Lo âu

Lo âu là một triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt dạng hoang tưởng. Tỷ lệ mắc bệnh là 1% trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, khoảng 1% dân số, tương đương 860.000 người, mắc phải lo âu.

Khái quát lâm sàng

Lo âu thường xuất hiện nhiều nhất ở độ tuổi 15-25 và có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, không phân biệt giới tính. Nghiên cứu cho thấy các dạng hoang tưởng và ảo giác phổ biến bao gồm hoang tưởng bị tấn công (chiếm khoảng 68,63%), hoang tưởng bị chi phối (chiếm 50%), hoang tưởng bị kiểm soát (chiếm 30,395%), và ảo giác chủ yếu là ảo thanh (chiếm đến 86,6%). Dạng hoang tưởng chủ yếu là bị tấn công và bị chi phối, thường liên quan đến các thiết bị hiện đại, với ảo thanh là loại ảo giác phổ biến nhất.

Nguyên nhân của lo âu là do những thay đổi hoặc khiếm khuyết trong quá trình chuyển hóa của tế bào não, rối loạn chức năng não bộ và hiện tại chưa có xét nghiệm nào có thể phát hiện chính xác. Đây là bệnh nội sinh, nhưng một số người vẫn lầm tưởng rằng nó do stress, yếu tố môi trường hoặc chấn thương.

Biểu hiện

Khi mắc bệnh, người bệnh có thể gặp các triệu chứng sau:

• Rối loạn giấc ngủ như mất ngủ, khó ngủ, không ngủ được, thay đổi giờ giấc ngủ (ngày ngủ đêm thức). Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái căng thẳng, không muốn ăn uống hay tham gia hoạt động gì, chỉ ngồi hoặc nằm một chỗ. Tuy nhiên, không phải lúc nào bệnh nhân cũng có triệu chứng này.
• Rối loạn hành vi và cảm xúc, như cảm giác vừa yêu vừa ghét, hoặc cảm xúc trái ngược như ghét người thân nhưng lại yêu quý người lạ, hoặc cười trong đám ma nhưng lại khóc trong đám cưới.
• Các triệu chứng khác như đi lang thang, nhặt rác, tích trữ đồ đạc không cần thiết, cười và nói chuyện một mình, hoặc hành vi tương tự.
• Triệu chứng đáng lưu ý nhất thường là 'ảo thanh chỉ trích' hoặc ảo thanh, khi bệnh nhân nghe thấy tiếng nói trong đầu, hoặc tiếng nói phát ra từ bụng. Các tiếng nói này có thể là chỉ trích, khen ngợi, phân tích hành vi, suy nghĩ của bệnh nhân, hoặc ra lệnh cho bệnh nhân làm việc gì đó. Đôi khi bệnh nhân nghe thấy những tiếng nói đó liên tục.
• Bệnh nhân có thể có hoang tưởng về việc bị ma nhập, bị theo dõi, bị hại, hoặc hoang tưởng về phát minh và sáng chế. Mặc dù mắc bệnh lo âu, nhiều bệnh nhân vẫn có khả năng nói chuyện lưu loát, trí nhớ tốt hơn người bình thường.

Chẩn đoán và điều trị

Chứng lo âu thường xuất hiện theo từng đợt, có lúc rõ ràng, lúc không, và đặc biệt có xu hướng thu hẹp, thụ động trong hoạt động và suy nghĩ. Nếu bác sĩ thiếu kinh nghiệm, dễ dẫn đến chẩn đoán sai. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào cuộc trò chuyện với bệnh nhân để họ tự bộc lộ, vì không có xét nghiệm hay cận lâm sàng nào có thể xác định bệnh chính xác.

Về điều trị, hiện nay có nhiều loại thuốc hiệu quả và ít tác dụng phụ cho bệnh này. Tuy nhiên, tỷ lệ điều trị khỏi hoàn toàn chỉ đạt 5-7%. Khoảng 93-95% bệnh nhân còn lại có thể mắc bệnh suốt đời, nhưng nếu được điều trị tốt, 60-70% trong số đó có thể sống gần như bình thường mà không ai biết họ mắc bệnh. Nhận thức của bệnh nhân về tình trạng của mình là yếu tố quan trọng nhất để ổn định bệnh.

Ngoài việc điều trị bằng thuốc, sự hỗ trợ từ gia đình rất quan trọng trong việc nhắc nhở bệnh nhân tuân thủ việc uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ và tái khám đúng hẹn. Bệnh nhân có thể làm việc nhưng nên tránh công việc nặng nhọc và thức đêm. Cần kiêng rượu, bia, và thuốc lá; trà và cà phê có thể sử dụng ở mức vừa phải.

Việc phục hồi chức năng cho bệnh nhân qua lao động nhẹ, thể dục thể thao, tham gia hoạt động văn hóa văn nghệ và duy trì lối sống điều độ có thể cải thiện 50% tình trạng bệnh. Cần lưu ý rằng việc sử dụng rượu, bia, thuốc lá; căng thẳng, yếu tố môi trường, và tình trạng gia đình (mất mát người thân, ly thân, ly hôn, v.v.) là các yếu tố thúc đẩy bệnh chứ không phải nguyên nhân gây bệnh lo âu.

Ghi chú