Dường như công nghệ hạt nhân không phải mới, khi một lò phản ứng hạt nhân từ thời cổ đại đã được phát hiện tại Châu Phi khoảng 2 tỷ năm trước, một sự khám phá kinh hoàng mà giới khảo cổ đã tiết lộ.
Vào năm 1972, một công nhân tại nhà máy chế biến nhiên liệu hạt nhân đã ghi nhận một phát hiện bất thường trong quá trình phân tích uranium từ một khu mỏ tại Châu Phi.

Giống như các mẫu uranium tự nhiên khác, mẫu từ mỏ Oklo chứa ba dạng đồng vị khác nhau: uranium 238, uranium 234, và uranium 235, loại có khả năng kích hoạt chuỗi phản ứng hạt nhân.
Tuy nhiên, điều gây bất ngờ cho các nhà khoa học tại Ủy ban Năng lượng Nguyên tử Pháp (CEA) là tỉ lệ uranium 235 trong các mẫu từ mỏ Oklo chỉ là 0,717%, thấp hơn so với tỉ lệ ở các nguồn tự nhiên khác.
Trong mẫu lấy từ mỏ Oklo ở Gabon, một thuộc địa cũ của Pháp ở Tây Phi, tỉ lệ uranium 235 chỉ chiếm 0,717%.
Sự chênh lệch chỉ 0.003%, mặc dù nhỏ nhưng đủ để cảnh báo các nhà khoa học Pháp về sự khác biệt trong mẫu khoáng chất này. Điều này đặt ra câu hỏi về nguyên nhân làm cho lượng uranium 235 trong những mẫu này thấp hơn so với tiêu chuẩn.

Để tìm câu trả lời, các chuyên gia và nhà khoa học từ khắp nơi trên thế giới đã tới Gabon để tìm hiểu về uranium từ Oklo và vì sao nó khác biệt như vậy. Họ kết luận rằng có một lò phản ứng hạt nhân dưới lòng đất, có công nghệ tiên tiến hơn kiến thức khoa học hiện tại của chúng ta.
Nhiều người tin rằng lò phản ứng hạt nhân cổ xưa này đã tồn tại khoảng 1,8 tỷ năm và hoạt động ít nhất 500.000 năm trong quá khứ.
Các nhà nghiên cứu đã tiến hành nhiều cuộc điều tra tại mỏ uranium và phát hiện dấu vết của sản phẩm phân hạch và chất thải nhiên liệu tại nhiều địa điểm khác nhau trong mỏ.
Theo báo cáo, lò phản ứng hạt nhân cổ xưa này rất lớn, kéo dài vài km nhưng tác động của nó lên môi trường chỉ giới hạn trong khoảng 40 mét ở hai bên.
Các khu vực phản ứng hạt nhân được tạo ra bởi các đường đá ong, nước chảy qua những rãnh này trên nền lớp đá granite chắc chắn.
Các nhà nghiên cứu còn phát hiện rằng các chất thải phóng xạ vẫn nằm tại địa điểm mỏ, không di chuyển ra khỏi khu vực, được giữ nguyên nhờ vào địa chất của khu vực. Ngoài ra, phản ứng hạt nhân diễn ra với sự kiểm soát hoàn hảo.
Quá trình điều chỉnh phản ứng diễn ra theo một quy trình khá bài bản: khi phản ứng bắt đầu, nó có thể tận dụng công suất đầu ra một cách có kiểm soát, với khả năng ngăn chặn các vụ nổ thảm khốc hoặc giải phóng năng lượng tại một thời điểm.
Tuy nhiên chúng ta không thể giải thích được cụ thể cách vận hành của lò phản ứng hạt nhân này, hay ai đã tạo ra nó và nó được sinh ra với mục đích gì. Mọi thứ dường như đã vượt quá tầm hiểu biết của chúng ta. Do đó, các nhà nghiên cứu đã gán cho lò phản ứng hạt nhân ở Oklo với cái tên là 'lò phản ứng hạt nhân tự nhiên'.

Một số nhà nghiên cứu tham gia thử nghiệm lò phản ứng hạt nhân đã kết luận rằng các khoáng chất đã được làm giàu trong quá khứ xa xôi, khoảng 1,8 tỷ năm trước để tạo ra phản ứng dây chuyền một cách tự nhiên.
Họ cũng phát hiện ra rằng nước đã được sử dụng để làm giảm phản ứng giống như cách mà các lò phản ứng hạt nhân hiện đại hạ nhiệt bằng cách sử dụng các trục graphite-cadmium ngăn không cho lò phản ứng chuyển sang trạng thái tới hạn và phát nổ.
Tiến sĩ Glenn T. Seaborg, cựu lãnh đạo Ủy ban Năng lượng Nguyên tử Hoa Kỳ và người đoạt giải Nobel cho công trình tổng hợp các nguyên tố nặng, đã đề cập rằng các điều kiện phải phù hợp để uranium cháy trong một phản ứng.
Ví dụ, nước tham gia phản ứng hạt nhân phải là nước thô tinh khiết 100%, tuy nhiên nước tinh khiết lại không hề tồn tại trong tự nhiên ở bất kỳ đâu trên thế giới.
Một số chuyên gia đã thảo luận về lò phản ứng hạt bí ẩn ở Oklo, nói rằng không có thời điểm nào trong lịch sử địa chất ước tính về các mỏ ở Oklo là đủ dồi dào Uranium 235 để phản ứng hạt nhân tự nhiên xảy ra.
Khi những mỏ này được tạo ra trong quá khứ, nếu đó là một lò phản ứng tự nhiên, thì quá trình phân rã phóng xạ của U-235 sẽ diễn ra chậm, tuy nhiên vật liệu có thể phân hạch chỉ chiếm một chỉ số quá thấp về mặt toán học để phản ứng hạt nhân có thể xảy ra.
Và theo đó, cho đến thời điểm hiện tại, lò phản ứng hạt nhân này vẫn là một bí ẩn đối với chúng ta, và được xem như là “chén thánh” của khoa học nguyên tử.
