Lựa chọn ngược dòng để trở thành số một - công ty sản xuất xe điện 'vô danh' này mới là 'cơn ác mộng' của Tesla

Là nhà sản xuất xe điện lớn nhất trên thị trường trong nước của Trung Quốc, BYD đang đặt mục tiêu vào giá cả cạnh tranh và tự chủ về nguồn cung pin xe điện – chính là chìa khóa để phát triển ngành xe điện trong bối cảnh thế giới đang thiếu hụt về nguồn cung. Với những thành tựu mà BYD đạt được, con đường tiến tới vị thế là nhà sản xuất xe điện hàng đầu thế giới không còn xa xôi.

Sau khi chuyển từ thành phố Adelaide, miền nam nước Úc đến thị trấn nhỏ Booleroo Centre vào tháng Giêng, giáo viên trung học 36 tuổi này phải đối mặt với quãng đường đi làm hàng ngày lên đến 75 km. Vì thế, anh quyết định chuyển sang sử dụng ô tô điện. 'Chi phí nhiên liệu thực sự đã tăng lên rất nhiều kể từ khi tôi chuyển đến vùng ngoại ô', anh nói.

Saxena đã nhanh chóng xem xét chiếc xe điện có giá thấp nhất của Tesla, chiếc Model 3. Nhưng cuối cùng anh đã quyết định chọn chiếc Atto 3 màu xám kim loại từ một công ty mới gia nhập thị trường địa phương: BYD của Trung Quốc.

Mặc dù ít được biết đến tại thị trường Úc nhưng công ty này lại là một gã khổng lồ tại thị trường Trung Quốc, nơi họ đã sản xuất xe ô tô trong gần 2 thập kỉ và được sự hậu thuẫn từ tỉ phú Warren Buffett. Saxena hy vọng sẽ sớm sở hữu chiếc xe của BYD với mức giá khoảng 33.000 USD - mức giá này chỉ bằng 2/3 so với Tesla Model 3.

Trong 6 tháng đầu năm 2022, BYD đã bán được 641.350 xe sử dụng năng lượng mới (bao gồm cả xe điện, xe plug-in hybrid và xe chạy bằng hydro). Trong khi đó, Tesla đã bán ra 564.000 xe điện trong cùng khoảng thời gian.

Tesla cùng với Giám đốc điều hành của họ - tỉ phú Elon Musk đã thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư và người tiêu dùng trên toàn thế giới với thông điệp: 'tương lai di chuyển bằng xe điện'. Bây giờ tỉ phú Wang Chuanfu, người sáng lập và giám đốc điều hành của BYD đang cạnh tranh để đưa công ty của mình, là nhà sản xuất xe điện lớn nhất tại thị trường Trung Quốc, trở thành một công ty toàn cầu trong lĩnh vực vận tải bằng một cách tiếp cận rất khác. Nếu kế hoạch này thành công trên thị trường toàn cầu, nó có thể mang lại sự công nhận và khiến vô số doanh nhân Trung Quốc khác phải nể phục.

Xét theo nhiều khía cạnh, BYD hoàn toàn khác biệt so với Tesla. Đầu tiên, nếu Elon Musk bắt đầu với việc bán những chiếc sedan hạng sang có giá niêm yết vượt qua 6 chữ số thì Wang ngay từ đầu đã tập trung vào việc phát triển những chiếc xe với giá cả phải chăng trong phân khúc tầm trung tại Trung Quốc. Và khác biệt với Tesla, BYD đã không chỉ sản xuất xe buýt điện mà còn có một loạt các sản phẩm plug-in đa dạng bao gồm xe tải, xe nâng và xe buýt.

Trong khi Musk có mối quan hệ 'cơm không lành, canh không ngọt' với các Liên đoàn lao động thì ông Wang lại có một lực lượng lao động đoàn kết tại nhà máy của mình ở Lancaster, California, nơi sản xuất xe buýt cho thị trường Mỹ.

Sau đó, họ có cách tiếp cận khác nhau đối với quan hệ với Chính phủ. Elon Musk được cho là có mâu thuẫn lớn với chính phủ Mỹ và Tổng thống Joe Biden. Trái lại, vào ngày 17/8 vừa qua, BYD đã tổ chức chuyến thăm của Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường, người đã thăm trụ sở của BYD và cam kết sẽ tiếp tục hỗ trợ cho thị trường ô tô điện. BYD được đánh giá có thể trở thành một nhân tố quan trọng nếu kết hợp được các yếu tố khoa học và nhân công, thủ tướng Trung Quốc chia sẻ.

Tích hợp theo chiều dọc có thể xem là điểm khác biệt lớn nhất, cũng là lợi thế của BYD so với các nhà sản xuất ô tô nói chung và Tesla nói riêng trong thị trường xe điện. Ông Wang, một sinh viên tốt nghiệp ngành hóa học và xuất thân từ một gia đình nông dân, đã ủng hộ chiến lược này.

