Kiếm lớn

Kiếm lớn (tiếng Celt Scotland, có nghĩa là 'kiếm lớn'), hoặc Claymore (tiếng Anh), là tên gọi của hai loại kiếm Scotland: một loại kiếm với cán hình chữ thập có ngạnh bảo vệ hướng xuống, được người dân vùng Cao nguyên Scotland ưa chuộng; loại còn lại có cán hình rổ, xuất hiện vào thế kỷ 16 và vẫn được sử dụng trong bộ lễ phục của Trung đoàn Cao nguyên trong quân đội Anh.

Kiếm lớn phiên bản hai tay cầm của Cao nguyên

Loại kiếm lớn hai tay cầm là một dạng kiếm kích thước lớn được sử dụng vào thời kỳ cuối Trung đại và đầu Cận đại trong các cuộc chiến giữa các thị tộc Scotland và xung đột biên giới với Anh từ năm 1400 đến 1700. Trận đánh nổi tiếng cuối cùng có sự tham gia đáng kể của loại kiếm này là Trận Killiecrankie năm 1689. Nó có kích thước nhỏ hơn so với các loại kiếm hai tay khác cùng thời. Đây là một nhánh của kiếm Scotland thời kỳ đầu, với các đặc điểm riêng biệt như cán kiếm bảo vệ tay hướng xuống, nhỏ dần về hai đầu và kết thúc bằng các phần phình ra hình thìa ở mỗi đầu. Phần phình này thường có dạng lá bốn thùy.

Một thanh kiếm lớn hai tay cầm có kích thước trung bình thường dài khoảng 140 cm với phần cán dài 33 cm và lưỡi dài 107 cm, nặng khoảng 5,5 lb. Đây là hậu duệ của các đại kiếm thời trung cổ, chẳng hạn như loại XIIIa trong hệ thống phân loại Oakeshott. Kiếm lớn có kiểu dáng khá đồng nhất, với một chi tiết hình bánh xe ở cuối chuôi kiếm, thường gắn thêm chi tiết hình trăng lưỡi liềm. Cán bảo vệ tay cầm có dáng thẳng hướng xuống, với phần phình ở mỗi đầu có hình lá bốn thùy và langets chạy dọc xuống cán kiếm. Một dạng kiếm lớn hai tay cầm phổ biến khác, ít được biết đến hơn, có biệt danh 'cán hình vỏ sò' vì cán của nó có hai cánh cong hướng xuống và mỗi đầu có chi tiết hình tròn để bảo vệ phần tay cầm trước, giống như hai mảnh vỏ trai mở miệng.

Thanh Claidheamh mòr với cán hình rổ

Đây là loại vũ khí ngắn, sử dụng bằng một tay, phổ biến với lính Scotland và một số sĩ quan Anh từ thế kỷ 17 trở đi, dù ít được sử dụng trong chiến đấu thời Thế chiến thứ hai. Trung tá Jack Churchill DSO, MC & BAR đã mang một thanh Claidheamh mòr 'hiện đại' trong thời gian này. Loại này có thể có một hoặc hai lưỡi sắc, nặng từ 2 đến 3 lbs (0,9 và 1,5 kg), với lưỡi rộng khoảng 30 - 35 inch (0,75–0,9 m). Cán kiếm thiết kế để bảo vệ tay khi chiến đấu. Thanh Claidheamh mòr với cán hình rổ thường có lớp lót nhung đỏ bên trong 'rổ' và có thể có các núm trang trí trên chuôi kiếm. Tương tự như kiếm Schiavona của Ý, loại này thường dùng với một chiếc khiên tròn và cũng xuất hiện trong điệu múa kiếm Scotland. Nó còn có mặt trong lễ phục của các sĩ quan Trung đoàn Hoàng gia Scotland, thay vì kiếm sĩ quan lục quân Anh kiểu 1897 hay Kiếm lục quân Anh cán kiểu Gothic (kiểu 1822, 1827, 1845, 1854 và 1892).

