Buzz
Đối với Kazuo Ishiguro, Nhật Bản là một giấc mộng ám ảnh tựa như Nước Mỹ trong trí tưởng tượng mơ màng của Franz Kafka. Đến Anh Quốc khi mới 5 tuổi, dấu ấn Nhật Bản còn sót lại của K. Ishiguro chỉ là cái tên khai sinh và khuôn mặt đặc trưng của một người châu Á. Không thể nói và viết bằng tiếng mẹ đẻ, nhưng hai cuốn tiểu thuyết đầu tiên của K. Ishiguro lại có chủ đề xoay quanh con người và đất nước Nhật Bản thời hậu chiến.
Ngạc nhiên hơn, ông đã hoàn thành chúng mà chưa một lần quay trở lại cố quốc. Trong chuyến thăm Nhật Bản lần đầu tiên năm 1989, K. Ishiguro dường như đã thật sự vỡ mộng khi tâm sự với nhà văn Kenzaburo Oe: “Cha mẹ tôi vẫn cố gắng tiếp tục dạy dỗ con trai mình những kiến thức tối thiểu nhằm chuẩn bị cho tôi trở lại Nhật Bản. Cho nên tôi đã nhận được một số sách và tạp chí (về Nhật Bản). Dĩ nhiên hồi ấy tôi vẫn chẳng biết gì hơn về Nhật Bản vì chưa có dịp trở lại. Nhưng ở nước Anh, tôi đã dành tất cả thời gian của mình để dựng xây và khắc họa trong tâm trí tôi một nước Nhật tưởng tượng (…) và rồi tôi thật sự nhận ra rằng nước Nhật mà tôi hằng trân trọng thực sự chỉ là tồn tại trong trí tưởng tượng của tôi”.
Tác giả Kazuo Ishiguro
Lần trở lại cố hương ấy dường như đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong đời viết văn của K. Ishiguro khi mọi giá trị về nước Nhật mà ông từng kiến tạo dường như đã tan ra từng mảnh chẳng khác nào tâm trạng của Achebe khi viết Thing falls apart hay S. Rushdie với Midnight children. Nhất là khi trước đó, ngòi bút của ông bắt đầu hướng về nước Anh, quê hương thứ hai của mình đánh dấu bằng sự kiện cuốn tiểu thứ ba của ông: The reamains of the day đã ra mắt trong sự ngỡ ngàng từ công chúng.
Có lẽ một cuộc đào tẩu căn tính của K. Ishiguro đã thực sự bắt đầu? Nhưng mọi thứ không diễn ra dễ dàng và êm ái như vậy. Trong những tác phẩm tiếp theo và đặc biệt là Never let me go, K. Ishiguro đã dẫn dắt người đọc vào một chuyến hải trình nổi trôi đến một Anh Quốc tưởng tượng. Rốt cuộc, Anh Quốc dường như chỉ là một chốn Utopia để K. Ishiguro thoải mái khẳng định những niềm tin sâu sắc của mình - nơi tái hiện lại những giá trị nhân văn mà ông từng mơ ước về Nhật Bản trong quá khứ.
Mang một tiêu đề lãng mạn gợi nhớ đến một bộ phim tình cảm của tài tử Clark Gable, thực tế Never let me go lại là một tiểu thuyết khoa học giả tưởng mô tả về một xứ sở Anh Quốc khác - nơi con cháu của Victor Frankenstein cuối cùng hoàn thành sứ mệnh của Prometheus thời hiện đại: sáng tạo ra sự sống và “có thể trả lại sự sống ở những cơ thể đã bị tử thần biến hoàn toàn cho mục rữa”.
