Buzz
Công nghệ và thể thao luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, nhưng khi công nghệ được sử dụng để nâng cao thành tích thể thao, tranh cãi nổ ra. Thuật ngữ 'doping công nghệ' chỉ việc sử dụng trang phục hoặc thiết bị để đạt lợi thế không công bằng. Ví dụ, tại Thế vận hội Paris năm nay, ‘siêu giày đinh’ (super spikes shoes) sẽ được thử nghiệm, là phiên bản điều chỉnh của loại siêu giày (super shoe) cho môn chạy nước rút. Nhiều người cho rằng những đôi giày này là một dạng doping công nghệ.
Khác với doping dược phẩm, được giám sát bởi cơ quan chống doping quốc tế, trang phục và thiết bị hợp lệ cho từng môn thể thao được quyết định bởi cơ quan quản lý của môn đó. Doping thường và doping công nghệ là hai vấn đề độc lập. Các cơ quan quản lý thể thao quy định các yêu cầu kỹ thuật cho thiết bị và thực thi chúng. Tuy nhiên, không có tiêu chuẩn cụ thể để cấm trang bị dựa trên mức độ cải thiện thành tích, chi phí hay tính độc quyền. Quyết định cấm trang bị thường được đưa ra sau khi mọi thứ đã hoàn tất. Ví dụ, tại Thế vận hội Bắc Kinh 2008, 94% huy chương vàng môn bơi lội thuộc về các vận động viên sử dụng đồ bơi Speedo LZR Racer. Bộ đồ này được thiết kế để giảm lực cản nước, nhưng nghiên cứu sau đó cho thấy sự bao phủ của bộ đồ mới là yếu tố chính giúp giảm lực cản và tiêu hao năng lượng hiệu quả hơn.
Những vận động viên sử dụng LZR Racer đã thiết lập 23 kỷ lục thế giới bơi lội tại Thế vận hội 2008, con số này tăng lên 93 vào tháng 8 năm 2009. Nhiều người cho rằng LZR Racer là dạng doping công nghệ, dẫn đến việc World Aquatics, cơ quan quản lý thể thao dưới nước, cấm sử dụng đồ bơi toàn thân. Hiện nay, đồ bơi nam chỉ được phép dài từ thắt lưng đến đầu gối. Trong môn chạy, đôi giày được làm riêng cho Eliud Kipchoge đã gây chú ý vào năm 2019 khi anh phá kỷ lục marathon dưới hai giờ. Giống như LZR Racer, phiên bản thương mại của siêu giày này, Nike Alphafly và Vaporfly, đã thiết lập nhiều kỷ lục thế giới trong các cuộc đua.
Super spikes là loại siêu giày được thiết kế cho các cuộc thi chạy ngắn. Các nghiên cứu cho rằng những đôi giày này cải thiện hiệu quả chạy khoảng 1,5%, nhưng khó xác định chính xác mức cải thiện năng lượng trao đổi chất trong chạy nước rút. Để quản lý siêu giày, World Athletics đã đưa ra quy định mới cho giày chạy bộ trước Thế vận hội 2020. Quy định nêu rõ giày phải có chiều cao gót tối đa từ 20 đến 40 mm (tùy theo sự kiện), không được có nhiều hơn một tấm cứng và phải được bán trên thị trường ít nhất bốn tháng. Chiều cao gót 40 mm nhằm hạn chế không gian cho công nghệ như xốp hồi năng lượng, nhưng con số này cũng được đưa ra một cách tùy ý khi không có sự cải thiện hiệu suất đáng kể với gót cao 41 mm.
Trước Thế vận hội năm nay, nhiều thương hiệu cũng đã phát hành siêu giày của riêng mình, nhưng một số nghiên cứu cho thấy những đôi giày này không cải thiện hiệu suất nhiều như Nike Vaporfly. Điều này có nghĩa là một vận động viên được Nike tài trợ có thể vượt qua một vận động viên không được tài trợ nếu chỉ xét đến giày. Cuộc đua công nghệ trong thể thao đỉnh cao đang ngày càng gay gắt khi ai cũng khao khát đứng trên bục vinh quang. Công nghệ giúp vận động viên đạt thành tích tốt nhất, và các đội thể thao có chiến lược tốt sẽ chọn những thương hiệu giày mang lại lợi thế cạnh tranh. Với những vận động viên không được tài trợ, việc tập luyện với siêu giày tốn kém hơn nhiều vì chúng nhanh hỏng hơn so với giày bình thường. Các chuyên gia khuyên nên thay giày sau 450 km và với giá từ 250 USD trở lên, chi phí cho những đôi giày này là rất cao. Tuy nhiên, giấc mơ huy chương vàng khiến một số vận động viên sẵn sàng bỏ qua các tài trợ khác để sử dụng giày của Nike. Sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận thiết bị, huấn luyện viên và cơ sở vật chất tốt nhất luôn là một trong những nguyên nhân gây bất bình đẳng lớn trong thể thao đỉnh cao, và doping công nghệ chỉ làm tăng thêm sự bất bình đẳng này do sự độc quyền thương hiệu và chi phí cao hạn chế khả năng tiếp cận trang thiết bị chất lượng.
Cách tiếp cận hiện tại để giải quyết vấn đề doping công nghệ có thể làm mờ ranh giới giữa thể thao ‘sạch’ và ‘bẩn’. Ví dụ, trong môn xe đạp, chiều dài tất được quy định nghiêm ngặt, trong khi môn chạy lại không có quy định tương tự. Sợi carbon đàn hồi được kiểm soát chặt chẽ trong môn chạy nhưng lại được chấp nhận trong môn nhảy sào. Sự khác biệt giữa giày bị cấm và giày hợp lệ có thể chỉ là vài milimet xốp. Những ví dụ này khiến các quy định của các cơ quan quản lý có vẻ tùy tiện và không thật sự phản ánh tinh thần công bằng trong thể thao. Có vẻ như việc chống lại sự tích hợp công nghệ trong thể thao đỉnh cao là một nhiệm vụ khó khăn, bởi thành công trong thể thao luôn là sự kết hợp giữa khả năng sinh học và việc rèn luyện khả năng đó bằng công nghệ. Thực tế, không có vận động viên bẩm sinh, vì trở thành vận động viên đỉnh cao là một lối sống không tự nhiên.
