Loài rắn hổ mang chúa mới phát hiện ở Đông Nam Á đã được đưa vào Sách Đỏ: Đánh bại 'định kiến' kéo dài suốt 200 năm

Loài rắn hổ mang chúa mới hoàn toàn xuất hiện ở Đông Nam Á này có tên gì và phân bố như thế nào?

PDI - Tờ báo nổi tiếng tại Philippines cho biết, các nhà khoa học đã phát hiện một loài rắn hổ mang chúa hoàn toàn mới chỉ có tại Philippines. Loài này được gọi là Rắn hổ mang chúa Luzon (tên khoa học: Ophiophagus salvatana).

Đặc biệt, phạm vi phân bố của loài này chỉ giới hạn ở quần đảo Luzon, miền bắc Philippines. Phát hiện này đã được công bố trên Tạp chí Phân loại học Châu Âu vào tháng 10/2024.

Điều thú vị là khi các nhà khoa học vừa xác định loài rắn hổ mang chúa Luzon, nó đã ngay lập tức được đưa vào Sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) với hạng VU (Loài dễ bị tổn thương; hoặc Sắp nguy cấp), tức là loài này đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cao trong tương lai gần.

Khám phá mới này đã nâng tổng số loài rắn hổ mang chúa trên thế giới lên 4 loài. Gần 200 năm qua, hổ mang chúa chỉ được biết đến như một loài duy nhất (Ophiophagus hannah). Tuy nhiên, 'định kiến' này đã bị phá vỡ với sự xuất hiện của ba loài mới thuộc chi Ophiophagus.

Hiện nay, nhờ vào những bước tiến trong khoa học, bốn loài rắn hổ mang chúa đã được xác định rõ ràng, bao gồm: Rắn hổ mang chúa phương Bắc (Ophiophagus hannah), rắn hổ mang chúa Sunda (Ophiophagus bungarus), rắn hổ mang chúa Tây Ghats (Ophiophagus kaalinga) và rắn hổ mang chúa Luzon (Ophiophagus salvatana).

Jazz Ong, một chuyên gia nghiên cứu về bò sát, đã chỉ ra sự khác biệt về hình dạng của rắn hổ mang chúa Luzon so với các loài hổ mang chúa khác ở châu Á. Cụ thể, rắn hổ mang chúa Luzon có các dải màu nhạt và góc cạnh ở hai bên thân (trong khi ba loài khác có dải màu đậm hơn hoặc không có các góc cạnh).

Phạm vi phân bố của bốn loài rắn hổ mang chúa

Rắn hổ mang chúa là loài bò sát phổ biến ở châu Á, là một trong những loài rắn mang tính biểu tượng của thế giới, tuy nhiên, trong suốt gần một thế kỷ qua, loài này vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Với những nghiên cứu gần đây, các nhà khoa học đã sử dụng dữ liệu hình thái học từ 153 mẫu vật và phân tích phát sinh loài phân tử để nhận diện bốn loài rắn hổ mang chúa thuộc chi Ophiophagus cùng phạm vi phân bố của chúng.

Ngoài phân tích DNA, các nhà nghiên cứu cũng đã xem xét các yếu tố như các dải màu trên cơ thể, chiều rộng cơ thể, vảy hậu môn, đặc điểm răng miệng, vảy lưng, vòng mắt và nhiều đặc điểm khác để đưa ra kết luận của mình.

Các loài rắn hổ mang chúa trong chi Ophiophagus bao gồm bốn loài:

Rắn hổ mang chúa phương Bắc (Ophiophagus hannah) phân bố ở miền đông Pakistan, miền bắc và miền đông Ấn Độ, quần đảo Andaman, kéo dài xuống miền trung Thái Lan.

Rắn hổ mang chúa Sunda (Ophiophagus bungarus) sinh sống trên khu vực thềm Sunda, bao gồm Bán đảo Mã Lai, Quần đảo Sunda Lớn và các khu vực phía Nam Philippines.

Rắn hổ mang chúa Tây Ghats (Ophiophagus kaalinga) là loài chỉ có ở dãy núi Tây Ghats (Sahyadri) thuộc phía tây nam Ấn Độ.

Rắn hổ mang chúa Luzon (Ophiophagus salvatana) chỉ xuất hiện tại đảo Luzon của Philippines.

Các nhà khoa học hy vọng rằng những phát hiện này sẽ hỗ trợ trong công tác bảo tồn các loài rắn hổ mang chúa, hiện được IUCN xếp vào nhóm loài dễ bị tổn thương do môi trường sống của chúng đang bị đe dọa nghiêm trọng.

Các nhà nghiên cứu cho biết: "Bên cạnh ý nghĩa trong công tác bảo tồn, các phát hiện này cũng có thể mở ra hướng nghiên cứu mới về độc tố học và phương pháp điều trị rắn cắn."

Rắn hổ mang chúa được xem là loài rắn độc mạnh nhất trên thế giới. Mỗi lần tiêm nọc độc, loài này có thể phóng ra một lượng nọc từ 200 đến 500mg. Nọc độc của chúng tác động lên hệ thần kinh trung ương, gây ra mờ mắt, chóng mặt, buồn ngủ và tê liệt. Tiếp theo, nọc độc gây suy giảm hệ thống tim mạch và dẫn đến suy hô hấp.

Điều trị y tế kịp thời là yếu tố quan trọng để nâng cao tỷ lệ sống sót sau vết cắn của rắn hổ mang chúa. Tùy thuộc vào lượng nọc độc, cái chết có thể xảy ra chỉ trong vòng 30 phút sau khi bị cắn.

Rắn hổ mang chúa được biết đến là loài chuyên ăn rắn, do đó tên khoa học của chúng là Ophiophagus (nghĩa là ăn rắn trong tiếng Hy Lạp). Chúng chủ yếu ăn các loài rắn khác. Là loài sống trên cạn, chúng ưa thích các khu rừng cao nguyên dày đặc, rừng thưa và đồng cỏ gần nước. Rắn hổ mang chúa là loài rắn độc dài nhất thế giới, thường có chiều dài lên tới 5 mét.

Đặc biệt, rắn hổ mang chúa là loài duy nhất xây tổ cho con non. Vào mùa xuân, khi rắn hổ mang chúa cái chuẩn bị đẻ trứng, chúng chọn một nơi khô ráo, thoát nước tốt để làm tổ từ lá và cành cây. Tổ của chúng có tường và lá chắn để bảo vệ trứng.

Nguồn tham khảo: Cebudailynews.inquirer, Reptiles Magazine