Tại nước Anh, bệnh ung thư và hàng loạt căn bệnh hiểm nghèo đã được các bác sĩ chữa khỏi khiến mọi người hoàn toàn quên đi rằng... nguồn nội tảng mạnh mẽ và to lớn ấy đến từ những cá thể người nhân bản vô tính. Những người vô tính này được nuôi dưỡng bí mật trong các ngôi trường nội trú tách biệt với cuộc sống bên ngoài, bị triệt sản hoàn toàn và cuộc sống của họ “đã được định sẵn” để trở thành thế thân cho người khác trước khi đối mặt với cái chết. Hailsam, nơi Kathy, Ruth và Tommy lớn lên, cũng là một “trại trẻ mồ côi” như vậy. Điều đặc biệt làm cho Hailsam trở thành huyền thoại so với các “cơ sở nuôi người” khác là các giáo viên ở đây mong muốn học sinh sống tốt hơn so với cuộc sống ngắn ngủi mà họ phải chịu.
Tuy nhiên, “đặc ân” đó lại nuôi dưỡng trong tâm trí của Kathy, Ruth và Tommy những ước mơ cháy bỏng: được sống bên cạnh người mình yêu dù chỉ là trì hoãn thêm vài năm trước khi bị “đồng loại” của họ cướp đi sự sống. Với giọng kể bình thản và can đảm của Kathy H, thảm kịch của một lớp người bị ngược đãi và bị lãng quên dần dần được hé lộ qua từng trang văn bản. Họ là “chuyên gia về cái chết” nhưng lại không biết gì về cuộc sống hiện tại ngoài những điều học được từ vài tác phẩm văn học, nghệ thuật, phim truyền hình rẻ tiền và thậm chí cả... tạp chí khiêu dâm, một mối tình tay ba trong sáng, một tình bạn không vụ lợi và khao khát sống vẫn nảy nở trong Kathy, Ruth và Tommy.
Cảnh chúng xảy ra trong không khí u ám, êm đềm gợi nhớ đến những tiểu thuyết của N. Soseki hay các bộ phim nhẹ nhàng của Ozu và xa hơn là hình ảnh vẻ đẹp truyền thống của con người Nhật Bản. Trong Never let me go, các nhân vật đã chấp nhận cái chết như một phần của sự sống và trải nghiệm cảm giác bình yên đó như một giấc mơ. Những nỗi ám ảnh sau giấc mộng về nước Anh tưởng tượng của Ishiguro vẫn tiếp tục theo đuổi người đọc với những câu hỏi vĩnh cửu: Chúng ta là ai? Thế nào là con người? Ai mới có quyền được sống, tự do và mưu cầu hạnh phúc?
Ba diễn viên chính trong bộ phim chuyển thể cùng tên
“Cả con vật cũng có đôi có lứa, mà chỉ mình ta đơn độc hay sao? Ta từng có tình cảm yêu thương nhưng lại bị đền đáp bởi sự ghét bỏ và căm hận (…) liệu người có quyền hạnh phúc khi ta phải đắm mình trong cảnh khốn nạn tận cùng ư? Ngươi có thể tiêu diệt mọi tình cảm khác của ta, nhưng sự thù hằn vẫn còn mãi đó – thù hằn ở đây quý báu hơn cả ánh sáng, thức ăn!”. Đó là những lời oán hận và đe dọa từ tiến sĩ Victor Frankenstein đối với con quái vật mà chính ngài đã tạo ra trong một phút điên cuồng. Nhưng xa hơn, đó cũng là những câu hỏi về định nghĩa và giá trị con người của M. Shelley dành cho nhân loại vào thời điểm bà viết cuốn tiểu thuyết kinh dị này, trong bối cảnh vẫn còn nô lệ, phân biệt chủng tộc và nhiều thứ khác.
Sau hơn một thế kỷ, Ishiguro và nhiều nghệ sĩ khác vẫn tiếp tục tìm kiếm câu trả lời. Sự phát triển của nền văn minh nhân loại, tiến bộ của khoa học kỹ thuật dường như chỉ đưa chúng ta xa hơn khỏi câu trả lời cần tìm. Tuy nhiên, chắc chắn rằng, câu trả lời không thể được tìm thấy qua sự căm ghét, bạo lực và sự tàn ác mà tên ác thần trong Frankenstein đã thực hiện, mà chỉ có thể thông qua sự khoan dung và sự tha thứ đối với cuộc đời với nhiều bất công này.
Hải Ngọc - Mytour (Read Station)
