Kỷ niệm 'CUỘC SỐNG TRONG NHÀ TÙ'

Xuất phát từ cuộc đối đầu giữa doanh nghiệp cá Tra, cá Basa Việt Nam và doanh nghiệp cá Basa Mỹ, cuộc chiến thương mại này vẫn đang tiếp diễn và gây ra nhiều khó khăn cho thị trường cá Tra tại Mỹ.

Tác giả là một trong những người tiên phong, đã đóng góp vào việc phát triển sản phẩm cá Basa, cá Tra từ một loài cá địa phương vô danh thành sản phẩm xuất khẩu quan trọng của Việt Nam.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, sự cạnh tranh trên thị trường không kém phần khốc liệt. Những rủi ro từ sự cạnh tranh này đã khiến cho nhiều doanh nghiệp, doanh nhân và người nuôi cá gặp phải nhiều khó khăn. Có không ít người phải đối mặt với phá sản, vỡ nợ, thậm chí là tù tội vì con cá Tra này. Trong số đó, doanh nhân Bửu Huy cũng phải chịu những biến cố đắng cay khi bị Tòa án Mỹ cáo buộc sai lầm về gian lận tên gọi sản phẩm, và cuối cùng phải trải qua 134 ngày giam giữ trong nhà tù ở Vương quốc Bỉ.

Cuốn hồi ký nói về những sự kiện dẫn đến “cuộc chiến thương mại” mà điểm cao nhất là việc Bộ Thương mại Hoa Kỳ (US.DOC) đã đưa ra thuế chống bán phá giá (CBPG) đối với sản phẩm fillet cá Tra vào đầu năm 2003.

Các hậu quả của việc này đã kéo dài suốt 20 năm qua (2003 - 2023). Mặc dù thuế CBPG hiện nay đã trở thành một phần của chính sách bảo hộ, nhưng nó vẫn tiếp tục là rào cản thương mại đối với các doanh nghiệp cá Tra Việt Nam.

Hồi ký cũng đề cập đến trách nhiệm bảo vệ công dân của nhà nước Việt Nam khi xảy ra sự kiện bắt giữ Bửu Huy tại Hội chợ Thủy sản quốc tế châu Âu. Đây là một cuộc đấu tranh pháp lý gay go, quyết liệt trong bối cảnh Việt Nam bắt đầu mở cửa với nền kinh tế thế giới từ những năm 2000.

Tác giả hy vọng rằng một ngày không xa, “cuộc chiến thương mại” này sẽ kết thúc. Chấm dứt việc áp thuế CBPG phi lý để thiết lập mối quan hệ hợp tác thân thiện, công bằng giữa nông dân nuôi cá, doanh nghiệp Việt Nam, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Hiệp hội cá Tra Việt Nam và Hiệp hội cá Basa Mỹ (Catfish Farmers of America - CFA) cùng các doanh nghiệp thủy sản Hoa Kỳ.

Cuốn sách này chứa đựng nhiều sự kiện liên quan đến quá trình phát triển của ngành cá Tra Việt Nam trong hơn hai thập kỷ qua, cung cấp cho độc giả thông tin sâu rộng về các sự kiện và những kinh nghiệm nghề nghiệp qua từng giai đoạn thăng trầm trong cuộc đời của doanh nhân Bửu Huy.

Chia sẻ về quyển sách, tác giả Nguyễn Phước Bửu Huy nói:

Ông chú tôi - Ưng Tiếu, khi còn sống, từng khuyên tôi: “Con không nên nhớ lại quá khứ đau buồn, hãy để nó qua đi”. Đã 17 năm trôi qua, tôi cũng không muốn nhắc lại, để nó dần phai nhạt vào quên lãng. Nhưng nhiều bạn bè, người thân hay hỏi về những ngày tăm tối nhất trong cuộc đời tại nhà tù ở Bỉ. Họ muốn biết lý do tôi bị Interpol Bỉ bắt. Về cuộc sống trong nhà tù, họ đã xử lý như thế nào? Phản ứng của phía Mỹ ra sao? Bảo hộ công dân của Chính phủ Việt Nam như thế nào? Thiệt hại vật chất và tinh thần đối với công ty và gia đình tôi? Có người hiểu sai, cho rằng tôi đã phạm tội nên bị Tòa án Mỹ ra lệnh bắt.     

Thật không may, tôi đã bị đưa vào hoàn cảnh tù tội như một số phận không tránh khỏi. Có phải do cử chỉ của mình? Hơn một thập kỷ trôi qua, đã dần giảm nhẹ đi nhiều nỗi đau, chỉ còn lại những kỷ niệm, niềm vui, tình cảm của gia đình, người thân và bạn bè khi nhìn lại quãng đời đã trải qua.

Vụ việc bà Mạnh Vãn Chu, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc tài chính Tập đoàn Viễn thông Huawei Technologies của Trung Quốc, bị Mỹ ra lệnh bắt tại Canada vào năm 2018 vì tội “đánh cắp công nghệ và vi phạm lệnh cấm vận thương mại” có vẻ như rất mơ hồ. Vụ án này khiến tôi nhớ lại trường hợp của mình đã xảy ra cách đây 17 năm. Mặc dù hai vụ án này khác nhau, một là do họ “chơi trò”, một là do sự nhầm lẫn. Nhưng cả hai đều liên quan đến việc Mỹ muốn bắt giữ “tù binh” của đối phương trong một cuộc cạnh tranh thương mại. 

