'Lý do loài người thống trị Trái Đất': Khả năng tưởng tượng

Tuy nhiên, ngày nay loài người đã thống trị Trái Đất. Chúng ta đứng đầu bảng xếp hạng như thế nào? Chìa khóa thành công là gì, biến con người từ một loài vượn vô danh chỉ biết sống trong một góc châu Phi thành nhà cai trị của thế giới?

Chúng ta thường tìm kiếm sự khác biệt giữa con người và các loài động vật ở cấp độ cá nhân. Chúng ta muốn tin rằng cơ thể hoặc não của con người có những năng lực đặc biệt khiến mỗi cá nhân cao siêu hơn loài chó, lợn hoặc tinh tinh. Nhưng sự thật là nếu so sánh một-một, con người không khác gì tinh tinh. Nếu bạn đưa tôi và tinh tinh vào một hòn đảo hoang vắng để xem loài nào sống sót tốt hơn, tôi chắc chắn sẽ đặt cược vào con tinh tinh.

Điểm khác biệt thực sự giữa chúng ta và các loài động vật khác nằm ở khả năng làm việc nhóm. Con người thống trị hành tinh vì chúng ta là loài duy nhất có thể hợp tác mạnh mẽ khi tập trung đông người. Đàn kiến và bầy ong cũng có thể làm việc nhóm, nhưng cách tiếp cận của chúng rất cứng nhắc. Nếu một bầy ong phải đối mặt với mối nguy hiểm hoặc cơ hội mới, chúng không thể tái tạo hệ thống xã hội của mình qua một đêm để thích nghi tốt hơn. Ví dụ, bầy ong không thể thay đổi cách tổ chức xã hội của mình như thế để thích nghi với tình hình. Bầy sói và tinh tinh có thể hợp tác tốt hơn bầy kiến, nhưng chỉ số ít trong số chúng biết rõ lẫn nhau. Nếu tôi là tinh tinh và muốn hợp tác với bạn, tôi cần phải hiểu bạn như thế nào: bạn thuộc loài tinh tinh nào? Bạn có tính tốt hay xấu? Làm sao tôi có thể hợp tác với bạn nếu tôi không hiểu bạn?

Chỉ mỗi con Người Khôn (Homo sapiens) mới có thể hợp tác linh hoạt với một lượng lớn người lạ. Một đấu một, hoặc mười đấu mười, tinh tinh sẽ chiến thắng chúng ta. Nhưng nếu có 1,000 con người chiến đấu với 1,000 con tinh tinh, chúng ta sẽ dễ dàng chiến thắng, vì 1,000 con tinh tinh không bao giờ có thể làm việc nhóm hiệu quả. Nếu đưa 100,000 con tinh tinh đến phố Wall hoặc sân vận động Yankee, sẽ có sự bạo loạn. Nhưng nếu đưa 100,000 con người đến đó, sẽ có các hệ thống thương mại và các cuộc thi thể thao.

Tất nhiên, việc lập nhóm không phải lúc nào cũng là điều tốt. Tất cả các tội ác mà con người đã thực hiện trong lịch sử là kết quả của sự hợp tác trên quy mô lớn. Các nhà tù, lò mổ người và trại tập trung là các hệ thống của sự hợp tác đó. Tinh tinh không có những thứ độc ác như vậy.

Tuy nhiên, tại sao trong tất cả các loài động vật, chỉ có con người mới có khả năng hợp tác linh hoạt với số lượng lớn, cho dù là để chơi đùa, giao tiếp hay chiến tranh? Câu trả lời là khả năng tưởng tượng. Chúng ta có thể hợp tác với rất nhiều người không quen biết vì chúng ta có thể tạo ra những câu chuyện hư cấu, phổ biến chúng và thuyết phục hàng triệu người lạ tin vào chúng. Miễn là mọi người đều tin vào một tưởng tượng, chúng ta sẽ tuân thủ những quy tắc chung và vì vậy có thể hợp tác hiệu quả.