Đối với BYD, họ không chỉ sản xuất riêng các phương tiện di chuyển mà còn sản xuất chính pin và chất bán dẫn của mình. Hiện nay, BYD là nhà sản xuất pin xe điện lớn thứ ba trên toàn cầu, chiếm 14% thị phần toàn cầu - chỉ xếp sau các đối thủ Contemporary Amperex Technology và LG Energy Solution của Hàn Quốc.

Khách hàng sử dụng pin của BYD bao gồm Toyota Motor và mới đây nhất, Phó Giám đốc điều hành của BYD, ông Lian Yu-bo cho biết công ty đang sẵn sàng cung cấp pin cho Tesla.

Nhu cầu về xe điện ngày càng tăng trên toàn thế giới đã gây ra sự thiếu hụt về lithium, một nguyên liệu quan trọng trong sản xuất pin xe điện. Hiện Wang đang kỳ vọng vào lợi ích từ việc xây dựng mối quan hệ mạnh mẽ với các nhà sản xuất chính.

Phó chủ tịch Xiang-yang, người đứng đầu Công ty Youngy, một công ty xử lý lithium hàng đầu của Trung Quốc, đã tiết lộ rằng một công ty liên kết đã giành được một đơn đặt hàng lớn từ BYD. Vào tháng 3, BYD đã đồng ý đầu tư lên tới 3 tỷ CNY (tương đương 442 triệu USD) vào Chengxin Lithium Group, một nhà cung cấp có các dự án ở tỉnh Tứ Xuyên của Trung Quốc cũng như Argentina và Indonesia.

Bà Taylor Ogan, Giám đốc điều hành của Snow Bull Capital, một quỹ đầu cơ tập trung vào công nghệ xanh, sở hữu cổ phần ở cả BYD và Tesla cho biết: 'BYD đã làm được hầu hết mọi thứ mà Tesla đang cố gắng, và thậm chí là hơn thế nữa. Họ là công ty tích hợp theo chiều dọc lý tưởng nhất mà tôi từng thấy - không chỉ trong lĩnh vực ô tô mà còn nhiều lĩnh vực khác nữa.'

Thực tế ý tưởng sản xuất xe điện với trang bị tốt nhưng giá cả phải chăng không phải là mô hình mới. Vào năm 2018, Elon Musk đã gây chú ý khi thông báo rằng Tesla có thể tung ra một mẫu xe có giá 25.000 USD trong vòng 3 năm. Tuy nhiên điều đó đã không xảy ra và ông tiếp tục lặp lại lời hứa vào năm 2020. Người ta lại kỳ vọng vào một chiếc xe điện giá rẻ từ thương hiệu Tesla vào khoảng năm 2023. Tuy nhiên vào tháng 1 năm nay, Elon Musk lại thông báo với các nhà đầu tư rằng họ đang quá bận rộn với các dự án khác nên kế hoạch cho một chiếc xe giá rẻ sẽ chưa thể thực hiện ngay.

Hiện nay, mẫu xe điện giá thấp nhất của Tesla ở Mỹ có giá 46.990 USD và ở Trung Quốc sau khi nhận được trợ cấp từ Chính phủ, giá chỉ còn 280.000 CNY. Trái lại, sau khi được hỗ trợ, mẫu xe điện rẻ nhất của BYD chỉ có giá xuất phát từ 96.000 CNY, tương đương hơn 14.000 USD.

Úc chỉ là một trong những quốc gia mà Wang nhận thấy cơ hội để tái tạo chiến lược thâm nhập thị trường thành công của mình. BYD, có trụ sở tại trung tâm công nghệ Thâm Quyến, chiếm khoảng 26% doanh số bán xe chạy bằng năng lượng mới ở Trung Quốc, vượt xa vị trí thứ hai là Tesla với 11% thị phần, theo Citigroup. BYD đã bắt đầu bán mẫu xe điện dẫn động bốn bánh Han của mình ở Brazil. Họ cũng đã ký thỏa thuận với các đối tác để mở đại lý ở Úc và New Zealand và gần đây nhất đã tiết lộ kế hoạch thâm nhập vào một số quốc gia khác bao gồm Đức, Israel và Thái Lan.

Wang đặt cược rằng việc mở rộng sẽ mang lại cho BYD một khởi đầu thuận lợi khi thế giới chuyển đổi sang sử dụng ô tô plug-in, một sự thay đổi mà Trung Quốc đang dẫn đầu.

Ngoài Tesla, hầu hết các nhà sản xuất ô tô lớn vẫn đang ở giai đoạn đầu của việc triển khai xe điện. Đối với BYD, điều đó có nghĩa là họ đang có cơ hội tự cố gắng và xây dựng một quy mô nhất định. Theo Ben Selwyn, Giám đốc công ty tư vấn ACA Research có trụ sở tại Bắc Sydney: 'Không có quá nhiều thương hiệu xe điện có sản phẩm với mức giá cạnh tranh'.

