Hiểu sâu về nguyên nhân trầm cảm: Bí mật của hóa học não

Trầm cảm có thể bắt nguồn từ một mớ hỗn hợp phức tạp, và giả thuyết về mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh trong não là một lời giải thích quan trọng.

Có những trường hợp trầm cảm không liên quan trực tiếp đến sự kiện cụ thể, làm cho chất dẫn truyền thần kinh trở thành chìa khóa trong quá trình điều trị. Các nghiên cứu đều đưa ra rằng việc khôi phục sự cân bằng chất hóa học trong não có thể giảm bớt triệu chứng và làm dịu hiệu quả.

Ngay cả khi đã có sự hỗ trợ từ các loại thuốc chống trầm cảm, việc hiểu rõ cơ chế của bệnh trầm cảm vẫn là một thách thức lớn. Sự hiểu biết sâu rộng về hóa học não có thể giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng tâm thần này.

Chất dẫn truyền thần kinh, những sứ giả hóa học trong não, đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tâm trạng. Sự mất cân bằng của chúng có thể góp phần tạo nên trạng thái trầm cảm, và việc hiểu biết về chúng đang giúp các nhà nghiên cứu phát triển các phương pháp điều trị đối với tình trạng này.

Ba chất dẫn truyền thần kinh có liên quan đến trạng thái tâm lý là:

• Dopamine
• Norepinephrine
• Serotonin

Ngoài ra, có nhiều chất dẫn truyền thần kinh khác có khả năng gửi thông điệp trong não, bao gồm glutamate, GABA và acetylcholine. Các nhà nghiên cứu hiện đang tìm hiểu về vai trò của những chất hóa học não này trong bệnh trầm cảm và các bệnh liên quan như bệnh Alzheimer và đau cơ xơ hóa.

3.1. Dopamine

Một chất khác có thể đóng vai trò trong tâm trạng là dopamine. Dopamine tạo ra cảm giác tích cực liên quan đến phần thưởng hoặc sự củng cố, thúc đẩy chúng ta tiếp tục với một nhiệm vụ hoặc hoạt động. Dopamine được cho là đóng vai trò quan trọng trong nhiều bệnh lý ảnh hưởng đến não, bao gồm Parkinson và tâm thần phân liệt.

Cũng có bằng chứng cho thấy mức dopamine giảm có thể góp phần gây ra trầm cảm ở một số người. Khi các phương pháp điều trị khác không thành công, các loại thuốc ảnh hưởng đến hệ thống dopamine thường được thêm vào và có thể hữu ích cho một số người bị trầm cảm.

3.2. Norepinephrine

Norepinephrine không chỉ là chất dẫn truyền thần kinh mà còn là hormone. Nó đóng vai trò trong "phản ứng chiến đấu hoặc bay" cùng với adrenaline. Nó giúp gửi thông điệp từ tế bào thần kinh này sang tế bào thần kinh tiếp theo.

Vào những năm 1960, Joseph J. Schildkraut cho rằng norepinephrine là hóa chất não quan trọng đối với chứng trầm cảm khi ông trình bày giả thuyết "catecholamine" về rối loạn tâm trạng.

Schildkraut đề xuất rằng trầm cảm xảy ra khi có quá ít norepinephrine trong một số mạch não nhất định. Ngoài ra, hưng cảm xảy ra khi có quá nhiều chất dẫn truyền thần kinh trong não.

Có bằng chứng ủng hộ giả thuyết, tuy nhiên, nó không bị các nhà nghiên cứu phản đối. Đầu tiên, những thay đổi về mức độ norepinephrine không ảnh hưởng đến tâm trạng ở mỗi người. Hơn nữa, các loại thuốc nhắm mục tiêu cụ thể đến norepinephrine có thể làm giảm trầm cảm ở một số người, nhưng không phải ở những người khác. Do đó, các nhà nghiên cứu hiện hiểu rằng có quá ít norepinephrine không phải là nguyên nhân hóa học duy nhất gây ra bệnh trầm cảm.

3.3 Serotonin

Một chất dẫn truyền thần kinh khác là serotonin, hay còn gọi là hóa chất "tạo cảm giác dễ chịu". Ngoài việc giúp điều chỉnh tâm trạng của bạn, serotonin có một số công việc khác nhau trên khắp cơ thể từ đường ruột đến quá trình đông máu đến chức năng tình dục.

Liên quan đến vai trò của nó trong bệnh trầm cảm, serotonin đã chiếm vị trí trung tâm trong vài thập kỷ qua nhờ sự ra đời của các loại thuốc chống trầm cảm như Prozac (fluoxetine) và các chất ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc khác (SSRI). Như tên gọi của chúng, những loại thuốc này đặc biệt hoạt động trên các phân tử serotonin.

