Buzz
Lễ hội Phài Lừa đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2018. Đây là một lễ hội sôi nổi về văn hóa - thể thao thu hút sự tham gia đông đảo của người dân. Điểm đặc biệt của lễ hội Phài Lừa Bình Gia là việc kết hợp giữa nghi lễ trang trọng, những trò chơi dân gian lôi cuốn và các hoạt động thi đua hấp dẫn.
Chèo bè (Phài Lừa) là điểm nhấn đặc biệt của lễ hội (Ảnh: tổng hợp)Nếu người Kinh có thể tham gia hát quan họ trong lễ hội Lim, người Ê Đê ở Tây Nguyên có lễ hội Đâm Trâu, người Mường lại có hội Cồng Chiêng… thì lễ hội Phài Lừa của người Tày, Nùng ở xã Hồng Phong mang đặc điểm riêng. Tại đây không chỉ có những trò chơi phong phú mà còn là cơ hội thi đấu thông qua các môn thể thao lành mạnh để rèn luyện sức khỏe. Nếu có dịp tham quan Lạng Sơn, du khách không thể bỏ qua cơ hội tham gia lễ hội đặc biệt này.
1. Lễ hội Phài Lừa diễn ra vào thời điểm nào và ở đâu?
Lễ hội Phài Lừa là một trong những lễ hội đặc sắc của Lạng Sơn, một phần của truyền thống văn hóa của người dân xã Hồng Phong. Lễ hội được tổ chức 3 năm một lần vào ngày 4/4 âm lịch tại đình Bà, thôn Pò Kù và đình Ông ở phố Văn Mịch.
Tham dự lễ hội này, du khách không chỉ có cơ hội thưởng thức các tiết mục biểu diễn văn nghệ, theo dõi các người địa phương tham gia các môn thể thao dân gian như: đua thuyền, thi bơi, thi lặn… mà còn được hòa mình vào những giá trị văn hóa tinh thần đặc biệt của cộng đồng.
Lễ hội được tổ chức long trọng và thu hút sự chú ý của nhiều du khách (Ảnh: tổng hợp)2. Truyền thuyết về nguồn gốc của lễ hội Phài Lừa ở Lạng Sơn
Theo truyền thống xa xưa trên bến đò sông Văn Mịch, có một cặp vợ chồng nghèo sống bằng nghề đánh bắt cá. Cuộc sống của họ luôn khó khăn và cực nhọc, và sau 40 tuổi vẫn chưa có con, điều này khiến cả hai cảm thấy rất buồn khổ.
Một ngày nọ, người vợ mơ thấy mình bị sét đánh vào sườn. Khi tỉnh giấc, bà vội kể cho chồng nghe. Người chồng an ủi và nói rằng: “Trời báo mộng cho chúng ta biết điều tốt lành sắp đến”. Từ sau giấc mơ đó, người vợ đã mang thai, và cuộc sống bên sông vẫn diễn ra êm đềm như thường.
Một hôm, khi họ đánh bắt cá trên sông Văn Mịch, khi kéo lưới lên, họ phát hiện một quả trứng lạ, đầu trứng có một chấm đỏ rất lớn. Thấy lạ, hai vợ chồng mang về thử, và sau một thời gian, quả trứng nở ra một con rắn có mào. Vì họ chưa có con, họ nhận rắn làm con của mình. Sau đó, người vợ cũng sinh được một cậu con trai, coi như là em trai của rắn.
Theo thời gian, hai anh em lớn lên và trở thành người trưởng thành. Một hôm, họ rủ nhau ra sông tắm. Mải mê bơi ra xa, người em đã bị dòng nước cuốn mất. Khi nghe tin, cả gia đình đều rất buồn. Vì căm hận người đã cướp mất em, rắn đã tìm đến hang ổ của kẻ thù để trả thù và bảo vệ người dân khỏi nguy hiểm.
Sau khi tiêu diệt hết kẻ thù, Rắn trở về nhà để từ biệt cha mẹ và hứa hẹn sẽ quay lại mỗi 3 năm một lần để thăm gia đình rồi trườn xuống sông Kỳ Cùng sinh sống.
Để ghi nhớ mãi công ơn và ngưỡng mộ sức mạnh phi thường của Rắn trong việc diệt trừ tên ác, mang lại hòa bình cho nhân dân. Sau đó, dân làng ven sông Văn Mịch đã xây đình thờ cha mẹ và Rắn tại cây đa Pác Lọ Đảng. Từ đó, lễ hội Phài Lừa được tổ chức mỗi 3 năm một lần vào ngày 4/4 năm nhuận đầu tiên, với nghi thức rước bát hương dạo quanh bến đò Văn Mịch. Ý nghĩa của nghi thức này là chào đón Rắn trở về thăm cha mẹ và hỏi thăm dân làng về tình hình cuộc sống.
Tín ngưỡng thờ rắn ở Lạng Sơn liên quan chặt chẽ với nhiều truyền thuyết về miền sông nước (Ảnh: tổng hợp)3. Lễ hội Phài Lừa ở Lạng Sơn có điều gì đặc biệt?
Lễ hội Phài Lừa ở xã Hồng Phong, huyện Bình Gia được tổ chức thành hai phần chính:
- Phần lễ: Nghi thức cúng Thần Rắn do các thầy cúng trong khu vực thực hiện
- Phần hội: Hoạt động vui chơi, thể dục thể thao, và các tiết mục văn nghệ
3.1. Tham gia lễ rước bát hương đón thần Rắn về làng
Để tổ chức lễ hội Phài Lừa Bình Gia, từ đầu tháng 3, các lãnh đạo lâu năm của ba dòng họ chính: Vy, Đỗ, Nông (ba dòng họ lâu đời ở xã, có công xây dựng và quản lý Đình) sẽ họp bàn và thống nhất công tác tổ chức lễ hội.