Bằng nhiều biện pháp, chiến lược của Wang đã thành công. BYD là nhà sản xuất ô tô có vốn hóa lớn thứ ba trên thế giới (sau Tesla và Toyota) với giá trị khoảng 1.000 tỷ HKD (127,5 tỷ USD). Mặc dù có một doanh nghiệp khác bán ô tô động cơ đốt trong, BYD cho biết vào tháng 4 họ đã ngừng sản xuất chúng. Năm nay, họ đã bán được 800.000 xe chở khách sử dụng năng lượng mới cho đến hết tháng 7, nhiều hơn so với cả năm 2021 cộng lại.

'BYD cam kết đáp ứng nhu cầu của nhiều phân khúc thị trường hơn với các sản phẩm và công nghệ năng lượng mới an toàn hơn, đáng tin cậy hơn để đẩy nhanh việc 'xanh hóa' các phương tiện', phát ngôn viên của công ty cho biết.

Kelvin Lau, một nhà phân tích tại Hong Kong của Daiwa Capital Markets, cho biết sự tự chủ của BYD đã giúp họ tránh được một số khó khăn trong chuỗi cung ứng, điều mà các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc khác đã gặp phải. Trong 12 tháng qua, có lẽ chỉ BYD mới ghi nhận được sự tăng trưởng bán hàng ổn định, trong khi các công ty khác bị ảnh hưởng bởi thiếu hụt chip.

Wang thậm chí còn quan tâm đến việc bán hàng tại Nhật Bản, nơi Toyota và các ông lớn khác chưa sẵn sàng mở rộng việc bán xe điện trong vài năm và phải đối mặt với sự mơ hồ của chuỗi cung ứng. Atsuki Tofukuji, người đứng đầu BYD Auto Japan, cho biết đó là cơ hội cho BYD, công ty có thể dựa vào năng lực tự chủ chuỗi cung ứng của mình.

'Đó là ưu thế lớn nhất của chúng tôi'.

Kota Yuzawa, người đứng đầu phân tích ô tô châu Á tại Tập đoàn Goldman Sachs, nói: 'Một câu hỏi lớn với Wang là liệu ưu thế đó có thể tồn tại trong bao lâu. Các đối thủ lớn trong ngành như Toyota hiện không thể cạnh tranh được với ô tô điện của BYD.'

Việc đầu tư mạnh mẽ vào sản xuất nguồn cung lithium ở nước ngoài, nơi có thể Chính phủ không thân thiện với BYD như ở Trung Quốc, mang lại nhiều rủi ro cho BYD. Công ty đã nhận được một cảnh báo không mong muốn về điều này vào tháng 6, khi Tòa án tối cao của Chile hủy bỏ hợp đồng mà BYD đã giành được vào tháng 1 để sản xuất lithium ở đó.

Caitlin Purdy, cộng tác giả của một số báo cáo gần đây của Viện Brookings, cho biết việc khai thác như vậy sẽ thực sự rất khó khăn để đưa các dự án vào thực thi và duy trì sự sản xuất liên tục.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn đối với Wang lúc này là nhà đầu tư huyền thoại Buffett đang hướng gì. 230 triệu USD cổ phiếu BYD mà Berkshire Hathaway mua vào năm 2008 hiện trị giá khoảng 8 tỷ USD. Trong tháng 7, 225 triệu cổ phiếu BYD đã xuất hiện trong hệ thống thanh toán bù trừ trên sàn chứng khoán Hong Kong, tương đương 20,5% cổ phần Berkshire sở hữu. Những động thái như vậy thường được coi là tiền đề của việc 'xả hàng', vì cổ phiếu phải vào hệ thống trước khi có thể giải quyết giao dịch. Berkshire Hathaway không đưa ra bình luận.

Khả năng Buffett rút lui đã làm lộ ra một điểm yếu khác của BYD: tỷ suất lợi nhuận thấp của công ty. Lợi nhuận của BYD chỉ chiếm chưa đến 2% doanh thu vào năm 2021, so với khoảng 10% của Tesla. Một phần là do BYD tập trung vào việc bán ô tô đại chúng. Mẫu xe mới nhất của hãng, một chiếc SUV có tên là Yuan Plus, được bán với giá chỉ 137.800 CNY sau khi được trợ giá. Đối thủ cạnh tranh Tesla gần nhất của nó, Model Y, có giá gần gấp 3 lần với 316.900 CNY.

Theo Steve Man, một nhà phân tích ô tô hàng đầu của Bloomberg Intelligence tại Hồng Kông, BYD tập trung vào tăng trưởng ở nước ngoài hơn là lợi nhuận ngắn hạn.

'Đó là một chiến lược để cố gắng tham gia vào nhiều thị trường hơn, phát triển quy mô lớn hơn. Họ đang nhắm đến những thị trường ngoài Trung Quốc.'

Quay trở lại trung tâm Booleroo, giáo viên Saxena cuối cùng đã được ngồi sau tay lái của chiếc xe BYD của mình, đồng thời thừa nhận rằng mình đang mạo hiểm.

'Tôi không đánh giá cao yếu tố kỹ thuật ở đây, nhưng họ hiểu biết sâu rộng về thị trường nước ngoài Trung Quốc và hiểu những gì người tiêu dùng mong muốn. Đó là một bước tiến lớn về sự tin tưởng'.