Gần thị trấn Tiya ở phía Nam của đất nước Ethiopia, bãi đá cổ Tiya là một địa điểm khảo cổ học đã gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu quốc tế suốt nhiều thập kỷ qua.
Vào tháng 4/1935, một tảng đá khổng lồ với hình biểu tượng thanh kiếm đã được phát hiện trong một chuyến thám hiểm của đoàn khảo cổ Đức tại Ethiopia. Địa phương gọi đó là tấm bia Yegran Dingay, được khắc trên đá granite.
Ngoài thông tin về người cai trị vương quốc Adal cổ xưa, các nhà nghiên cứu vẫn chưa thể làm sáng tỏ thêm về bí ẩn của các phiến đá Yegran Dingay. Trong gần 100 năm, nhiều phiến đá khác đã được phát hiện tại Ethiopia nhưng nguồn gốc và ý nghĩa của chúng vẫn là bí ẩn.

Có nhiều tảng đá nguyên khối cao hơn 5 mét tập trung tại khu vực Tiya, nơi có nhiều tảng đá khắc với hình thù bí ẩn.
Tại đây có gần 50 tảng đá, trong đó có 22 tảng mang hình ảnh gấu Tiya, còn lại là các hình thù đa dạng như con người, vũ khí và biểu tượng khác. Ý nghĩa của các ký hiệu này vẫn là bí ẩn với các nhà nghiên cứu. Được biết, còn khoảng gần 100 tảng đá khác nằm rải rác tại các vùng khác nhau của Ethiopia.

Các di tích Yegran Dingay được phân loại thành 3 loại. Loại có hình người được tạc theo phong cách trừu tượng, như hình người đang đứng, đang chống hông hoặc đang tỳ cằm lên tay và v.v.
Loại thứ hai, Phallic, là các tảng đá nguyên khối có chiều cao khoảng 4-5 mét và được khắc hình đa dạng từ động vật, thực vật cho đến đồ dùng sinh hoạt. Loại cuối cùng, Không-Phallic, là những trụ đá cao, mỏng hơn so với 2 loại trên và thường được khắc lên đó hình thù vũ khí.

Có ít nhiều liên hệ giữa các tảng đá Yegran Dingay và các chiến binh cổ xưa. Gần khu vực bãi Tiya, đã phát hiện một số hài cốt niên đại khoảng thế kỷ 14. Đây không phải những người tạo nên Yegran Dingay nhưng dường như các chiến binh này đã sử dụng Tiya làm địa điểm cắm quân tạm thời.

Xác định niên đại khoảng giữa thế kỷ 10 và 15, bãi đá khắc kỳ bí này đã cho thấy có một nền văn hóa cổ xưa phát triển tại Ethiopia. Mỗi tảng đá được coi là một tác phẩm nghệ thuật và được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.
Địa điểm bãi đá Tiya cùng nhiều Di sản Thế giới khác như Axum, Lalibela, Công viên Quốc gia núi Semien, Lâu đài Fasiledes, Thung lũng sông Awash, Thành phố thần thánh Harar, đều thuộc các nền văn minh cổ đại tại Ethiopia. Tuy nhiên, nền khảo cổ học của quốc gia này vẫn còn hạn chế để khám phá các bí ẩn.
Theo Ancient-Origins
