Lĩnh vực không hư cấu

Không hư cấu, không viễn tưởng hay phi giả tưởng (tiếng Anh: Non-fiction hoặc Nonfiction) đề cập đến những nội dung thực tế, phản ánh các sự kiện và hiện tượng trong đời sống. Người sáng tạo nội dung không hư cấu cần đảm bảo tính chính xác của các thông tin, sự kiện và nhân vật được trình bày. Không hư cấu khác biệt với nội dung Hư cấu (giả tưởng) (Fiction), vốn hoàn toàn dựa trên trí tưởng tượng và không có thật.

Thuật ngữ này chủ yếu xuất hiện trong văn học, đặc biệt là trong thể loại văn xuôi. Phi hư cấu là một trong hai thể loại chính của văn học bên cạnh hư cấu (giả tưởng). Các tác phẩm phi hư cấu miêu tả thực tế về con người, sự việc và thông tin thật, trong khi tác phẩm giả tưởng có thể là sự kết hợp của thực tế và tưởng tượng, hoặc hoàn toàn không có thật.

Nội dung của phi hư cấu có thể chứa thông tin chính xác hoặc không chính xác, có thể dẫn đến các quan điểm gây tranh cãi hoặc nghi ngờ về tính xác thực. Tuy nhiên, tác giả phải trung thực với quan điểm của mình và đáng tin cậy trong việc trình bày thông tin, hoặc ít nhất tạo ra ấn tượng đó để thuyết phục người đọc. Nội dung không hư cấu cũng có thể bao gồm phê bình văn học, cung cấp phân tích và thông tin về các tác phẩm khác. Hư cấu có thể được truyền đạt qua nhiều hình thức như văn bản, hình ảnh, hoặc phim ảnh, không nhất thiết phải chỉ qua văn bản.

Phân loại

Các chất liệu nghệ thuật và văn học thường không thích hợp cho việc tạo ra nội dung Phi hư cấu. Mặc dù những chất liệu này có thể xuất hiện trong nội dung Phi hư cấu, nhưng chúng được sử dụng một cách nhẹ nhàng và hạn chế hơn nhiều so với nội dung hư cấu, nhằm làm nổi bật thông tin thực tế trong tác phẩm.

Sự trực diện, rõ ràng và thẳng thắn là những đặc điểm nổi bật của thể loại Phi hư cấu. Trong khi nội dung hư cấu có thể yêu cầu độc giả tự suy ngẫm qua các mô tả gián tiếp và trừu tượng, thì nội dung Phi hư cấu nhấn mạnh việc cung cấp thông tin một cách trực tiếp và chi tiết. Để viết một tác phẩm Phi hư cấu hiệu quả, tác giả cần hiểu rõ cách mà độc giả tiềm năng sẽ tiếp nhận và sử dụng tác phẩm của mình, cũng như nền tảng kiến thức của họ.

Dù Phi hư cấu dựa trên sự thật, nhưng mỗi sự thật thường được tiếp cận từ nhiều góc nhìn khác nhau. Một tác phẩm Phi hư cấu cần đủ sức thuyết phục để độc giả đồng thuận với các quan điểm trình bày. Do đó, các luận điểm trong tác phẩm Phi hư cấu phải công bằng, nhất quán và nhấn mạnh tầm quan trọng của các ý kiến trái chiều và tranh luận.

Ranh giới giữa Hư cấu và Phi hư cấu ngày càng mờ nhạt và gây nhiều tranh cãi, đặc biệt trong các tác phẩm tiểu sử. Như Virginia Woolf đã nói: 'Nếu chúng ta coi sự thật như một vật cứng rắn và cá tính con người như một thứ mơ hồ, thì mục tiêu của văn học tiểu sử là kết nối hai yếu tố đó thành một tổng thể liền mạch. Điều này chứng tỏ rằng vấn đề là rất phức tạp và không nên quá băn khoăn nếu người viết tiểu sử không giải quyết được nó.'

Bán hư cấu (Tiếng Anh: Semi-fiction) là sự kết hợp giữa yếu tố hư cấu và phi hư cấu, ví dụ như một câu chuyện hư cấu được xây dựng dựa trên các sự kiện có thật.

Những thể loại chính

Nội dung Phi hư cấu dạng viết được áp dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như văn học, triết học, lịch sử, khoa học, kỹ thuật, và kinh tế. Các thể loại Phi hư cấu dạng viết bao gồm tiểu luận, tiểu sử, hồi ký, bài hướng dẫn và có thể xuất hiện dưới hình thức sách, báo chí, blog, và nhiều định dạng khác.

Ngoài văn bản, các hình thức như nhiếp ảnh, bản vẽ kỹ thuật và đồ thị cũng thường được coi là phần của Phi hư cấu, bên cạnh các nội dung viết như sách và báo chí.

Các thể loại khác, như thư từ, tạp chí và các hình thức biểu đạt khác của trí tưởng tượng, không hoàn toàn thuộc về hư cấu hay phi hư cấu. Chúng có thể rơi vào cả hai thể loại hoặc là bán hư cấu (semi-fiction), hoặc là sự kết hợp cân bằng giữa cả hai.

Một số tác phẩm hư cấu có thể chứa yếu tố phi hư cấu, trong khi một số tác phẩm Phi hư cấu có thể sử dụng giả thuyết, suy diễn hay tưởng tượng để hỗ trợ luận điểm và làm mạch kể chuyện mạch lạc hơn. Tuy nhiên, việc này có thể làm giảm uy tín của tác phẩm. Các nhà xuất bản và chuyên gia sách thường dùng cụm từ 'văn chương phi hư cấu' để phân biệt các tác phẩm thiên về văn học với các tác phẩm tập trung vào trí tuệ, đối lập với danh mục rộng lớn của các chủ đề phi hư cấu.

Danh mục thể loại

• Nhật ký
• Tự truyện (có thể có yếu tố tưởng tượng)
• Từ điển
• Bách khoa toàn thư
• Báo chí
• Lịch sử
• Lịch sử tự nhiên
• Niên giám
• Tạp chí
• Thư từ
• Phê bình văn học
• Sách giáo khoa
• Triết học
• Yếu lược (sổ tay)
• Sách Khoa học phổ thông
• Ý tưởng
• Sách tự lực (có thể có yếu tố tưởng tượng)