Buzz
Quần đảo Uros và cộng đồng người Uru trên hồ Titicaca chứng minh sự sáng tạo và khả năng thích nghi của con người trong môi trường khắc nghiệt. Mặc dù phải đối mặt với nhiều thử thách từ thiên nhiên và sự phát triển của xã hội, người Uru vẫn bảo tồn nét văn hóa đặc trưng và sẵn sàng thích ứng để sinh tồn và phát triển.
Hồ Titicaca, nằm ở độ cao gần 3.810 mét so với mực nước biển, là hồ nước ngọt cao nhất có thể đi lại trên thế giới, nằm trên dãy Andes và kéo dài qua biên giới Bolivia và Peru. Tại đây, người Uru đã xây dựng khoảng 120 hòn đảo nổi gần thành phố Puno và tiếp tục mở rộng thêm các đảo mới.
Người Uru có nguồn gốc từ hơn 00 năm trước, gắn liền với nền văn hóa Pukara cổ đại. Theo truyền thuyết, họ tự gọi mình là 'Lupihaques' hay 'con trai của Mặt Trời' và xem mình là chủ nhân đầu tiên của hồ Titicaca. Họ tin rằng dòng máu đặc biệt của mình giúp họ chịu đựng cái lạnh khắc nghiệt của vùng núi.
Dù lịch sử của người Uru vẫn còn nhiều điều bí ẩn, có giả thuyết cho rằng họ xây dựng các hòn đảo nổi như một biện pháp phòng thủ để tránh các đế chế lớn như Inca. Những khu định cư di động giúp họ di chuyển đến các khu vực an toàn hơn trên hồ Titicaca, duy trì lối sống hòa bình và tránh xung đột.
Trung tâm của văn hóa Uru là cây sậy totora, loại cây thủy sinh phổ biến ở các vùng nông của hồ Titicaca. Người Uru thu hoạch cây sậy này và sử dụng nó cho nhiều mục đích trong cuộc sống: xây dựng đảo, nhà cửa, thuyền, sản xuất hàng thủ công, làm nhiên liệu và thậm chí làm thực phẩm.
Các hòn đảo nổi được tạo thành bằng cách xếp lớp rễ sậy totora và lau sậy lên nhau, tạo nên một bề mặt nổi dày khoảng 1-2 mét. Để duy trì, người Uru liên tục thêm lớp lau sậy mới vào bề mặt, đặc biệt trong mùa mưa khi các lớp dưới cùng phân rã nhanh chóng. Các khối rễ sậy totora lớn nổi lên mặt nước, được buộc lại với nhau để làm nền móng cho đảo, sau đó sậy khô được chất đống lên theo các hướng xen kẽ.
Để giữ cho các hòn đảo không bị trôi tự do, người Uru dùng cột bạch đàn và dây thừng để gắn vào đáy hồ. Một hòn đảo điển hình có thể chứa từ hai đến mười gia đình và có thể tồn tại khoảng 25 năm trước khi cần phải xây dựng lại hoàn toàn.
Các ngôi nhà truyền thống trên đảo chủ yếu được làm từ sậy totora, tuy nhiên, một số ngôi nhà hiện nay đã có mái kim loại để bảo vệ khỏi thời tiết khắc nghiệt hơn. Các hòn đảo nhỏ dùng làm nhà vệ sinh được đặt gần khu vực sinh sống chính. Nhiều hòn đảo hiện đại còn có các tấm pin mặt trời để cung cấp năng lượng cho đèn, tivi và các thiết bị hiện đại khác. Người Uru thậm chí còn có một đài phát thanh FM để phát nhạc và thông tin cho cộng đồng.
Cây sậy totora không chỉ dùng để xây dựng mà còn là nguồn thực phẩm và thuốc quan trọng. Phần thân trắng mềm của cây sậy, gọi là 'chullo', được người Uru ăn để bổ sung iốt, giúp ngăn ngừa bướu cổ. Khi bị đau nhức, họ có thể quấn lau sậy quanh vùng bị đau, và phần trắng của cây sậy cũng được dùng để làm mát hoặc giảm cảm giác nôn nao. Trà làm từ hoa totora cũng là một phần quan trọng trong chế độ ăn uống của người Uru.
Hiện tại, câu cá vẫn là phương thức kiếm ăn chính của người Uru, với các loài cá như cá hồi và cá da trơn. Người Uru còn thuần hóa các loài chim nước để hỗ trợ câu cá và thu hoạch trứng. Một số hòn đảo có ao nuôi cá quy mô nhỏ. Để kiểm soát chuột, nhiều gia đình còn nuôi mèo làm thú cưng.
Dù người Uru đã cố gắng giữ gìn lối sống truyền thống, họ đã trải qua nhiều thay đổi đáng kể trong những thập kỷ gần đây. Một cơn bão lớn vào năm 1986 đã khiến nhiều hòn đảo phải xây dựng lại gần bờ hơn, dẫn đến tiếp xúc nhiều hơn với xã hội hiện đại và tạo cơ hội kinh tế mới qua du lịch.
Ngày nay, người Uru tăng thu nhập bằng cách cung cấp tour du lịch bằng thuyền và bán đồ thủ công mỹ nghệ cho du khách. Tuy nhiên, dân số người Uru đã giảm đáng kể, nhiều người trẻ rời đảo để theo đuổi giáo dục và công việc trên đất liền. Hiện chỉ còn khoảng 1.200 người Uru sống trên quần đảo Uros, phân bố trên 60-70 hòn đảo nhân tạo, khác xa với lãnh địa cũ trải dài khắp hồ Titicaca. Ngôn ngữ Uru cũng đã dần biến mất và được thay thế bằng Aymara và sau đó là tiếng Tây Ban Nha.
Những người Uru còn lại hiện vẫn đang cố gắng bảo tồn di sản văn hóa của họ trong khi thích nghi với những thay đổi của thế giới hiện đại. Trẻ em học tiểu học trên các đảo có trường học, còn học sinh lớn hơn phải đến đất liền để tiếp tục học trung học và đại học. Các hòn đảo ngày nay chia sẻ các tiện nghi hiện đại như tấm pin mặt trời và cả thuyền cơ giới bên cạnh những chiếc thuyền lau sậy truyền thống.
Quần đảo Uros mang đến cho du khách một trải nghiệm văn hóa độc đáo. Các chuyến tham quan trong ngày từ Puno cho phép du khách khám phá những hòn đảo lau sậy kỳ diệu này, tìm hiểu về kỹ thuật xây dựng truyền thống, thử nghiệm trang phục địa phương và đi trên những chiếc thuyền làm từ sậy. Một số tour còn có cơ hội để du khách sống cùng gia đình người Uru qua đêm, giúp họ trải nghiệm sâu hơn về cuộc sống hàng ngày trên những hòn đảo nổi đặc biệt này.
