Lễ hội cốm của người H’Re

Cốm ngon tuyệt của người H’Re từ lúa nếp mới vụt chín, chưa qua sấy, chưa bóc vỏ; kết hợp với chả và trứng gà để thưởng thức hương vị độc đáo của mùa vụ.

Lễ hội cốm của người H’Re

Vùng đất Ba Tơ, Quảng Ngãi vào cuối tháng ba trở nên rực rỡ với lúa chín mùa Đông Xuân. Người H’Re dành những thửa ruộng nhỏ để trồng loại nếp 'sọc sạc', giống nếp đặc biệt này được bảo tồn qua nhiều thế hệ để làm cốm, bánh tét, rượu…

Khác với cách làm bánh tét và rượu từ nếp đã phơi khô, cốm được làm từ lúa nếp tươi mới, chưa lột vỏ, chưa sấy khô; như một món quà không thể chậm trễ để thưởng thức hương vị độc đáo của mùa vụ, sau ba tháng cày cấy đồng ruộng.

Cốm cũng là cách người H’Re trao tặng những hạt nếp đầu tiên cho các em nhỏ đang lớn lên. 'Bà ơi cốm đã ra chưa?/ Lúa mới về đồng; Bà ơi cốm đã có chưa?/ Lúa đã lên cành; Bà ơi cốm đã ra chưa?/ Lúa vừa mới gặt', bà Phạm Thị Thung, 80 tuổi, ở làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ trình bày như một bài hát dân ca.

Mùa gặt của người H’Re

Bà Thung đã trải qua hơn 160 mùa lúa nếp (hai mùa trong một năm), vẫn giữ được sức khỏe để sớm ra đồng cắt lúa cùng cháu gái và mang về nhà.

Dù đã lâu bà Thung không làm cốm nữa, nhưng cách đạp lúa và sàn lúa vẫn linh hoạt và đẹp như một vũ điệu, còn việc giã và nia vẫn được thực hiện một cách tự nhiên và trôi chảy, khiến cho các cháu phải ngưỡng mộ.

Sau khi đã đạp lúa và sàn lúa để tách hạt ra khỏi cây lúa, bà Thung cùng các cháu đun rang lúa trong nồi. Khoảng 10 phút sau, lúa đã nóng đều để bung vỏ ra ngoài, sau đó bà tiếp tục giã lúa trong cối bằng chày. Quá trình rang và giã có thể được lặp lại 2-3 lần cho đến khi hầu hết hạt lúa đã bung vỏ. Cuối cùng, lúa được sàn lại để loại bỏ hoàn toàn vỏ trấu và hạt lúa.

Phạm Thị Y Hòa, 30 tuổi, cháu gái của bà Thung, đã quen thuộc với món cốm từ khi còn nhỏ. Cô cho biết rằng cốm ngon nhất khi lúa đã chín đỏ. Lúc này, hạt lúa dễ tách ra khỏi cây lúa khi đạp; sau khi rang, vỏ và hạt cũng dễ tách ra.

Sản phẩm sau quá trình chế biến là hai món: cốm và bột cốm, với hương thơm dịu dàng, như là sự kết hợp hài hòa giữa đất và rừng.

Bột cốm là sự pha trộn giữa vỏ và hạt gạo nếp giã nhuyễn, thường được thưởng thức cùng đường như một loại ngũ cốc sấy khô.

Cốm nếp có thể biến thành bốn món ngon: cốm rang khô hoặc chiên giòn với dầu. Nếu bạn muốn thêm công sức, bạn có thể thử làm cốm bọc chả và cốm chả.

Cách làm cốm bọc chả đơn giản nhưng đầy thú vị: lát mỏng chả, đánh tan trứng gà; lăn chả qua trứng, bột chiên giòn và cốm, sau đó chiên trong dầu nóng.

Còn chả cốm thì đơn giản chỉ cần trộn chả sống với cốm, sau đó chiên. Không cần thêm đường để cốm không bị cháy.

Y Hòa đã tự tay làm các món này sau khi bà Thung chuẩn bị. Đã lâu lắm rồi cô mới thực hiện công việc này, chỉ khi có khách đến thăm thì mới làm. Y Hòa kể lại rằng trong thời điểm của mình, ngay cả khi đã học đến lớp 12, cô vẫn rất háo hức chờ đợi mùa nếp mới để rang cốm, đó là món quà tuổi thơ đặc biệt trong một thời đại mà những món quà vặt chưa phổ biến như ngày nay.

Những người đã trải qua tuổi thơ ấm áp với cốm ngày xưa bây giờ đã có gia đình, có con cái. Tuy nhiên, hiện tại không nhiều người làm cốm cho con ăn như trước. Hương thơm đặc trưng của mùa cốm đã được thay thế bởi hương vị của trà sữa, bim bim...

Theo Bài viết của Phạm Linh trên Vnexpress

***

Tham khảo: Hướng dẫn du lịch của Mytour