Buzz
Loa kiểm âm (loa monitor) đóng một vai trò quan trọng, góp phần làm nên thành công của những album âm nhạc nổi tiếng. Chúng hỗ trợ các nhà sản xuất âm nhạc, kỹ sư âm thanh trong việc xử lý hậu kỳ, bổ sung, và điều chỉnh các thay đổi cần thiết để tạo ra một track nhạc hoàn chỉnh. Chúng xuất hiện từ các studio lớn có tầm cỡ thế giới đến những phòng thu có quy mô nhỏ hơn, ví dụ như trong phòng ngủ (như 2 anh em nhà Billie Eilish đã hoàn thành album When We Fall Asleep Where Do We Go chỉ bằng một cặp loa kiểm âm trung bình của Yamaha), và cả trong nhà kho.Vậy điều gì khiến cho các cặp loa kiểm âm trở nên khác biệt đối với đa số người dùng thông thường, có phải chúng được dùng để sản xuất âm nhạc nhưng không phù hợp để nghe nhạc?
Ngoại hình của các cặp loa kiểm âm thường rất giống với loa vi tính, thường có một củ loa bass và một tweeter, với cấu hình hai đường tiếng. Tuy nhiên, chúng có cấu trúc và âm thanh khác biệt. Loa vi tính và loa hi-fi thường được thiết kế để phù hợp với nhiều môi trường và không cần phải được trang bị tiêu âm quá kỹ. Trái lại, loa kiểm âm được thiết kế để tái tạo âm thanh chính xác và nhanh chóng, giúp người dùng nhận biết rõ ràng về mức độ bass và treble của bản nhạc.Sự khác biệt về kỹ thuật giữa loa kiểm âm và loa vi tính
Chủ động/Thụ động (active/passive): Loa kiểm âm thường là loa chủ động, có bộ khuếch đại tích hợp bên trong, có thể điều chỉnh mức độ tăng âm của đầu vào (đầu vào gain) mà không cần điều chỉnh âm lượng trực tiếp.
Nhưng cũng không phải dễ dàng để vặn đâu nhé, ví dụ như cặp loa Genelec 8341A hoặc Neumann KH 80 của tôi, nút chỉnh input gain được đặt ở phía sau loa và rất khó để... đúng cái mình thích 😁. Do đó, trong một phòng thu, thường người ta sẽ kết nối loa kiểm âm với một soundcard hoặc một preamplifier để điều chỉnh âm lượng và âm sắc.
Với những người như tôi, không phải là kỹ sư âm thanh, tôi sử dụng một USB DAC kèm preamplifier để giải mã âm thanh và điều chỉnh âm lượng cho cặp loa 8341A, kết quả thật sự ấn tượng.
Loa vi tính cũng là loa active nhưng thường có thêm mạch chỉnh âm lượng (preamplifier) và điều chỉnh âm sắc (bass, treble). Trong khi đó, loa hi-fi truyền thống thường là loa bị động, hoạt động dựa trên tín hiệu điện từ amplifier.
Trên các loa kiểm âm, thường chỉ có thể điều chỉnh một số dải tần nhất định, không thể điều chỉnh tự do như muốn vặn bao nhiêu là vặn. :D
Cấu trúc khuếch đại độc lập: Các loa studio monitor thường được trang bị mạch khuếch đại riêng biệt cho từng loa. Ví dụ, Neumann KH 80 DSP có bộ khuếch đại riêng cho loa trung-cao và loa bass, tạo ra âm thanh nhanh và chính xác. Genelec 8341A là loa 3 đường tiếng nên có nhiều mạch khuếch đại hơn, bao gồm: 250 W Bass (Class D) + 150 W Midrange (Class D) + 150 W Treble (Class D) cho mỗi bên loa. Đọc đến đây, đảm bảo bạn sẽ gặp chữ “class D” mà sẽ khiến bạn tò mò, nhưng đừng quên rằng các album audiophile mà bạn nghe từ các phòng thu lớn thường sử dụng các mạch công suất “class D” trong loa studio monitor :3
Sử dụng mạch công suất riêng biệt cho từng loa cũng loại bỏ các mạch phân tầng thụ động sử dụng tụ và trở, cuộn cảm, những yếu tố này thường tạo ra các biến dạng âm thanh mà các nhà sản xuất loa không mong muốn.