Trong quá trình hội nhập quốc tế, sự cạnh tranh trong thương trường cũng giống như trên chiến trường. Thay vì đối đầu bằng vũ khí, mặc dù không gây ra vết thương, nhưng cuộc chiến thương mại giữa các doanh nghiệp cá Tra và cá Catfish cũng không kém phần ác liệt. Hiệp hội cá Catfish Mỹ (Catfish Farmers of America - CFA) đã liên tục tấn công để bảo vệ quyền lợi của họ. Với nhiều lý do, từ việc nuôi cá trong môi trường ô nhiễm đến việc tranh giành độc quyền tên gọi cá, cùng việc kiện tụng pháp lý mang tính chính trị, CFA cho rằng Việt Nam không phải là nền kinh tế thị trường, cá Tra bán dưới giá thành sản xuất, gây thiệt hại cho họ. Cuối cùng, US.DOC đã áp thuế chống bán phá giá (CBPG) một cách phi lý. Từ đó, tôi bị cáo buộc vì cố tình làm sai nhãn hiệu, trốn thuế CBPG và bị Interpol Bỉ bắt làm “tù binh” trong cuộc chiến đó. Lúc đó, câu chuyện không chỉ là một sự kiện cá nhân mà nó đã trở thành sự kiện được cả nước quan tâm vì đang trong giai đoạn đầu hội nhập kinh tế thế giới.

Khi vụ án của tôi diễn ra, báo chí trong và ngoài nước tạo ra sự chú ý lớn trong bối cảnh nhiều sự kiện quan trọng như: Việt Nam đang tích cực tham gia đàm phán để gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO); đoàn Thủ tướng Chính phủ tham dự Hội nghị thượng đỉnh Á - Âu lần thứ 6 (Asia-Europe Meeting-ASEM 6), diễn ra tại Helsinki, Phần Lan (10-11/9/2006); và Hội nghị cấp cao về Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương - APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) lần thứ 14, lần đầu tiên tổ chức tại Hà Nội (11/2006), với sự tham gia của nhiều nguyên thủ quốc gia, trong đó có Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush.

Có những sự kiện ghi dấu niềm tự hào, nhưng đồng thời cũng có những sự kiện tạo ra “dấu ấn” sâu sắc trong sự nghiệp của mỗi cá nhân. Để ghi lại những sự kiện đó, giải đáp những thắc mắc, đã thúc đẩy tôi viết Hồi ký này.

Qua sự kiện này, tôi muốn nói về sự bảo vệ công dân của Nhà nước Việt Nam. Không giấu diếm những hành vi sai trái của doanh nghiệp, nhưng sẵn lòng bảo vệ công dân khi gặp sự cố ở nước ngoài. Trong đó, sự tham gia tích cực của các bộ, ngành, Hiệp hội VASEP và sự đóng góp quý báu của những người liên quan trong cuộc đấu tranh pháp lý để đòi lại quyền tự do, sự công bằng trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế.

Sau khi trở về Việt Nam, ngày 15 tháng 12 năm 2006, Tòa án Bắc Florida đã xử vụ án PSI/PTI. Danny Nguyễn, người đại diện chủ nhân, đã thừa nhận tội cố ý làm sai nhãn hiệu và bị Tòa án kết án 51 tháng tù giam, 3 năm quản chế, phạt 1.139.275USD.

5 năm sau, khi các luật sư của tôi đệ đơn kiến nghị đến Tòa án, ngày 04 tháng 8 năm 2011, Tòa án Bắc Florida và Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã hủy bỏ tất cả cáo trạng buộc tội của tôi và công ty AFIEX. Đồng thời, xóa tên tôi vĩnh viễn trên mạng truy nã của Interpol quốc tế. Sứ quán Hoa Kỳ sau đó còn cấp visa để tôi có thể sang Mỹ và đi lại các nước trên thế giới một cách bình thường. Thật nghĩ, họ đã chấp nhận sự nhầm lẫn trong việc bắt giữ, buộc tội tôi. Điều đó giúp tôi phần nào lấy lại niềm tin vào sự công bằng của luật pháp Hoa Kỳ.

Đối tượng thương mại - với tựa đề hồi ký này, tôi không có ý định làm tổn thương mối quan hệ ngoại giao ngày càng phát triển giữa Hoa Kỳ và Việt Nam. Ngược lại, tôi mong muốn góp phần thúc đẩy những thành tựu mà hai bên đã đạt được. Tôi mong muốn thúc đẩy sự hòa giải hoàn toàn trong “cuộc chiến thương mại” giữa các doanh nghiệp nuôi cá. Tôi ước ao tạo ra một môi trường hợp tác thân thiện, lâu dài giữa các hiệp hội, giữa người nuôi cá Catfish Mỹ và cá Tra Việt Nam.

Một lần nữa, tôi muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến tất cả mọi người, các cơ quan, đoàn thể đã ân cần hỗ trợ, chia sẻ, cùng nhau chia sẻ, và tận tình khuyên bảo, một cách đầy tình người. Qua thời gian, họ đã dạy tôi nhiều bài học quý báu, giúp tôi vượt qua mọi khó khăn, thách thức để có thể sống an nhàn ngày hôm nay.

Mytour