'Kỷ niệm Gia Định, Tình thương Sài Gòn '- Bức tranh sống động về Sài Gòn xưa

'   Hồi ức quá khứ hiện lên sống động   '

Trong phần 1, “Sài Gòn là nơi trái tim yêu thương”, tác giả kể về Sài Gòn từ thời kỳ thuộc địa Pháp cho đến trước năm 1975. “Sài Gòn đối với thế hệ trước năm 1975 là hương vị của bánh mì chợ Cũ, là hình ảnh của những chiếc áo dài bay bổng trên con đường Duy Tân ‘cây dài bóng mát’, là những giai điệu bolero vang lên từ đài phát thanh mỗi đêm, là giờ phút yên bình khi thành phố lặng lẽ buông xuống”, tác giả mở đầu cuốn sách. 

Nhiều địa danh, nhân vật lịch sử và văn hoá của thành phố trong giai đoạn này được tác giả mô tả một cách sống động và hấp dẫn. Đó là chợ Bến Thành luôn sôi động, từng trải qua nhiều biến động, thậm chí bị phá hủy, cũng là Chợ Cũ náo nhiệt trải qua hơn một thế kỷ… với những món ăn vỉa hè như thịt quay, bánh mì, cơm thố và cà phê; đó là đường Catinat (nay là Đồng Khởi), Charner (nay là Nguyễn Huệ) - “đại lộ cà phê”, “phố bánh mì” đầu tiên của Sài Gòn, hoặc các trường Kiến trúc, Luật khoa cũ với “khung trời đại học” nổi tiếng trong thi ca…

Mỗi địa danh, mỗi nhân vật lịch sử tạo ra những câu chuyện đặc biệt, đầy kỳ thú. Độc giả sẽ khám phá được một phần về nguồn gốc của cà phê sân vườn, lý do vì sao gọi là Hồ Con Rùa mặc dù không có… con rùa nào, hoặc sự ra đời của những công trình kiến trúc độc đáo của thành phố. 

Trong phần 2, “Kỷ niệm Gia Định là niềm nhớ”, tác giả đưa người đọc trở về thời xa xưa hơn, khoảng 300 năm trước, “một thời kỳ nơi đây vẫn còn là rừng rậm, đầm lầy, kinh rạch”. Từ đó, bạn đọc sẽ được khám phá những thước phim lịch sử đầy hấp dẫn về những biến động trong lịch sử của vùng đất mới hình thành: những cuộc chiến tranh kỷ lục trong thế kỷ 18; trận chiến hùng tráng chống Pháp tại thành Gia Định vào năm 1859…

Sách cũng đề cập đến quá trình quy hoạch vùng Gia Định qua các thời kỳ: Từ những đường phố đầu tiên vẽ bởi người Việt; những thách thức trong việc quy hoạch mà người Pháp đã phải đối mặt; cho đến việc Sài Gòn đã không còn tuân theo ý định ban đầu của các nhà quy hoạch từ giữa thập kỷ 1960 ra sao. 

Tại sao giữa trung tâm thành phố có những con đường không tuân theo bất kỳ trật tự nào được người Pháp quy hoạch? Từ khi nào mà những khu ổ chuột bắt đầu xuất hiện bên cạnh những công trình lộng lẫy của “hòn ngọc Viễn Đông”? Bạn đọc sẽ hiểu rõ hơn về nguồn gốc lịch sử của các vấn đề về hạ tầng mà thành phố ngày nay phải đối mặt. 

'   Hiểu quá khứ để biết trân trọng những vẻ đẹp còn sót lại   '

Trong “Gia Định là niềm nhớ, Sài Gòn là tình thương”, mặc dù trích dẫn tư liệu từ nhiều sử gia, học giả, nhà nghiên cứu, với nhiều hình ảnh tư liệu quý giá, nhưng tác phẩm không lạnh lùng như… sách giáo khoa lịch sử, mà rất gần gũi, dễ tiếp cận, phần nào nhờ vào cách viết - gần gũi, dân dã, rất Sài Gòn của Cù Mai Công. 

