Buzz
Q: Qua cuốn sách này, độc giả Việt Nam sẽ nhìn vào lịch sử tư tưởng Trung Quốc từ góc độ châu Âu. Theo bạn, việc đưa ra 'cái nhìn từ bên ngoài' này so với cách viết truyền thống về triết học Trung Quốc có điểm mạnh nào?
A: Ngay từ phần giới thiệu của cuốn sách, tôi đã khẳng định quan điểm châu Âu là cơ sở, không phải là quan điểm truyền thống của Trung Quốc, cũng không phải là cách tiếp cận thông thường về triết học Trung Quốc ở Mỹ. Cần nhấn mạnh rằng thể loại “Lịch sử tư tưởng Trung Quốc” mới chỉ xuất hiện từ đầu thế kỷ 20, nghĩa là cách đây chưa đầy một thế kỷ với sự xuất hiện của Hồ Thích qua công trình Trung Quốc triết học sử đại cương năm 1919 và Phùng Hữu Lan với Trung Quốc triết học sử ấn hành năm 1934. Cuốn sách của Phùng Hữu Lan đã trở thành một tác phẩm kinh điển với bản dịch tiếng Anh của Derk Bodde với tiêu đề A History of Chinese Philosophy, do Princeton University Press ấn hành năm 1953. Khác với Phùng Hữu Lan, mục đích của tôi không phải là chứng minh rằng Trung Quốc đã có những triết lý, hệ tư tưởng… trước châu Âu, và cũng không phải là “Chính trị hóa của việc công nhận”, theo thuật ngữ của Charles Taylor trong công trình The politics of recognition xuất bản năm 1994. Tôi chỉ giới thiệu văn bản và các nhà tư tưởng Trung Quốc một cách trung lập, mà không đưa ra bất kỳ đánh giá nào về giá trị, cũng như không so sánh tính ưu việt hoặc tồi tệ so với các triết gia Hy Lạp và châu Âu.
Q: Sau gần 50 năm, kể từ Cách mạng văn hóa (1966 - 1976) với phong trào “phê Nho phê Khổng”, theo ý kiến của bạn, việc nghiên cứu lịch sử tư tưởng Trung Quốc trong bối cảnh hiện tại của Trung Quốc đang gặp những khó khăn và trở ngại gì?
A: Tôi luôn bị sốc bởi sự nghịch lý lớn của lịch sử Trung Quốc từ thế kỷ trước cho đến hiện nay. Cách mạng văn hóa đã phá hủy mọi thứ thuộc về 'xã hội cũ' và 'tứ cựu' [tư tưởng, văn hóa, phong tục và tập quán], nhãn hiệu là Nho giáo. Hình ảnh phá hoại các di sản vật thể, tư liệu và thậm chí là tấn công vào con người bởi đội Hồng vệ binh vẫn còn rất rõ trong ý nhiều người. Những người này đã tàn phá văn hóa khi còn trẻ, nhưng khi già lên và đã nghỉ hưu, họ lại tự xem mình là người kế thừa của '5.000 năm văn minh', bảo vệ những giá trị văn hóa và sự hùng vĩ của Trung Quốc. Lí do vì sao lại có sự thay đổi đột ngột như vậy? Bởi vì Trung Quốc, trong thời điểm đó, trở nên giàu có và tự hào về dân tộc, họ cần phải lấp đầy những khoảng trống trong tư tưởng của Mao để làm mờ và quên đi những biến cố tinh thần từ 70 năm trước.
Sau khi phá hủy các di sản văn hóa truyền thống khi còn trẻ, những người này lại tự xưng là những người tiếp tục '5.000 năm văn minh' của Trung Quốc
- Trích phỏng vấn tác giả Anne Cheng trên Tuổi trẻ Cuối Tuần -