Ban nghi thức và lễ sẽ bao gồm: 1 pú mo (thầy cúng); 1 pú hội (người phụ giúp pú mo); 3 pú đình (đại diện 3 dòng họ quản lý đình) cùng với thầy cúng thực hiện nghi lễ tại đình Ông, đình Bà. Ngoài ra, còn có các trai đình bê rước bát hương (4-6 người), cầm cờ, khênh kiệu, chuẩn bị lễ vật, và đội sư tử (12-16 người).
Khi bắt đầu lễ hội, cư dân ven sông Văn Mịch và các bản làng lân cận sẽ tập trung tại Đình Ông. Tại đây, một bàn thờ tế sẽ được lập trong một chiếc kiệu có hình ảnh của rắn cùng với thịt lợn, gà, xôi, và rượu. Thầy cúng sẽ thực hiện lễ tế cho thần Rắn và mời thần về dự hội, thăm bố mẹ nuôi và cư dân trong làng; cầu mong mọi người được khỏe mạnh bình an, mùa màng bội thu, và trâu bò, lợn gà đều được đầy chuồng…
Đông đảo cư dân tụ tập bên bờ sông Văn Mịch để theo dõi lễ hội (Ảnh: tổng hợp)Nghi thức rước kiệu Thần Rắn bắt đầu từ đình Ông, đi đến miếu Thổ Công, sau đó đi quanh chợ và phố Văn Mịch. Mỗi gia đình trên tuyến đường đoàn rước đi qua đều sắp đặt một bàn cỗ chay để chào đón Thần Rắn, hy vọng mong nhận được tài lộc, hạnh phúc, và may mắn.
Mâm lễ cúng được tổ chức lễ hội chu đáo chuẩn bị (Ảnh: tổng hợp)3.2. Vui hội cùng cư dân bản với các trò chơi truyền thống
Sau các nghi thức tế lễ và rước kiệu Thần Rắn đến lượt tranh tài của các thanh niên trai tráng đại diện cho các thôn bản trong xã. Một số môn thi truyền thống có thể kể đến như: chèo Bè, bơi sải, thi lặn, thi lặn bắt chân vịt, múa sư tử, hát sli và nhiều trò chơi dân gian khác. Cụ thể:
- Chèo bè (Phài Lừa): mỗi lượt chèo gồm có 3 đội tranh tài. Các tay chèo phải quỳ gối chèo chứ không được đứng, ngồi hay chống tay trên bè. Vòng đua diễn ra trên khúc sông dài trên 1000m và đội nào về đích trước chiến thắng;
Cuộc thi chèo bè đóng vai trò quan trọng trong lễ hội (Ảnh: tổng hợp)- Thi bơi sải, lặn và lặn bắt chân vịt: được tổ chức thành 3 vòng đua, trong mỗi vòng có 3 đội tham gia;
Lặn bắt chân vịt cũng là một cuộc thi tạo ra không khí sôi nổi, hào hứng cho người tham gia(Ảnh: tổng hợp)
- Múa sư tử: biểu tượng cho sức mạnh, sự thịnh vượng, thuận lợi và hạnh phúc;
- Hát sli: nhóm nam nữ tập trung dọc bờ sông và xung quanh khu vực lễ hội để hát cùng nhau. Đây là cơ hội để các thanh niên và cô gái kết bạn, hiểu biết về nhau, tạo ra không khí vui vẻ, sự đoàn kết trong cộng đồng.
Nhiều trò chơi dân gian hấp dẫn khác thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân (Ảnh: tổng hợp)Khi kết thúc lễ hội, thầy cúng cùng đại diện từ 3 dòng họ Nông, Đỗ, Vy và đội sư tử sẽ tiến hành nghi thức rước bát hương Thần Rắn về đình Ông, đình Bà, thông báo kết quả của lễ hội, tiễn Thần Rắn về nhà và kết thúc lễ hội bằng màn múa bái lạy của đội sư tử.
4. Ý nghĩa của lễ hội Phài Lừa Bình Gia
Nguồn gốc của lễ hội Phài Lừa ở Lạng Sơn bắt nguồn từ truyền thuyết dân gian, được tổ chức với mục đích đón chào thần Rắn về thăm cha mẹ và dân làng, thể hiện lòng biết ơn công đức và kính phục sức mạnh phi thường cũng như quyết tâm dũng cảm trong việc tiêu diệt kẻ ác. Cuộc đua thuyền là biểu tượng của sự tưởng nhớ, kỷ niệm về ngày Rắn xuống sông để đánh bại Thuồng luồng, bảo vệ cuộc sống cho bản làng.
Thêm vào đó, lễ hội Phài Lừa còn thể hiện triết lý “uống nước nhớ nguồn”, ghi nhận công lao của những người có công với bản làng. Đồng thời, đây cũng là dịp để tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng bản địa, thể hiện sức mạnh và sự đồng thuận trong nhận thức của người dân địa phương, phản ánh tâm trạng, tình cảm và nguyện vọng, đáp ứng nhu cầu giao lưu, giải trí và thưởng thức của cộng đồng.
Để trải nghiệm lễ hội Phài Lừa cũng như nhiều lễ hội độc đáo khác tại Lạng Sơn, hãy chuẩn bị sẵn kế hoạch cho chuyến đi của bạn với gợi ý du lịch Lạng Sơn 2 ngày 1 đêm để có trải nghiệm đầy đủ nhất!
