Buzz
Ban đầu tưởng đây là một lễ hội nhỏ như đợt trước đi bắt cá cùng làng dưới suối, nhưng mình đã lầm. Đây là lễ hội tổ chức thường niên và khá lớn, được chuẩn bị kỹ càng. Vào ngày 28/2 âm lịch hàng năm, ở thôn Nặm Đăm, xã Quản Bạ, huyện Quản Bạ, Hà Giang sẽ diễn ra lễ hội bắt cá bằng tay không giữa các đội thanh niên nam nữ trong làng.
Thôn Nặm Đăm là một bản của người Dao Chàm với nhiều nét văn hóa đặc sắc.
Trước ngày hội chính, từ buổi chiều ngày trước đó các công tác chuẩn bị đã bắt đầu, nhưng lễ hội đã được dân bản nói tới cả tuần trước đó trong các bữa cơm, bàn uống nước về việc tổ chức như nào, quy mô ra sao, có gì khác so với năm trước không. Nói là hội của bản nhưng được xã tổ chức, một phần cũng để thu hút du lịch. Bắt đầu từ đầu chiều, sân khấu lớn đã được dựng ở sân nhà văn hóa của bản, đi theo đó là những rạp hàng quán xung quanh, bán đồ nướng, hoa quả, thắng cố, lẩu, sản phẩm của hợp tác xã Nặm Đăm như trà gừng, thuốc bổ, cao…
Mọi người bắt đầu hội từ chiều, sôi động và huyên náo nhất ở các hàng thắng cố, quanh lẩu. Khi gặp nhau, tay nâng chén, mặt tràn đầy niềm vui. Khi ngồi xuống, ban đầu chỉ có vài người, rồi nhanh chóng đông đúc, phải kê thêm ghế, lấy thêm chén, bát, mâm ăn chật kín. Mỗi nồi thắng cố kêu gọi người ngồi, từ 3, 4, 5, và tiếp tục. Mọi người gọi rượu liên tục, tạo nên không khí sôi động. Không nhớ được bao lượt người đứng lên và ngồi xuống, nhưng mỗi người gặp nhau là lại mời rượu. Bàn rượu trở thành đầu câu chuyện, nơi mọi người chia sẻ, trò chuyện, và tận hưởng không khí ấm áp. Rượu như nguồn nước không bao giờ cạn kiệt, mời khách và tạo nên không khí rôm rả. Vào mỗi nhà, nếu đã uống rượu, ít nhất phải uống 2 chén, và nếu không uống, thì làm từ chối ngay.
Ban đầu, mâm rượu chỉ có vài người.
Rồi đến lúc không biết bao nhiêu lượt người đứng lên và ngồi xuống.
Ở dưới, miếng trầu là đầu câu chuyện, nhưng ở trên, chén rượu là điểm khởi đầu. Nước mưa từ cao nguyên rơi xuống và thấm sâu, chảy đi hết, nhưng rượu trong chum không bao giờ cạn. Rượu nấu từ ngô, luôn sẵn có. Trong nhà, rượu thậm chí nhiều hơn cả nước. Vì thế, mọi người uống rượu như thay nước, mời khách bằng rượu, và bàn rượu trở thành nơi hội ngộ, trò chuyện, không chỉ nam nữ mà cả cộng đồng. Vào nhà, nếu đã uống rượu, phải uống ít nhất 2 chén, còn không uống, thì từ chối luôn.
Ở đây, mỗi người có thể giữ chén rượu và nói suốt nửa tiếng chỉ để giải thích ý kiến của mình, không rõ liệu ngôn ngữ khó diễn đạt hay tình cảm đang nói lên điều gì nhiều hơn.
Ngoài các gian hàng thắng cố bên ngoài chợ, mỗi ngôi nhà đều sở hữu mâm rượu, có gà, vịt, lợn, nhà nào có ếch, thỏ. Uống rượu bắt đầu từ chiều, khi thắng cố chưa hết, mọi người lại cùng nhau vào nhà để tiếp tục, từ nhà này sang nhà khác, kéo dài đến nửa đêm.
Thịt lươn.
Thịt ếch.
