắc thể n = 12 nhưng với bộ gen khoảng 950 Mb. Các cây trồng của hai loài này thường ở dạng thể tứ bội (khoai tây 4n = 46) hoặc thể lưỡng bội (cà chua 2n = 24).
- Cây cà chua lai khoai tây được tạo ra bằng cách ghép cành cà chua vào gốc khoai tây, thực chất là một loại cây ghép theo phương pháp lai sinh dưỡng cổ điển. Trong trường hợp này, bộ lá cà chua thực hiện quang hợp, trong khi bộ rễ khoai tây hấp thu nước và khoáng chất để nuôi cả cây, mà tính di truyền của từng loài ban đầu không thay đổi: Khoai tây (Solanum tuberosum L.) có bộ nhiễm sắc thể 4n = 48 và cà chua (Solanum lycopersicum L.) có bộ nhiễm sắc thể 2n = 24.
- Khi cây cà chua lai khoai tây được tạo ra qua phương pháp lai xôma, đây là một loài cây nhân tạo mới với hệ gen chứa cả hai loài ban đầu trên hai bộ nhiễm sắc thể khác nhau (2n1 + 2n2), gọi là dị đa bội, tương tự như loài cải bắp lai cải củ.
