Lưu giữ Cố đô Huế để đạt được những gì?

Con người không thể hoàn toàn sống trong quá khứ. Nhưng không ai có thể triệu hồi các vị tiên đế để hỏi 'tại sao lại chọn xây Đàn Xã tắc ở đó'.

>> Những điều tạo nên sức hút của Huế

>> Huế: Tuần lễ đầy ưu đãi hấp dẫn

>> Khám phá Cố đô Huế trong 24 giờ du ngoạn

1. Sau khi đánh bại nhà Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, Nguyễn Ánh lấy niên hiệu Gia Long và khởi đầu một triều đại có thể nói là khắc nghiệt nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Là kinh đô, Huế đại diện cho nhà nước quân chủ chuyên chế. Thậm chí, một trong những công trình đặc sắc của cố đô này là Khiêm lăng, nơi an nghỉ của Tự Đức – đại diện cho Gia Long – rộng tới 12 ha, liên quan đến câu hòi than thở: 'Vạn niên là vạn niên nào/Thành xây xương lính hào đào máu dân'. Sự oán giận bùng nổ khi 3.000 lính, thợ nghe theo lời hiệu triệu phản kháng của Đoàn Trưng, Đoàn Trực quay về tấn công kinh thành, được ghi nhận là cuộc loạn 'Giặc chày vôi' vì vũ khí của quân khởi nghĩa là chày.

Với nguồn gốc như vậy, theo quan điểm của 'Hiệp hội lái xe Hà Nội', việc bảo tồn Cố đô Huế sẽ đem lại điều gì? Có người cho rằng Cố đô Huế cần bị phá bỏ, để 'xóa bỏ hình ảnh của chế độ phong kiến mục rữa trong tâm trí người dân' (trích từ công văn của Hiệp hội Vận tải Hà Nội gửi UBND thành phố, bày tỏ quan điểm ủng hộ việc xây cầu vượt qua Đàn Xã Tắc). Tuy nhiên, cũng tại 'trung tâm quyền lực thối rữa' ấy, chỉ vài thập kỷ trước, các nhà nghiên cứu, người bảo tồn và người dân Huế đã trải qua những nỗi đau khi Đàn Nam Giao – nơi các vị vua triều Nguyễn cúng tế trời đất vào mùa xuân hàng năm – bị phá hủy.

Theo quan điểm đó, phần còn lại của Nhà tù Hỏa Lò ở trung tâm Thủ đô hay Nhà tù Côn Đảo, những nơi địa ngục trần gian... và vô số công trình khác gắn liền với quá khứ tàn ác và đau thương cũng nên bị xóa bỏ?

2. Quá khứ – lịch sử là ký ức của từng con người, từng quốc gia dân tộc. Dù là đau thương hay đẹp đẽ, không ai muốn từ chối, cố quên đi. Mất ký ức, chỉ có thể là những người không bình thường đáng thương. Cũng giống như nhà sử học Dương Trung Quốc, người nổi tiếng sắc sảo và lịch lãm, chắc chắn phải rơi vào trạng thái không kiểm soát được cảm xúc, phải rất tức giận mới nói những lời cay đắng đến vậy: 'Người ngu mới nói phá Đàn Xã Tắc để xóa sổ dấu vết của phong kiến!'

Là một trong những loại đàn tế cổ, Đàn Xã Tắc được lập để tế Xã thần (Thần Đất) và Tắc thần (hay Thần Nông) – hai vị thần của nền văn minh nông nghiệp. Theo tác giả Đào Duy Anh trong Từ điển Hán Việt, 'Xã tắc' có nghĩa là 'Thuở xưa xây dựng nước (...). Dân cần có đất để ở nên lập nền xã để tế thần bảo hộ đất, dân cần có lúa để ăn, nên lập nền tắc để tế thần bảo hộ lúa. Mất nước thì mất xã tắc, nên xã tắc cũng có nghĩa là quốc gia'.

Giáo sư Lê Văn Lan đã cho biết: Từ lâu, không chỉ đối với người dân mà còn cả các triều đại, kinh đô Việt Nam và Trung Quốc, Đàn Xã Tắc có vị thế vô cùng thiêng liêng. Bảo tồn và gìn giữ Đàn Xã Tắc cũng chính là bảo vệ Sơn hà Xã Tắc. Phong kiến không phải là điều gì xấu xa. Đó chính là hình thái thứ hai trong số các hình thái kinh tế – xã hội của loài người kể từ khi rời bỏ xã hội nguyên thủy mông muội. Hình thái ấy, là điều tất yếu mà các dân tộc văn minh đều phải trải qua.

Ở Việt Nam, dù vẫn có nhiều tranh cãi từ góc độ khoa học, nhưng cơ bản, mọi người đều thừa nhận rằng, chế độ phong kiến đã hình thành và phát triển trong thời kỳ từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX sau đó dưới chế độ thực dân (từ thời nhà Ngô đến nhà Nguyễn). Hình thái kinh tế – xã hội phong kiến gắn với nhà nước phong kiến đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình, chính thức từ ngày 2/9/1945 nhưng thực tế, nó đã mất đi sức mạnh sau 56 năm kể từ khi Hoàng đế Gia Long lên ngôi, khi không thể lãnh đạo, không đồng lòng được ý chí dân tộc trong việc chống lại xâm lược bên ngoài. 9 thế kỷ ấy, các triều đại phong kiến đã đạt được những thành tựu vẹn toàn: Ngô Quyền mở ra kỷ nguyên độc lập cho dân tộc sau 1.000 năm Bắc thuộc. Nhà Lý định đô Thăng Long. Ba lần chiến thắng trước Đế quốc Nguyên Mông là chiến công vĩ đại trong lịch sử nhân loại của nhà Trần. Chế độ phong kiến Việt Nam lên đỉnh thời kỳ Lê.

Nhà Nguyễn, mặc dù gây tranh cãi, đã để lại dấu ấn sâu sắc, góp phần tạo nên bức tranh đất nước như ngày nay…

Hãy để quá khứ ngủ yên!

3. Mọi người không thể hoàn toàn sống trong quá khứ. Nhưng không thể gọi các vị tiên đế trở về để hỏi rằng 'Tại sao xây Đàn Xã tắc ở đó?' Chỉ có thể đổ trách nhiệm cho tầm nhìn hạn chế của các nhà quản lý và chuyên gia quy hoạch.

***

Nguồn: Hướng dẫn du lịch từ Mytour.com – Theo Nguyễn Thành Lân – nguoiduatin.vn