Leedsichthys: 'Quái vật hút bụi' của biển cả Kỷ Jura từng bị hiểu nhầm là khủng long

Leedsichthys là một loài cá khổng lồ của họ Pachycormidae, một nhóm cá xương Đại Trung Sinh đã sinh sống ở các đại dương giữa kỷ Jura.

Leedsichthys (Leeds) là một loài cá khổng lồ được phát hiện lần đầu tiên ở Anh vào thế kỷ 19 bởi một nhà quý tộc tên là Alfred Nicholson Leeds. Ông là một nhà nghiên cứu khoa học nghiệp dư sở hữu nhiều đất đai trong tay, Alfred Nicholson Leeds cho mọi người thuê đất và không cần phải trực tiếp canh tác nên có thể dành nhiều thời gian cho sở thích cá nhân của mình - thu thập hóa thạch động vật.

Trong một hố loam ( hố đất có thành phần chủ yếu là cát, bùn và một lượng nhỏ đất sét) gần Peterborough, Leeds đã tìm thấy những mẫu hóa thạch khổng lồ. Vào tháng 5 năm 1886, John Whitaker Hulk, sau khi nhìn thấy những hóa thạch được tìm thấy bởi Leeds, đã nghĩ rằng nó thuộc về một loài khủng long trong gia đình Stegosaurus (kiếm long).

Và cũng chính vì Halk nói rằng đó là một con khủng long như vậy nên Leeds không để ý gì tới những mẫu hóa thạch đó nhiều. Vào ngày 22 tháng 8 năm 1888, Marsh, một nhà cổ sinh vật học nổi tiếng người Mỹ, người đã có 'cuộc chiến hóa thạch' vớiTed Koppel, đã đến thăm Anh và được mời đến nhà của Leeds. Khi ông đi ngang qua những mẫu hóa thạch, Marsh đã khẳng định đây là một loài cá khổng lồ thời tiền sử chứ không phải khủng long, nhưng tại thời điểm đó vì thời gian không cho phép nên ông chỉ có thể nói được vậy và không thể nghiên cứu thêm về những mẫu hóa thạch này.

Ngay sau chuyến thăm ngắn gọn đó, thông tin về việc khám phá loài cá tiền sử Leeds đã lan truyền rộng khắp Vương quốc Anh và hai tháng sau đó, nhà nghiên cứu sinh vật học Arthur Smith Woodward đã đến gõ cửa nhà của Leeds.

Là một chuyên gia về ngư học, Woodward đã đặt tên cho loài cá khổng lồ cổ đại này là Leedsichthys problematicus vào năm sau, sau khi đã nghiên cứu kỹ những mẫu hóa thạch Leeds tìm kiếm được. Tên loài được lấy từ tên của người đầu tiên phát hiện ra mẫu hóa thạch của nó.

Sau khi cá Leeds được đặt tên, một nhóm học giả đã cho rằng 'tên này quá khó hiểu và cần phải đổi!'. Do đó, Woodward đã thay đổi tên cá Leeds thành 'Leedsia', nhưng tên mới này vẫn chưa được sử dụng cho đến ngày nay, và giới khoa học vẫn sử dụng tên ban đầu 'Leedsichthys', một tên phong cách theo quy tắc đặt tên trong lĩnh vực cổ sinh học.

Leeds, được vinh danh khi tên của mình được đặt cho mẫu hóa thạch mà ông tìm kiếm, đã có thêm động lực để tìm kiếm hóa thạch của loài cá khổng lồ này. Ngoài việc tìm kiếm và mua lại hóa thạch, ông cũng bán chúng. Vào ngày 17 tháng 3 năm 1889, ông bán một mẫu hóa thạch vây cá Leeds cho Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Anh với giá 25 bảng Anh.

Trong thời gian này, Leeds cũng có một đối thủ. Một nhà sưu tầm tên Henry Keeping cũng đưa ra ý kiến về một mẫu hóa thạch cá cổ xưa của xứ sở sương mù. Ông mua một mẫu hóa thạch vây cá Leeds ở xứ Wales với giá rẻ qua một người mài mòn hóa thạch và bán chúng cho Đại học Cambridge. Năm 1901, nhà cổ sinh vật học nổi tiếng người Đức Friedrich von Huene khi thăm Đại học Cambridge cũng nhìn thấy mẫu hóa thạch này và cũng gặp phải sự nhầm lẫn, ông nghĩ rằng nó thuộc về một loài kiếm long.

