Buzz
Suốt hàng trăm năm, người Bajau đã sống trên biển, và sự lựa chọn tự nhiên đã biến họ trở thành những 'người cá' thực sự ngoài đời.
Khi bạn nín thở và nhấn mặt vào nước, cơ thể sẽ tự kích hoạt phản ứng lặn tự nhiên. Nhịp tim chậm lại, mạch máu co lại, tất cả giúp tiết kiệm năng lượng khi thiếu oxy.
Hầu hết mọi người có thể nín thở dưới nước trong vài giây, một số trong vài phút. Nhưng người Bajau thì khác biệt hoàn toàn, họ có thể lặn dưới nước 13 phút ở độ sâu hàng chục mét. Họ sống ở vùng nước gần Philippines, Malaysia và Indonesia, lặn săn cá hoặc tìm kiếm tài nguyên tự nhiên cho nghề thủ công.
Nghiên cứu trên tạp chí Cell đã chỉ ra đột biến DNA khiến người Bajau có lá lách lớn hơn, mang lại lợi thế di truyền cho cuộc sống du mục biển.
Trong số các cơ quan trong cơ thể, lá lách ít được quan tâm. Mặc dù bạn có thể sống mà không cần nó, nhưng nếu có, lá lách sẽ hỗ trợ hệ thống miễn dịch và tái chế tế bào hồng cầu.
Nghiên cứu trước đây về hải cẩu đã chỉ ra rằng lá lách của chúng luôn lớn nhưng không đồng đều. Nhà nghiên cứu Melissa Llardo từ Trung tâm Địa di truyền học, Đại học Copenhagen, đã quyết định kiểm tra xem tương tự có đúng với những thợ lặn hay không. Trên một chuyến đi đến Thái Lan, cô ấn tượng với khả năng lặn dưới nước của họ.
'Lần đầu tiên tôi gặp họ như những người bình thường, không chỉ làm việc với thiết bị khoa học và rời đi', cô chia sẻ về chuyến đi đầu tiên đến Indonesia. 'Lần sau, tôi mang theo máy siêu âm xách tay và dụng cụ lấy dịch nhổ. Chúng tôi thăm các ngôi nhà khác nhau và chụp ảnh lá lách của họ'.
Người Bajau có truyền thống sống trên thuyền nhà, khai thác tài nguyên từ rạn san hô và rừng ngập mặn của khu vực.
Trong thế kỷ 20, một số người Bajau định cư trên bờ biển nhưng vẫn tiếp tục lối sống tự cung tự cấp dựa trên phương pháp đánh bắt truyền thống.
Chỉ sử dụng kính bảo hộ gỗ và tạ tay, thành công của họ phụ thuộc vào khả năng lặn sâu và nín thở lâu.
Nhóm nghiên cứu quốc tế đã phát hiện người Bajau có lá lách lớn hơn so với dân cư khu vực lân cận, chủ yếu làm nông nghiệp.
Điều này cũng đúng với các thành viên của cộng đồng Bajau không lặn, chứng tỏ đặc điểm di truyền thay vì sự thay đổi cá nhân do lặn.
Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện một gen gọi là PDE10A (T4) xuất hiện ở người Bajau, có thể liên quan đến kích thước lá lách lớn hơn và có tác dụng chống lại mức oxy thấp.
Các gen khác ở người Bajau cũng biến đổi, ảnh hưởng đến cách cơ thể đáp ứng với quá trình lặn.
Một trong số đó khiến máu được đẩy ra khỏi các chi và vùng không thiết yếu để cung cấp oxy cho não, tim và phổi.
Tất cả điều này cho thấy sự chọn lọc tự nhiên đã hình thành người Bajau, giúp họ có khả năng lặn sâu và lâu hơn.
Đây không phải lần đầu tiên người ta phát hiện sự tiến hóa liên tục trong các nhóm dân tộc cụ thể.
Ví dụ, phần lớn dân tộc Tây Tạng có một đột biến hiếm gặp, tăng số lượng tế bào hồng cầu để đáp ứng với lượng oxy giảm ở độ cao.
Các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng người Inuit ở Greenland đã thích nghi với chế độ ăn chứa nhiều chất béo mà không tăng nguy cơ mắc bệnh tim.
Các tác giả của nghiên cứu gợi ý rằng hiểu rõ sự thích nghi của người Bajau có thể giúp điều trị tình trạng thiếu oxy cấp tính, một nguyên nhân thường gây tử vong trong phòng cấp cứu.
Tuy nhiên, cách sống trên biển của họ ngày càng đối mặt với nguy cơ. Họ thường bị xem là những nhóm dân yếu thế, không được đặc quyền công dân như người đồng cấp trên đất liền. Sự gia tăng trong việc đánh bắt công nghiệp cũng khiến cho cuộc sống của họ trở nên khó khăn hơn, khi không còn nguồn dự trữ trong nước. Do đó, nhiều người phải chọn bỏ cuộc sống trên biển.
Một điều thú vị là liệu người Bajau có những thay đổi gen tương tự như người Tây Tạng hay không. Cả hai nhóm có thể đã phát triển các thay đổi do tình trạng thiếu oxy, phổ biến khi sống ở độ cao cao hơn hoặc khi nín thở dưới nước, mang lại lợi thế cho họ.
Chúng ta biết rằng các đột biến có thể ảnh hưởng đến chức năng cụ thể của cơ thể, và đôi khi có thể phát triển độc lập trong các cá nhân hoặc nhóm không liên quan.
Nhưng cũng có thể, trong trường hợp này, hai cộng đồng sống ở xa nhau có thể đã trải qua các đột biến khác nhau nhưng với tác động tương tự đến khả năng chống lại thiếu oxy.
Có thể sự so sánh này sẽ là bước tiếp theo của cuộc điều tra hết sức thú vị này.
