Buzz
TikTok và các loại video ngắn khác đều khiến người xem nghiện một cách đáng kinh ngạc. Tâm lý học giải thích điều này rất rõ ràng.
Ưu đãi đặc biệt khi tham gia mạng xã hội
Theo giáo sư Julie Albright từ Đại học Nam California, “khi bạn bắt đầu lướt… đôi khi bạn phát hiện ra một hình ảnh hoặc một điều gì đó thú vị, và nó thu hút sự chú ý của bạn”, Albright nói. “Và não của bạn tiết ra một ít dopamine, hoá chất làm bạn cảm thấy hạnh phúc, vào vị trí khoái cảm trong não. Vì vậy bạn muốn tiếp tục lướt”. Dopamine là một hợp chất hữu cơ đồng thời cũng là một hormone, có tác dụng truyền tín hiệu trong não. Nhiều người gọi dopamine là “hormone hạnh phúc” vì nó có ảnh hưởng tích cực đối với tâm trạng.
Nói một cách khác, não của bạn nhận được “thưởng” khi bạn tìm thấy nội dung mà bạn thích. Điều này kích thích bạn tiếp tục tìm kiếm cảm giác hạnh phúc này bằng cách lướt qua các nội dung trên các ứng dụng mạng xã hội, vì bạn biết rằng... Mỗi lần lướt có thể mang lại một trải nghiệm khác nhau, nhưng điều giữ bạn ở lại trong ứng dụng là hy vọng được trải nghiệm điều tuyệt vời hơn. Điều này giống như khi bạn chơi máy đánh bạc. Không chỉ riêng TikTok, mà tất cả các mạng xã hội khác như Instagram, Snapchat, Facebook đều áp dụng cùng nguyên lý này, tạo ra một cảm giác nghiện.
Giáo sư Albright giải thích: “Trong ngôn ngữ tâm lý học, đây được gọi là củng cố ngẫu nhiên. Điều này có nghĩa là đôi khi bạn thắng, đôi khi bạn thua. Và đó chính là cách mà các nền tảng này được thiết kế, giống như máy đánh bạc. Chúng ta đã biết về sự nghiện cờ bạc, nhưng ít khi nói về cách mà các thiết bị và nền tảng mạng xã hội cũng có những yếu tố gây nghiện tương tự như vậy”.
Tranh giành thời gian của người dùng
Các ứng dụng mạng xã hội đang cạnh tranh khốc liệt để thu hút sự chú ý, giành lấy thời gian của người dùng. Họ không chỉ cần tạo ra một nền tảng xuất sắc mà còn phải khiến người dùng phụ thuộc vào họ. YouTube là một ví dụ điển hình về điều này với sự hiện diện mạnh mẽ và chi phí để cạnh tranh trực tiếp với YouTube là quá lớn. Người dùng có thể tiếp cận kiến thức mới, tương tác với các nghệ sĩ sáng tạo và cập nhật tin tức một cách dễ dàng thông qua một trang web miễn phí và dễ sử dụng. Trong thời đại ngày nay, áp lực từ nhiều phía khiến cho việc tập trung trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Với video TikTok chỉ từ 15 đến 180 giây, người dùng có thể tiêu thụ nhiều nội dung hơn trong khoảng thời gian ngắn hơn so với các định dạng video truyền thống. Ngay cả các video trên YouTube cũng không quá dài. Instagram cũng theo định dạng tương tự như TikTok. Dĩ nhiên, việc truyền đạt nội dung trong 15 giây hoặc 3 phút sẽ ngắn gọn hơn, nhưng các nhà sản xuất nội dung sẽ cố gắng để truyền đạt nó một cách toàn diện nhất có thể. Ví dụ, trên TikTok, họ chia nhỏ nội dung thành nhiều phần, nhiều video khác nhau. Điều này cũng làm tăng sự háo hức của người dùng khi họ chờ đợi những video mới.Mạng xã hội rút ngắn thời gian tập trung
Albright cũng nhấn mạnh: “Bộ não của chúng ta thay đổi dựa trên tương tác với công nghệ số, và thời gian là một trong những yếu tố quan trọng. Thời gian tập trung của chúng ta đang giảm dần”. Điều này không chỉ áp dụng cho người trẻ, mà còn áp dụng cho người lớn, người mà bộ não đã phát triển hoàn chỉnh. Bạn có thể thử xem một bộ phim từ thập kỷ 50, 60, 70 và bạn sẽ nhanh chóng nhận ra rằng chỉ sau vài phút, bạn đã bắt đầu tự hỏi về một điều gì đó sẽ xảy ra khi nào. Tuy nhiên, đối với giới trẻ, điều này có tác động đặc biệt lớn.
Một sinh viên đã chia sẻ với Albright rằng cô ấy muốn trở thành một nhạc sĩ. Tuy nhiên, cô sinh viên này tuyên bố rằng nếu cô không thành công trong vòng 3 tháng, cô sẽ xem xét một lựa chọn khác. Nhưng chúng ta đều đồng ý rằng chỉ trong 3 tháng không đủ để đánh giá một sự thành công, việc xây dựng sự nghiệp của một người cần nhiều thời gian hơn thế.
Tương tự, một giáo sư quen thuộc của Albright đã hỏi lớp sinh viên về kế hoạch 5 năm sau khi tốt nghiệp, nhưng hầu như tất cả đều cảm thấy bối rối. “Kế hoạch 5 năm? Thưa thầy, liệu có cần thiết không? Đó như một khoảng thời gian rất xa xôi.” Và hầu như không ai có thể hình dung được những gì sẽ xảy ra trong 5 năm tới.
Nói thật đi, Internet đã tạo ra sự kết nối tốt hơn giữa mọi người, mở ra nhiều cơ hội mới, giúp cho giới trẻ nhìn nhận bản thân mình là công dân toàn cầu và có thể giúp giảm xung đột trong tương lai. Đồng thời, nó cũng giúp cho việc du lịch, thăm bạn bè trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Mạng xã hội cũng giúp kết nối những gia đình ở xa nhau.
Chính Albright cũng mong muốn con gái 16 tuổi của bà có thể sử dụng TikTok và các nền tảng khác, nhưng vẫn biết cách đặt điện thoại sang một bên để tập trung vào việc học, làm bài trên trường và những việc cần sự tập trung cao. Theo Albright, đó mới là điều chúng ta cần thúc đẩy.
“Dù bạn muốn trở thành bác sĩ, thợ ống nước, hay bất kỳ nghề nào khác, bạn đều cần một khoảng thời gian dài để học hỏi và trở thành một chuyên gia. Quan trọng nhất, chúng ta cần truyền đạt thông điệp cho giới trẻ rằng họ cần phải dành thời gian để phát triển, tự quản lý cuộc sống và tích lũy kinh nghiệm đầy đủ”.
Trong thời đại này, công nghệ không thể tránh khỏi. Con cái chúng ta sẽ trưởng thành với iPad, smartphone luôn trong tay. Điều này sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của các kết nối thần kinh ở trẻ em, hy vọng là theo hướng tích cực.