Nguồn gốc tên gọi Claidheamh mòr

Thuật ngữ Claidheamh mòr chỉ được sử dụng lần đầu vào đầu thế kỷ 18, khi nó chỉ loại kiếm một tay có cán rổ và tương đương với 'kiếm lưỡi rộng'. Từ thế kỷ 18 trở đi, Claidheamh mòr cũng được dùng để chỉ các loại kiếm dùng hai tay. Tuy nhiên, chưa có tài liệu nào tìm thấy từ Celt để chỉ 'vũ khí cầm bằng hai tay', vì vậy có thể kiếm song thủ không được gọi là Claidheamh mòr vào thời kỳ đó. Hiện tại, Claidheamh mòr được dùng cho cả hai loại kiếm song thủ và kiếm một tay. Trong tiếng Gael, 'kiếm song thủ' gọi là claidheamh dà làimh, từ này đôi khi dùng để phân biệt các kiếm song thủ của Scotland với các kiếm một tay.

Các tài liệu tham khảo về thuật ngữ và kiếm lưỡi rộng ở vùng Cao nguyên Scotland có thể tìm thấy trong các nguồn gốc sơ cấp bằng tiếng Gael, như bài hát và thơ từ thời kỳ trước; và các nguồn uy tín như 'Dwelly's Illustrated Gaelic to English Dictionary' (Gairm Publications, Glasgow, 1988, tr. 202), một cuốn từ điển được coi là tóm tắt từ vựng tiếng Gael cổ ở Scotland, cùng với một số nghiên cứu gần đây như 'Culloden - The Swords and the Sorrows' (The National Trust for Scotland, Glasgow, 1996).

Một số thuật ngữ để miêu tả loại vũ khí này bao gồm claidheamh cuil hay 'kiếm một cạnh sắc', chỉ loại kiếm một cạnh sắc với một mặt phẳng (không phải là cạnh sống kiếm); claidheamh crom hay 'kiếm cong', tức kiếm lưỡi cong như thanh mã tấu hay đại đao; và claidheamh caol hay 'kiếm hẹp', tức thanh trường kiếm lưỡi hẹp hay các loại kiếm nhỏ. Cần lưu ý rằng từ 'claidheamh beg' ('kiếm nhỏ') không xuất hiện trong các tài liệu cổ hay nguồn uy tín khác, có thể đó là từ mới xuất hiện gần đây.

Một số học giả cho rằng Claidheamh mòr một tay cầm là hậu duệ của thanh 'Schiavona' mà các cận vệ của Tổng trấn Venezia sử dụng. Tuy nhiên, trên thực tế, nó thuộc loại kiếm đại diện cho một lớp kiếm lớn hơn, tất cả có thể là hậu duệ của các phiên bản kiếm của người Giécmanh, phát triển tại nhiều quốc gia trong khoảng 2 thế kỷ. Chúng là các kiểu kiếm khác nhau mặc dù có nhiều đặc điểm chung và có sự ảnh hưởng lẫn nhau; đặc biệt là người Scotland, với vai trò lính đánh thuê nổi tiếng, thường đi khắp nơi theo con đường chiến đấu.

Ewart Oakeshott, một học giả danh tiếng về vũ khí châu Âu, đã liệt kê 'năm kiểu kiếm khác nhau với các hướng phát triển khác nhau trong thế kỷ 17'. Tác phẩm của ông bao gồm cả 'Sinclair-hilt' của Scotland; và lớp kiếm 'Anh quốc' cán hình rổ, bao gồm cả 'Kiếm Mortuary' và thanh Claidheamh mòr cùng các biến thể. Trong xác tàu Mary Rose có một cán kiếm hình rổ có niên đại từ thời điểm nó bị chìm vào năm 1545, đây là thanh kiếm cán rổ có niên đại sớm nhất hiện nay.

Chú giải

• 'Từ điển Tiếng Gael Minh Họa Sang Tiếng Anh' (Gairm Publications, Glasgow, 1988, tr. 202) (tiếng Anh)
• 'Culloden - Những Thanh Kiếm và Nỗi Đau' (The National Trust for Scotland, Glasgow, 1996) (tiếng Anh)

Liên kết tham khảo

• Hình ảnh về một thanh Claidheamh mòr với cán hình giỏ (tiếng Anh)

 “Claymore” . Bách Khoa Toàn Thư Britannica (ấn bản lần thứ 11). 1911.