Các nhà nghiên cứu đã xem xét vai trò của serotonin trong các rối loạn tâm trạng trong gần 30 năm. "Giả thuyết cho phép" của Arthur J. Prange, Jr. và Alec Coppen cho rằng mức serotonin thấp cũng cho phép norepinephrine giảm xuống, nhưng serotonin đó có thể được điều khiển để gián tiếp tăng norepinephrine.

Thuốc chống trầm cảm mới hơn được gọi là chất ức chế tái hấp thu serotonin norepinephrine (SNRI) như Effexor (venlafaxine) nhắm vào cả serotonin và norepinephrine. Thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCAs) cũng ảnh hưởng đến norepinephrine và serotonin, nhưng chúng có thêm tác dụng ảnh hưởng đến histamine và acetylcholine. Những chất này tạo ra các phản ứng phụ, chẳng hạn như khô miệng, mờ mắt, táo bón và tiểu tiện.

Mặt khác, SSRIs không ảnh hưởng đến histamin và acetylcholine và không có các tác dụng phụ tương tự, và an toàn hơn từ quan điểm tim mạch. Do đó, các bác sĩ, bác sĩ tâm thần và những người bị trầm cảm có xu hướng thích họ hơn các loại thuốc chống trầm cảm cũ hơn như TCA.

Nếu mức độ chất dẫn truyền thần kinh thấp có thể góp phần gây ra trầm cảm, thì câu hỏi quan trọng là nguyên nhân nào dẫn đến mức độ thấp của serotonin, norepinephrine hoặc dopamine ngay từ đầu? Khi có sự cố ở bất kỳ đâu trong quá trình này, có thể dẫn đến mức độ thấp của chất dẫn truyền thần kinh.

Nghiên cứu đã chỉ ra một số nguyên nhân tiềm ẩn gây ra sự mất cân bằng hóa học trong não, bao gồm:

• Các phân tử giúp tạo ra chất dẫn truyền thần kinh (các enzym cụ thể) đang bị thiếu hụt
• Không có đủ các vị trí thụ thể để nhận chất dẫn truyền thần kinh
• Tế bào tiền synap đang lấy lại chất dẫn truyền thần kinh trước khi nó có cơ hội tiếp cận tế bào thụ cảm
• Quá ít phân tử tạo ra chất dẫn truyền thần kinh (tiền chất hóa học)
• Quá ít chất dẫn truyền thần kinh cụ thể (ví dụ: serotonin) đang được sản xuất
• Một số lý thuyết mới nổi liên quan đến các yếu tố thúc đẩy mức độ thấp hơn, chẳng hạn như căng thẳng tế bào (đặc biệt là ty thể). không có cách nào để đo lường chúng một cách nhất quán và chính xác.

5.1 Điều trị trầm cảm hiện nay

Hiểu rõ bản chất của trầm cảm có thể giúp bạn nhận biết mọi biện pháp điều trị hiện đang có. Mặc dù liệu pháp tâm lý có thể hữu ích cho một số người, nhưng nếu sự mất cân bằng hóa học trong não là nguyên nhân chính, nó có thể không đủ để giảm triệu chứng trầm cảm.

Nếu bạn cảm thấy liệu pháp tâm lý không đủ giúp bạn kiểm soát trầm cảm, việc kết hợp thuốc chống trầm cảm với liệu pháp có thể là lựa chọn hiệu quả đối với nhiều người.

Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc không luôn đảm bảo hiệu quả đối với mọi người bị trầm cảm. Nghiên cứu cho thấy chỉ có khoảng 60% người bị trầm cảm phản ứng tích cực với các loại thuốc chống trầm cảm hiện có.

Trầm cảm ảnh hưởng đến cả cuộc sống nội tâm và xã hội của bạn, do đó, việc chỉ sử dụng thuốc có thể không đủ để giải quyết mọi ảnh hưởng của trầm cảm lên cuộc sống của bạn.

Cũng có nghiên cứu chỉ ra rằng mức độ dẫn truyền thần kinh có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác ngoài thuốc, và liệu pháp tâm lý có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về chúng. Ví dụ, căng thẳng có thể làm giảm mức độ của một số chất dẫn truyền thần kinh.

Mặc dù việc sử dụng thuốc chống trầm cảm có thể giảm các triệu chứng, nhưng nó không nhất thiết giải quyết nguyên nhân gốc của mức độ thấp. Trong trường hợp này, liệu pháp quản lý căng thẳng và giảm căng thẳng có thể hữu ích.