Thế loa kiểm âm làm sao mà phân biệt được bass/mid/treble nhỉ?
Loa kiểm âm sử dụng mạch ADC ở ngõ vào để số hóa tín hiệu, sau đó chia chúng thành các dải tần khác nhau để đưa vào các mạch khuếch đại trong loa. Nhờ vậy, dải tần sẽ được cắt chính xác và người nghe/kỹ sư âm thanh sẽ hiểu rõ về cấu trúc EQ và bản nhạc. Họ làm như vậy để đảm bảo màu âm của hãng và tính nhất quán cũng như đồng pha khi sử dụng nhiều loa cùng một lúc. Sử dụng DSP trong loa kiểm âm cũng mở ra một cánh cửa mới với các cài đặt tạo ra hệ thống nghe nhạc, giải trí đạt chuẩn Dolby Atmos (phần này sẽ được nói sau khi mình… mua đủ đồ chơi).
Chất lượng âm thanh: Thường khi dùng loa hoặc tai nghe, người ta thường nhận xét về âm thanh như loa này ngọt ngào, loa kia ấm áp, tai nghe này bass đầy đặn, treble sáng rực, trung âm hơi cao... Nhưng loa kiểm âm lại có đáp tuyến âm thanh rất phẳng, không thiên vị bất kỳ dải âm nào, giúp kỹ sư âm thanh dễ dàng kiểm tra bản thu và người dùng dễ dàng điều chỉnh theo sở thích cá nhân. Một số loa kiểm âm cao cấp còn có khả năng tự cân chỉnh âm sắc để đảm bảo phẳng nhất trong một không gian nghe nhất định, mang lại trải nghiệm tuyệt vời mà không cần phải điều chỉnh thủ công.
Hiện nay có hai công nghệ rất phổ biến là Genelec SAM (Smart Active Monitors), kết hợp với phần mềm GLM 4 (8341A, 8361A, 7350A, 7360A...) để tự động cân chỉnh âm thanh.
Hoặc Neumann còn có công nghệ Automatic Monitor Alignment trong các dòng loa như (KH 80, KH 120, KH 150, KH 780).
Cả hai công nghệ này đều sử dụng microphone để đo đạc phòng và tự động điều chỉnh EQ và pha của các loa trong hệ thống, đảm bảo chúng hoạt động cùng nhau một cách khoa học nhất.
Loa kiểm âm khi sử dụng gần người nghe (nearfield) liệu có thể dùng để thưởng thức nhạc không?
Nearfield ở đây ám chỉ việc đặt loa gần tai người nghe, giúp âm thanh truyền đến mà không bị ảnh hưởng bởi không gian xung quanh. Nếu dùng để thưởng thức nhạc thông thường, vị trí đặt của chúng không khác gì so với loa vi tính truyền thống.
Các loa kiểm âm có công suất mạnh, thuộc hàng đẳng cấp như Genelec hay Neumann thường có âm sắc rộng hơn, cho phép bạn sử dụng chúng như loa hi-fi trong nhà. Trên thực tế, có rất nhiều người trên toàn cầu đã thử kiểu này rồi :3
Loa kiểm âm có thể kết nối với: CD player, Streamer, hoặc bàn đĩa than được không?
Tất nhiên rồi! Loa kiểm âm có bên trong mạch khuếch đại, vì vậy chúng có thể chấp nhận mọi tín hiệu analog được đưa vào. Cần lưu ý rằng các đầu kết nối trên loa kiểm âm thường là mono 6.3mm hoặc XLR, không phải là jack stereo 3.5mm hoặc RCA mà chúng ta thường thấy.