Bên cạnh đó, sức hấp dẫn riêng của tác phẩm còn nằm ở những câu chuyện của những người dân được các nhân vật trong sách kể lại, thu thập. Và cả những kỷ niệm cá nhân của chính tác giả: từ hương vị cà phê nóng ở chợ Cũ, những con đường phủ lá cây trên những chuyến đi Sở Thú thuở nhỏ với gia đình, đến bầu không khí bình yên, mát mẻ dưới những tán cây sao dầu ở cơ quan cũ… 

Với bao kỷ niệm, hồi ức riêng đó, một thế hệ độc giả thuộc thế hệ 6x, 7x sẽ được dẫn dắt để nhớ lại từng dãy phố, con đường, bầu trời xưa. Còn những người trẻ ngày nay cũng sẽ hiểu được một phần lịch sử của thành phố này cũng như kỷ niệm của những thế hệ trước đầy phong phú, nhiều tầng văn hóa và cảm xúc. 

Sau hơn 300 năm, vùng đất Sài Gòn - Gia Định ngày nay đã trở thành một “thành phố siêu đô thị” với hơn 10 triệu người sinh sống và nhiều thay đổi. “Đường Under - con đường hẹp và ẩm ướt từ Sài Gòn đến Chợ Lớn ngày xưa - nay đã trở thành Đại lộ Đông Tây với hơn 10 làn xe”, Cù Mai Công đã chứng minh. Đáng tiếc là nhiều địa danh, công trình kiến trúc, câu chuyện và truyền thống văn hoá độc đáo được đề cập trong cuốn sách không còn dễ dàng tìm thấy ngày nay. 

Khi đọc sách và nhìn nhận sự thay đổi không ngừng theo thời gian, độc giả chắc chắn sẽ cảm nhận được niềm tiếc nuối, nỗi nhớ không thể che giấu của tác giả: “Mặc dù biết rằng ‘cái cũ không đi sao cái mới lại’, nhưng chứng kiến một phần cuộc đời mất đi, ai cũng cảm thấy tiếc nuối, đặc biệt là với kỷ niệm của nhiều thế hệ”. 

Cuốn sách nhẹ nhàng đề cập đến nhiều suy ngẫm về văn hoá, lịch sử quý giá - “những viên ngọc quý” của TP.HCM vẫn tồn tại - điều mà mọi thế hệ luôn cần chăm sóc, ghi nhớ trên từng bước phát triển, quá trình đô thị hóa. 

“Gia Định là niềm nhớ, Sài Gòn là tình thương” là tập sách đầu tiên trong một loạt sách mà First News – Trí Việt sẽ phối hợp với tác giả Cù Mai Công thực hiện trong thời gian tới, bao gồm: Sài Gòn một thời - Dân Ông Tạ kể tập 2, Sài Gòn một thời - Dân Ông Tạ kể tập 3… 

Đặc biệt, sau 25 năm, sáu tập sách “Sài Gòn by night” sẽ được tái bản. Đây là những tập sách best seller liên tiếp trong 6 năm từ 1997 đến 2002 của tác giả Cù Mai Công, đã gây “sóng gió” trong dư luận thời kỳ đó. Mỗi lần in từ 15.000 – 20.000 bản đã bán hết chỉ trong một tuần. Mặc dù đã có nhiều yêu cầu tái bản, nhưng do nhiều lí do, tác giả không thực hiện được. Những tập sách này đã được sử dụng trong giảng dạy môn phóng sự ở nhiều trường đại học, cao đẳng tại Việt Nam và đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam thời điểm đó đã phải mua lại.

Lần tái bản này, không chỉ in lại những bài báo về Sài Gòn về đêm của giới trẻ “sành điệu” thời đó mà còn là lần đầu tiên, tác giả tiết lộ “bí mật hậu trường” của những bài phóng sự đó.

Về tác giả

Cù Mai Công tốt nghiệp ngành Ngữ văn Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh và bắt đầu sự nghiệp báo chí từ năm 1985. 

Trong suốt gần 40 năm, Cù Mai Công đã làm phóng viên, biên tập viên và thư ký tòa soạn cho nhiều tờ báo như: Khăn Quàng Đỏ, Mực Tím, Tuổi Trẻ, Tuổi Trẻ Cười, và Tuổi Trẻ Online. Anh nổi tiếng với vai trò chăm sóc nhân vật “Anh Cỏ Cú” trên báo Mực Tím (1988 - 1993) cũng như việc thực hiện gần 200 bài viết, phóng sự về cuộc sống về đêm của giới trẻ TP.HCM trên báo Tuổi Trẻ (1994 - 2004).

Tác phẩm của Cù Mai Công đã được công bố với những tựa đề như: “Sài Gòn by night” tập 1, 2, 3, 4, 5, và 6; “Tuổi mực tím Sài Gòn”; “Sài Gòn một thuở: Dân Ông Tạ đó!”.