Buzz
Điều này hoàn toàn đúng. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ lịch sử, chúng ta có thể thấy rằng đạo Ki-tô không phải xuất hiện từ hư không và không phải trong một khoảnh khắc. Nó bắt nguồn từ niềm tin về một tương lai bớt khổ đau của các cộng đồng (đa số là người Do Thái) trong hoàn cảnh khó khăn dưới chế độ La Mã, những người kiên định giữ vững đức tin của mình dưới sự truy đuổi và đàn áp. Quá trình hình thành đạo Ki-tô sau cái chết của Chúa Jesus là một quá trình kéo dài qua nhiều thế hệ, với những cuộc đấu tranh dữ dội để tồn tại và phát triển.
Tương tự, Tân Ước, kể về cuộc đời của Chúa Jesus và sự hình thành của đạo Ki-tô trong thời kỳ La Mã, cũng không phải là một sản phẩm của sự tự nhiên hay tự hoàn thành. Tân Ước không tồn tại một cách tự nhiên như một phần của Kinh Thánh như chúng ta thấy ngày nay. Thực tế, đó là một quá trình, trong đó các câu chuyện được xây dựng, kể lại, truyền miệng, ghi chép, biên tập và thánh điển hóa. Ngay cả cái tên của nó (New Testament, hay Giao Ước Mới) cũng đã chứa đựng một quá trình của sự thương thoả, lựa chọn, sàng lọc và quyết định cuối cùng về những câu chuyện nào nên được bao gồm trong một tác phẩm thánh điển chung, được gọi là Tân Ước. Quá trình này kéo dài đến cuối thế kỷ thứ tư, khiến cho Tân Ước có nội dung và cấu trúc như chúng ta biết hiện nay.
Nói một cách khác, trước khi trở thành một phần của văn kiện tôn giáo, Tân Ước có thể được xem như một tuyển tập các câu chuyện kể của nhiều tác giả khác nhau, được hình thành từ khoảng giữa thế kỷ 1 đến khoảng giữa thế kỷ 2, kể về nhân vật chính là Jesus - người đại diện cho mong muốn của những cộng đồng dưới chế độ La Mã thời điểm đó. Các câu chuyện này được thiết kế để thuyết phục người đọc tin vào hình tượng Jesus mà tác giả muốn truyền tải.
Phân tích một khía cạnh cụ thể, nếu ghép các câu chuyện trong Tân Ước lại với nhau, ta thấy một nhân vật chính là Jesus, người mang dáng vẻ của một nhân vật bi kịch, quyết tâm theo đuổi lí tưởng và sẵn lòng hy sinh cho lí tưởng của mình. Mô hình này có nguồn gốc từ những câu chuyện thần thoại Hy Lạp và mẫu hình của triết gia thời Hi Lạp cổ đại.
Từ góc nhìn này, việc có nhiều bản dịch Kinh Thánh khác nhau sang tiếng Việt, như trường hợp gần đây nhất của Omega+ và Nhà xuất bản Tôn giáo vào cuối năm 2022, là một tin vui. Điều này giúp Kinh Thánh không chỉ dành cho cộng đồng tín đồ mà còn trở thành tài liệu quan trọng trong nghiên cứu văn chương và văn hoá.
Kinh Thánh, theo cách mà Northrop Frye gọi, là một “mã vĩ đại” (great code), với tầm quan trọng ấy: không chỉ đóng vai trò trong các nghi lễ và hành động tôn giáo, mà còn là một kiệt tác văn học nằm sâu trong tâm hồn của nền văn minh La Mã cổ điển, với những thành tựu vĩ đại mà nó đã mang lại và lan rộng ra khắp thế giới. Kinh Thánh thật sự là một tác phẩm văn học cổ điển quan trọng mà ai cũng nên đọc, mọi nhà.
Lê Nguyên Long
(Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội)
