Buzz
Một thảm họa thiên nhiên đáng sợ, nhưng sau đó là những thông tin thú vị hơn thế.
Tháng 8/2016, một nhân viên kiểm lâm ở Na-uy đã chứng kiến một cảnh tượng kinh hoàng. Trên cao nguyên Hardangervidda, anh ta thấy xác của hơn 300 con tuần lộc.
Nguyên nhân của thảm họa này có thể coi là... điều số phận, khi một trận sét mạnh đã đánh. Thay vì thu dọn xác, nhân viên kiểm lâm quyết định để chúng tự phân hủy, để thiên nhiên tự giải quyết. Và từ đó, nó mang lại cho khoa học những thông tin đặc biệt.
Cánh đồng của sự kinh hoàng
Suốt nhiều năm, các nhà nghiên cứu đã theo dõi sự phân hủy của xác tuần lộc, từ giai đoạn phình lên, ruồi và giòi, cho đến khi trở thành bộ xương khô. Tất cả nhằm mục đích nghiên cứu được công bố trên tạp chí Royal Society Open Science vào tháng 6/2020, với tiêu đề 'Khu vực đáng sợ'.
'Khu vực đáng sợ này đã mở ra cơ hội để chúng ta hiểu sâu hơn về sự quyết định của các loài động vật, về sự đánh đổi giữa thức ăn và sự an toàn, về mối quan hệ giữa loài săn và loài bị săn,' - kết luận từ nghiên cứu.
Luật pháp ở châu Âu quy định rằng xác động vật cần được dọn dẹp ngay lập tức, do đó quá trình phân hủy thường không được quan sát. Vì vậy, đây có thể coi là một cơ hội hiếm có.
Bộ xương vẻn vẹn trên cánh đồng
'Khi đầu tiên đến đó, cảm giác như đang tham dự một tang lễ vậy,' - Shane Frank, trưởng nhóm nghiên cứu tại ĐH Đông-Nam Na-uy, nói. 'Thực sự buồn khi chứng kiến sự mất mát quá nhanh chóng như vậy.'
Các nhà khoa học đã sử dụng camera để ghi lại quá trình phân hủy và quan sát các loài vật khác đến thưởng thức 'bữa tiệc xác' này. 'Theo thời gian, chúng tôi đã trở nên ít sợ hãi hơn. Ngoài ra, chúng tôi thu được rất nhiều thông tin thú vị,' - Frank chia sẻ.
Các loài chim ăn xác - như quạ - tập trung đông đúc tại khu vực này vào năm 2017, nhưng đến năm 2018 hầu như biến mất. Trái lại, các loài gặm nhấm (chuột) lại bắt đầu xuất hiện mạnh mẽ từ năm 2018. Theo các chuyên gia, điều này có thể là do chúng sợ hãi các loài chim, nên chúng chỉ đến sau. 'Đây là một bữa tiệc lớn, thu hút nhiều loài đang đói tìm kiếm thức ăn và chúng có thể không hợp tác với nhau,' - Frank nhận định.
Khu vực xác này cũng ảnh hưởng đến sự biến đổi của hệ sinh thái. Xung quanh cao nguyên, lượng hạt giống cây dâu đen (crowberry) tăng mạnh do quạ mang tới. Tổng thể, số lượng hạt giống trong khu vực bất ngờ tăng cao.
Thực ra, khoa học đã biết rằng để lại xác cây trong rừng sẽ có ích cho nhiều loài vật. Nhưng đối với xác động vật, nhiều nơi vẫn chưa muốn làm vì lo sợ về dịch bệnh.
Sẽ sớm trở thành điều bình thường
Biến đổi khí hậu ngày càng trầm trọng dẫn đến những khủng hoảng khí hậu và thời tiết cực đoan tăng lên. Những vụ 'thảm sát' hàng loạt - như tại cao nguyên Hardangervidda - được dự đoán sẽ diễn ra nhiều hơn trong tương lai.
Như các vụ cháy rừng ở Úc - ước tính đã làm chết cả trăm triệu, thậm chí hàng tỉ sinh vật (bao gồm cả lưỡng cư, côn trùng và các loài không xương sống) - đã gây ra sự xáo trộn mạnh mẽ đối với hệ sinh thái. Hay như đợt thời tiết nóng bất thường tại Kazakhstan năm 2015 đã khiến các mầm bệnh ban đầu vô hại trở nên nguy hiểm, cuối cùng dẫn đến cái chết của 200.000 con linh dương antelope chỉ trong vài tuần. Hoặc như năm 2015-2016, hàng triệu con chim biển đã chết đói vì một dòng biển nóng bất thường tại Bắc Mỹ.
Nhưng cũng chính bởi những thảm họa này, việc nghiên cứu về tác động của chúng với môi trường nếu để nguyên không xử lý lại càng trở nên quan trọng. Trong 2 thập kỷ qua, kiến thức về vấn đề này vẫn còn hạn chế. Nhưng giờ đây, như nhà động vật học Marcos Moleón từ ĐH Granada (Tây Ban Nha) nhận định, đây là 'thời kỳ vàng để nghiên cứu hành vi ăn xác thối' của các loài động vật. Theo ông, chính những bữa tiệc này có thể tạo ra một hệ sinh thái bền vững.
Tuy nhiên, ở châu Âu, việc để xác động vật 'tự nhiên hoá' vẫn không được phép, trừ khi xác đó là nguồn thức ăn cho các loài hiếm như kền kền. Nếu không, chúng phải được dọn sạch ngay lập tức.
Có một trường hợp đặc biệt từng xảy ra tại khu bảo tồn Oostvaardersplassen (Amsterdam, Hà Lan). Khi đó, nhà chức trách đã thực hiện một thí nghiệm để tăng cường môi trường sống cho các loài ăn cỏ. Tuy nhiên, thiếu hụt loài săn mồi (như sói) đã gây ra sự mất cân bằng nghiêm trọng trong hệ sinh thái, và hậu quả là hàng ngàn con tuần lộc mũi đỏ đã chết đói.
Tuy nhiên theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Plos One vào tháng 1/2020, các xác động vật này đã vô tình giúp phục hồi sự đa dạng sinh thái trong khu vực. Thảm thực vật xung quanh phát triển mạnh gấp 5 lần so với bình thường, tạo điều kiện cho sự phát triển của các loài ăn cỏ và gia tăng số lượng loài săn mồi.
'Rõ ràng, với sự xuất hiện của những xác động vật lớn, các loài ăn cỏ sẽ tránh xa khu vực đó vì chúng cảm thấy không an toàn cho sức khỏe. Kết quả là bụi cỏ sẽ phát triển mạnh, cây cối sẽ mọc lên, và chúng ta sẽ có một cảnh quan hoàn toàn mới.' - trích lời của Roel van Klink, nhà nghiên cứu từ ĐH Groningen (Hà Lan).