Đây là khả năng duy nhất mà chỉ con người mới sở hữu. Bạn không bao giờ có thể thuyết phục một con tinh tinh bằng cách hứa hẹn cho nó một quả chuối khi qua đời, và được lên Thiên Đường nhận vô số quả chuối vì những hành động thiện lành của nó trên trần gian. Không con tinh tinh nào sẽ tin vào câu chuyện ấy. Chỉ con người mới tin vào. Đó là lý do tại sao chúng ta thống trị thế giới, trong khi tinh tinh lại bị nhốt trong các sở thú và phòng thí nghiệm.

Sự thống nhất trong các tôn giáo cũng dựa trên những câu chuyện hư cấu này. Con người cùng nhau xây dựng nhà thờ hoặc tham gia các cuộc thập tự chinh vì họ cùng tin vào các câu chuyện giống nhau về Thiên Chúa và Thiên Đàng. Tuy nhiên, nguyên tắc này cũng áp dụng cho tất cả những hợp tác lớn của con người. Ví dụ như hệ thống pháp luật của chúng ta. Hiện nay, hầu hết các hệ thống pháp luật đều dựa trên niềm tin vào quyền của con người. Tuy nhiên, quyền của con người là một khái niệm hư cấu, giống như Thiên Chúa và Thiên Đàng. Trên thực tế, không có quyền con người nào tồn tại, cũng như không có ở tinh tinh hay sói. Hãy thử mổ một người, bạn sẽ không tìm thấy quyền con người ở đâu cả. Nơi duy nhất mà quyền con người tồn tại là trong những câu chuyện chúng ta tạo ra và kể cho nhau. Mặc dù quyền con người là một câu chuyện hấp dẫn, nhưng đó cũng chỉ là một câu chuyện.

Cơ chế tương tự cũng áp dụng trong lĩnh vực chính trị. Giống như các vị chúa và quyền con người, các quốc gia cũng chỉ là những khái niệm. Một ngọn núi là thực tế, bạn có thể nhìn thấy, chạm và ngửi thấy nó. Nhưng Mỹ hoặc Israel không phải là một thực thể vật lý. Bạn không thể nhìn thấy, chạm vào hoặc tiếp xúc với chúng. Tất cả chỉ là những câu chuyện mà con người đã tạo ra và từ đó, chúng trở nên quan trọng đối với quốc gia của mình.

Ví dụ, hãy xem đồng tiền 1 đô la. Chính nó không có giá trị gì. Bạn không thể ăn, uống hoặc mặc nó. Nhưng bất ngờ, khi các nhân vật như Chủ tịch Cục dự trữ liên bang hoặc Tổng thống Mỹ xuất hiện và thuyết phục chúng ta tin rằng tờ giấy màu xanh kia có giá trị bằng năm quả chuối.

Thực tế, tiền là câu chuyện hư cấu thành công nhất từng được con người tạo ra. Không phải ai cũng tin vào Thiên Chúa, quyền con người hoặc quốc gia Mỹ. Nhưng mọi người đều tin vào tiền như đồng đô la Mỹ. Kể cả những kẻ khủng bố như Osama bin Laden. Họ có thể ghét tôn giáo, chính trị và văn hóa Mỹ - nhưng họ vẫn tôn trọng đồng đô la Mỹ. Họ không phản đối câu chuyện đó.

Tóm lại, khác với những loài động vật sống trong thế giới khách quan của các con sông, cây cối, bầy sư tử, con người chúng ta sống trong một thế giới kép. Đúng là có sông, cây cỏ, sư tử trong thế giới của chúng ta. Nhưng ngoài những thực thể khách quan đó, con người đã tạo ra một lớp thực tế thứ hai, bao gồm những sản phẩm hư cấu như Liên minh châu Âu, Thiên Chúa, Đồng đô la và Quyền con người.

Và theo thời gian trôi đi, những thực thể hư cấu này trở nên mạnh mẽ hơn, đến mức trở thành lực lượng quyền lực nhất trên thế giới này. Sự tồn tại của cây cỏ, dòng sông và động vật bây giờ phụ thuộc vào mong muốn và quyết định của các thực thể hư cấu như Liên Bang Mỹ và Ngân Hàng Thế Giới - những sản phẩm chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của chúng ta.

Mytour (Đọc Trạm)

Theo TED