Ngày tiếp theo là ngày diễn ra lễ hội bắt cá. Từ lúc 7 giờ sáng, lễ rước mâm cúng được tổ chức đến đền thờ Thần Nước ngay cạnh hồ. Cho đến 9 giờ, lễ hội chính thức bắt đầu.
Hồ bắt cá là một hồ lớn nằm ở cuối làng, dành riêng cho lễ hội và đã được chuẩn bị kỹ lưỡng từ một năm trước. Cá giống được thả vào, không ai được phép câu hay bắt cá bằng mọi cách, phạt nặng nếu phát hiện vi phạm, theo quy củ chặt chẽ của người Dao.
Trước ngày hội, nước ở hồ được rút bớt để có thể lội xuống, chỉ ngập đến nửa người. Việc phân chia đội cũng được thực hiện từ trước, mỗi đội gồm 15 người làng. Du khách cũng có thể tham gia vào các đội bắt cá.
Người từ các vùng xung quanh, kể cả từ dưới xuôi, đều đổ về để xem, làm đông chật cả hai bên bờ. Không khí lạnh giá, một số thanh niên phải hút thuốc để giữ ấm. Phụ nữ mặc trang phục dài truyền thống, nhưng điều này khiến họ cảm thấy lạnh hơn khi ngâm mình trong nước và bùn.
Đội màu xanh và đội màu vàng, nhận biết bằng cách quấn khăn đầu.
Thời gian hạn chế chỉ khoảng 30 phút, vì vậy cả hai đội đều phải hành động nhanh chóng, lao mình xuống nước ngay từ đầu. Hồ được dành để tổ chức lễ hội, không đánh bắt suốt cả năm, nên cá lớn nhỏ đều xuất hiện, kể cả những con cá trắm đen nặng mấy cân. Nước đã rút đi, chỉ còn bùn và một chút nước, đến chỗ sâu thì ngập tới ngực, làm cho việc bắt cá trở nên khó khăn.
Những đôi tay mạnh mẽ ném cá xa, người được phân công ở chỗ nước cạn nhặt lên thùng cá của đội mình. Nếu quá xa, họ phải mang theo xô và bao tải. Cá lớn mạnh mẽ, có những lúc cần phải rạp người xuống để ôm. Trên bờ, tiếng hò reo, cổ vũ, dưới nước, người bắt cá làm việc khẩn trương, tạo nên không khí hội rực rỡ.
Khi tổng kết, mình không nhớ rõ mỗi đội đã bắt được bao nhiêu cá, nhưng mỗi đội đều có được 2 thùng cá lớn, ước tính hơn 1 tạ cá cho mỗi đội. Ấn tượng lớn nhất là sự lạnh lẽo, có những người run lên cầm cá mà không ngừng.
Dọn dẹp vệ sinh để giảm bùn đất.
Sau phần bắt cá là tiết mục ẩm thực. Những bàn thắng cố và nồi lẩu xung quanh sân bóng chật kín người, tiếng chén kêu cộng vang, mời nhau không ngừng. Một phần cá bắt được bán cho du khách, một phần được nướng ngay để làm bữa trưa, và phần còn lại sẽ được phân chia đều cho toàn làng.
Cá nướng ở đây độc đáo khi nhồi đầy ruột cá với giềng, gia vị, khác biệt hoàn toàn so với phong cách Thái ở Sơn La, Điện Biên. Sau đó, quấn bọc bằng lá nhội để thưởng thức, một loại lá giống như lá sung.
Một phần cá được nướng ngay sau khi bắt.
Đặt giềng và gia vị vào bên trong bụng cá trước khi đem nướng.
Cuốn cá bằng lá nhội.
Tác giả: Nguyễn Bá Bắc
* Bài viết tham gia chương trình Mytour Golocal
Mytour Golocal là chương trình viết blog giới thiệu về những địa điểm đẹp trên khắp Việt Nam. Đây là cơ hội tốt để quảng bá du lịch địa phương đến mọi người. Với mỗi bài viết đạt yêu cầu, bạn sẽ nhận ngay 800.000 VND và có cơ hội trở thành Cộng tác viên của Mytour. Thông tin chi tiết về chương trình xem tại: https://www.Mytour/vi-vn/golocal
