Loài gián 'tuyệt chủng' đã tái xuất sau hơn 80 năm

Khi nhắc đến loài gián, dường như không ít người sẽ gợi lên những kí ức buồn phiền. Mỗi khi nhìn thấy một chú gián đột ngột chạy ra và biến mất khỏi tầm mắt, có lẽ nhiều người sẽ cảm thấy huyết áp tăng cao, sau đó than thở: Tại sao loài gián không biến mất khỏi thế giới này?

Với những chú gián, một trong 'bốn loài gây hại', chúng ta mong chúng không xuất hiện trước mắt, tuy nhiên không phải loài gián nào cũng xâm nhập vào nhà của chúng ta, gây rối môi trường, truyền bệnh, và một số loài gián trong hệ sinh thái đóng vai trò quan trọng. Loài gián ăn gỗ trên đảo Lord Howe (Panesthia lata) là một trong số đó.

Ở phía tây nam Thái Bình Dương, tồn tại một quần đảo biển đặc biệt được gọi là Quần đảo Lord Howe. Quần đảo Lord Howe hình thành do hoạt động núi lửa và nổi tiếng với sự đa dạng của các loài thực vật và động vật quý hiếm trên toàn thế giới.

Là loài gián ăn gỗ lớn không cánh duy nhất trên đảo, gián ăn gỗ Lord Howe Island đã từng phân bố khắp nơi trên hòn đảo và chúng đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái của nơi này.

Cụ thể, gián ăn gỗ của đảo Lord Howe thường có kích thước từ 33 đến 40 mm cho con đực, với bề mặt sáng bóng, đầu và thân màu đỏ đến đen, chân đỏ, trong khi con cái có kích thước từ 32,5 đến 41 mm, thường có màu sắc tối hơn con đực và thiếu bề mặt sáng bóng của chúng.

Loài gián ăn gỗ trên đảo Lord Howe có ngoại hình khác biệt so với những chú gián thường sống trong nhà. Chúng có kích thước khá lớn và di chuyển chậm, không thể bay do thiếu cánh.

Đúng như tên gọi, loài gián này ăn gỗ và sống trong khu rừng. Chúng không xâm nhập vào nhà của con người như các loài gián khác mà thay vào đó chúng giúp tái chế gỗ và lá rụng trong rừng để duy trì môi trường sống trong lành. Ngoài ra, chúng còn có thể là nguồn thức ăn cho một số loài chim trên đảo.

Năm 1868, nhà sinh vật học Walker đã phát hiện và mô tả loài kỳ dị này. Năm 1887, các nhà tự nhiên học Úc đã đến đảo Lord Howe để tiến hành cuộc điều tra toàn diện và họ phát hiện dấu vết của loài gián ăn gỗ trên một khúc gỗ mục nát.

Tuy nhiên, loài gián đặc biệt này đã 'biến mất' trên đảo trước khi được nghiên cứu sâu hơn. Nguyên nhân khiến loài này gần như tuyệt chủng vẫn chưa được hiểu rõ. Do đó, nhiều giả thuyết đã được đưa ra để giải thích hiện tượng này.

Năm 1918, một con tàu mắc cạn trên đảo Lord Howe, và chuột đen (Rattusitzus) đã đến hòn đảo này cùng với tai nạn đó.

Loài gián ăn gỗ trên đảo Lord Howe là một trong năm loài động vật đặc hữu trên đảo Lord Howe đã tuyệt chủng trong vài năm sau khi chuột đen xâm nhập, cùng với ít nhất 13 loài động vật không xương sống khác.

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực tìm kiếm, loài gián ăn gỗ trên đảo Lord Howe dường như đã biến mất trên đảo sau khi mẫu vật được thu thập vào những năm 1830. Nhiều người tin rằng chúng không còn tồn tại trên đảo chính của Quần đảo Lord Howe.

Theo các báo cáo, hòn đảo này từng chứa đựng hơn 300.000 con chuột, chúng hoành hành trên đảo Lord Howe, gây hại cho mùa màng, săn mồi động vật không xương sống, và ăn trứng chim...

Cuối cùng, vào năm 2019, một chương trình diệt chuột trị giá 15 triệu đô la đã được triển khai để loại bỏ loài xâm lấn gây hại, những con chuột gặm nhấm. Chương trình này là kết quả của 15 năm nghiên cứu và lập kế hoạch chi tiết, thực hiện từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2019.

Chiến dịch diệt chuột đã đóng vai trò tích cực trong việc phục hồi các loài động vật hoang dã có nguy cơ tuyệt chủng trên đảo. Sau khi diệt chuột, người dân địa phương đã nghe thấy tiếng dế trở lại và số lượng một số loài chim có nguy cơ tuyệt chủng cũng đã tăng lên.

Vì vậy, mọi người đã bắt đầu xem xét việc giới thiệu gián ăn gỗ trên đảo Lord Howe.

Thực tế, loài gián ăn gỗ trên đảo Lord Howe vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Trên những đảo nhỏ không phải là đảo chính, chúng vẫn tồn tại ở những khu vực không bị chuột đen chiếm giữ.

Các nhà khoa học đã tìm thấy dấu vết của loài gián này từ đảo Ball's Pyramid, cách đảo Lord Howe 23 km về phía nam và trên một số đảo nhỏ gần đảo chính.

Tuy nhiên, các khám phá mới nhất cho thấy có thể những con gián chưa bao giờ thực sự 'biến mất' khỏi đảo Lord Howe.

Nguy cơ từ loài gián ăn gỗ trên đảo Lord Howe chủ yếu do sự xuất hiện của loài chuột đen, và các nhà khoa học đã phát hiện lại chúng trên đảo sau một vụ tai nạn.

Năm 2001, gián ăn gỗ cũng được phát hiện trên hai hòn đảo nhỏ gần Đảo Lord Howe là đảo Blackburn và đảo Roach. Sau 20 năm, các nhà khoa học từ Đại học Sydney đã lên kế hoạch điều tra loài gián ăn gỗ ở địa phương.

Tuy nhiên, thời tiết xấu đã làm trở ngại cho họ đến Đảo Blackburn, vì vậy họ quyết định khám phá các địa điểm tiềm năng trên đảo Lord Howe. Họ đã đến một lùm cây ở phía bắc Đảo Lord Howe, và khi họ lật một hòn đá, một điều đặc biệt đã xảy ra: Một bầy gián ăn gỗ xuất hiện dưới phiến đá!

Các nhà khoa học đã nghiên cứu các con gián ăn gỗ được phát hiện trở lại trên đảo và đã chỉ ra rằng quần thể trên đảo chính khác biệt về mặt di truyền so với những quần thể tìm thấy trên đảo Blackburn và Roach, điều này có nghĩa là chúng đang được nghiên cứu thêm. Việc phát hiện lại loài gián ăn gỗ có ý nghĩa lớn đối với các nhà nghiên cứu, nhưng có lẽ không phải với chính loài gián ăn gỗ.