Vào năm 2001, một mẫu hóa thạch cá Leeds được tìm thấy tại một khu vực hóa thạch được gọi là 'Hố sao'. Do thường thấy mẫu hóa thạch cá Leeds ở đây, nên mọi người đã liên tưởng đến khẩu hiệu 'on and on and on' của thương hiệu máy nước nóng Ariston và đặt tên cho mẫu hóa thạch mới này là 'Ariston'.

Từ năm 2002 đến 2004, Jeff Liston, nhà cổ sinh vật học tại Đại học Khoa học Trái đất thuộc Đại học Bristol, đã dẫn đầu cuộc đào bới 'Ariston'. Mọi người đã di chuyển hàng chục ngàn tấn đất đá và cuối cùng đã thành công trong việc khai quật và làm sạch mẫu hóa thạch này. Trong quá trình này, Radio Four UK đã ghi lại và sản xuất The Big Monster Dig trên TV. Vào thời điểm đó, 'Quái vật biển' của BBC đã nổi tiếng trên toàn thế giới (với sự xuất hiện của Leeds), và Leeds đã trở thành một 'hiện tượng mới'.

Trong 'Walking with Sea Monsters' của BBC, chiều dài cơ thể của cá Leeds được ước tính là 28 mét, tương đương với kích thước của cá voi xanh.

Thực tế, kích thước của cá Leeds vẫn gây tranh cãi đến nay. Woodward ước tính chiều dài của nó là 9 mét, nhưng vào những năm 1980, một số người đã sử dụng các công thức tính toán và ước tính chiều dài cơ thể của loài cá này là 27,6 mét, thậm chí có thể đạt tới 35 mét.

Khi phát hiện ra 'Ariston' - mẫu hóa thạch đầy đủ hơn, Reston đã chỉ ra rằng tuyên bố của Woodward là hợp lý, sau đó anh ta đã phân tích một số lượng lớn hóa thạch, và cuối cùng đã đưa ra một so sánh về tuổi và kích thước: Cá Leeds khi 20 tuổi có chiều dài cơ thể là 10 mét, 31 tuổi dài từ 11,4 đến 14,9 mét, và khi 45 tuổi dài 16,5 mét. Trên thực tế, điều này không có nghĩa kích thước tối đa của cá Leeds là 16,5 mét, nhưng cá thể có tuổi lớn nhất mà họ tìm thấy đạt đến chiều dài này. Và nếu như có cá thể cá Leeds đạt tới độ tuổi ngoài 50 thì nhất định chúng sẽ có kích thước lớn hơn.

Cá Leeds là một loài ăn lọc và chúng sống giống như cá mập voi và cá mập bream ngày nay, bơi quanh biển với miệng mở suốt cả ngày. Nước biển đi vào khoang miệng với các sinh vật phù du, tảo, sứa, cá nhỏ, tôm, v.v., và sau đó nước biển được lọc qua mang của chúng. Cá Leeds có cấu trúc mang đặc biệt hoạt động như một bộ lọc để giữ thức ăn. Để có thể ăn nhiều hơn, cá Leeds cũng lặn xuống đáy đại dương để khuấy động trầm tích để tìm kiếm thức ăn.

Qua phân tích hóa thạch, các nhà cổ sinh vật học biết được rằng cá Leeds sinh sống cách thời đại của chúng ta 160 triệu năm, hóa thạch của chúng không chỉ được tìm thấy ở Anh, mà còn xuất hiện ở Pháp, Đức, thậm chí là ở Chile.

Cá Leeds sống trong thời kì Trái Đất tồn tại nhiều sinh vật cổ đại nổi tiếng, bao gồm Phân lớp Cúc đá, Metriorhynchus, Ophthalmosaurus, Liopleurodon, Plesiosaurus...

Trong mắt của nhiều loài động vật, loài cá Leeds sở hữu thân hình to lớn nhưng không hung dữ giống như một khi thực phẩm dự trữ di động. Các hóa thạch của loài cá này thường có xuất hiện các vết cắn của các loài thằn lằn biển Metriorhynchus và Liopleurodon, bởi vậy để một con cá Leeds phát triển từ trứng đến khi đạt kích thước 16 mét quả là một điều không hề đơn giản và tỉ lệ thành công dường như rất thấp bởi chúng chưa kịp lớn thì đã thành miếng mồi ngon cho những loài khác.