Nóc đối với ngôi nhà chính là hòn non bộ vững chắc, không có nóc thì không thể gọi là ngôi nhà. Đó chính là lý do mà trong văn hóa dân gian, nóc nhà được ví như cha đối với gia đình. Có một câu ca dao nổi tiếng:
'Như nhà có cha như nhà có nóc
Không cha không nóc nhà tan vỡ'.
Để tôn trọng tầm quan trọng của nóc nhà, người xưa đã tạo ra nghi thức lễ cất nóc, hay còn được gọi là lễ Thượng lương.
Trước khi tiến hành lễ cất nóc, gia chủ phải chọn ngày giờ cẩn thận, mong muốn rằng ngôi nhà mới sẽ được bảo vệ, phát triển mạnh mẽ và tránh khỏi những điều không may, xui xẻo.
Khi công trình xây dựng hoàn thành, lễ cất nóc sẽ diễn ra theo lịch trình đã được xác định từ trước. Lúc này, đòn chính của nóc nhà sẽ được đặt lên đỉnh sườn nhà. Một mảnh vải đỏ có ghi ngày tháng cử lễ và dòng chữ 'Khương Thái Công Tại Thử' sẽ được treo lên đòn này nhằm mục đích trừ tà ma. Hoặc có thể thay thế bằng việc dán một bùa bát quái hoặc treo lên một quyển lịch Trung Quốc.
Sau đó, chủ nhà sẽ tổ chức lễ mời thầy pháp đến cúng và tiến hành lễ cáo gia tiên. Kết thúc lễ là việc đốt pháo. Tiếng nổ của pháo vang vọng không chỉ biểu thị sự vui mừng mà còn xua đuổi đi tà ma. Trong dịp này, gia đình thường mời gọi bà con lân cận, người thân tới tham dự và cùng nhau thưởng thức các món ăn.
Lễ cất nóc thường chỉ được thực hiện cho nhà chính, còn những gian nhà phụ thường không được tổ chức lễ này.
Trong thời đại hiện đại, kiến trúc xây dựng thường sử dụng mái bằng thay vì mái nóc như trước đây. Tuy nhiên, lễ cất nóc vẫn được tiến hành, thường được gọi là lễ đổ mái.
(Thu thập)