5.2 Điều trị trầm cảm trong tương lai

Các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu về các đường phân tử khác nhau trong não (bao gồm hệ thống lutaminergic, cholinergic và opioid) để hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong bệnh trầm cảm. Có khả năng rằng sự thiếu hụt đơn giản của một hóa chất nhất định có thể là yếu tố gây ra bệnh, và một số triệu chứng trầm cảm có thể liên quan đến mức độ tương đối của từng loại chất dẫn truyền thần kinh trong các vùng khác nhau của não.

Thay vì là một phương trình đơn giản về một số yếu tố không xác định gây ra mức độ thấp của một hoặc nhiều chất dẫn truyền thần kinh, và mức độ thấp này tạo ra các triệu chứng của bệnh trầm cảm, cơ sở thực tế của bệnh trầm cảm phức tạp hơn nhiều. Mặc dù sự phức tạp này thường trở nên rõ ràng đối với những người sống chung với bệnh trầm cảm, các chuyên gia y tế và nhà nghiên cứu vẫn đang cố gắng hiểu rõ hơn về bản chất phức tạp của việc chẩn đoán và điều trị tình trạng này.

Ví dụ, ngoài vai trò của chất dẫn truyền thần kinh, có nhiều yếu tố khác liên quan đến trầm cảm, từ các yếu tố di truyền và trải nghiệm thời thơ ấu đến cuộc sống hàng ngày và mối quan hệ cá nhân. Ngay cả tình trạng viêm cũng đang được xem xét như một yếu tố góp phần tiềm ẩn.

5.3 Đối mặt với định kiến về mất cân bằng hóa học

Thừa nhận những giới hạn trong kiến thức hiện tại về trầm cảm và cách điều trị là quan trọng. Gần đây, một số nhà nghiên cứu bày tỏ lo ngại về việc các công ty dược tiếp thị thuốc chống trầm cảm có thể đã làm cho người tiêu dùng hiểu lầm bằng cách giản lược hoặc biến tình trạng hóa học não của trầm cảm thành quá đơn giản.

Nghiên cứu xã hội học chỉ ra rằng sự đối mặt với định kiến về trầm cảm (và cách điều trị) không nhất thiết giảm đi khi lý thuyết về mất cân bằng hóa học được đề cập.

Một số nghiên cứu cho thấy khi nói rằng trầm cảm xuất phát từ mất cân bằng hóa học, người ta thường cảm thấy tự tin kém về khả năng kiểm soát tình trạng của họ. Họ có thể cảm thấy cần tránh xa người bị trầm cảm (lo sợ họ có thể gây hại).

Tuy nhiên, không phải tất cả các nghiên cứu đều tiêu cực. Một số nghiên cứu được phân tích tổng hợp vào năm 2012 cho thấy một trong những cách hiệu quả nhất để đối mặt với và vượt qua định kiến xã hội về bệnh tâm thần là thông qua giáo dục và thảo luận về các điều kiện và phương pháp điều trị, bao gồm sự trung thực và rõ ràng về những điều chưa biết hoặc chưa được hiểu rõ.

Chấp nhận việc chúng ta hiện nay chỉ hiểu rất ít về hóa học của trầm cảm có thể giúp duy trì quan điểm và kỳ vọng về các loại thuốc điều trị trầm cảm. Đối với những người đang tìm kiếm giải pháp, hiểu rõ về phức tạp hóa học có thể giúp họ tự tin khi một loại thuốc cụ thể không phù hợp hoặc khi cần thử nghiệm nhiều loại thuốc chống trầm cảm.

Hiểu rõ về sự phức tạp của trầm cảm cũng có ích cho những người đã trải qua tổn thương từ lời khuyên không chính xác, ví dụ như bị bảo "đừng để ý đến nó." Không có gì dễ dàng hơn là nhớ rằng bị trầm cảm không phải lúc nào cũng dễ nhận biết như việc điều trị người mắc bệnh tiểu đường để kiểm soát đường huyết.

Thực tế về những giới hạn trong kiến thức của chúng ta có thể giúp nhớ rằng hiện nay, không có phương pháp điều trị nào phù hợp cho tất cả mọi người mắc bệnh trầm cảm. Thường cần sự tiếp cận chuyên nghiệp đa ngành. Ít nhất, mỗi người đối mặt với trầm cảm cần và đáng có một đội ngũ hỗ trợ.

Nguồn tham khảo: health.harvard.edu, webmd.com, mayoclinicproceedings.org, verywellmind.com