M. Night Shyamalan - Đạo diễn bị phê bình dữ dội hay nhà làm phim khó tính?

Từ Unbreakable đến Trap, M. Night Shyamalan đã tự biến mình thành một trong những đạo diễn gây tranh cãi nhất Hollywood hiện nay.

Trap (Bẫy), một bộ phim kinh dị ra mắt vào ngày 09.08.2024, chọn lối đi bất ngờ. Xem bộ phim này như là tiếp xúc với một thực thể tội ác đích thực. Đối với bất kỳ nhà làm phim nào, đây đều là một bước đi rất mạo hiểm. Tuy nhiên, với M. Night Shyamalan, việc này không còn là điều xa lạ.

Tuy nhiên, phong cách độc đáo của Shyamalan thường không mang lại thành công như kỳ vọng. Đạo diễn người Ấn đôi khi gây tranh cãi trong giới điện ảnh. Nhiều người cho rằng ông làm phim quá khó tiếp cận, nhưng cũng có người đánh giá cao sự sáng tạo lạ thường của ông. Vậy Shyamalan là một đạo diễn tệ hay là những góc khuất của ông đã bị hiểu lầm?

M. Night Shyamalan - Nhà làm phim điêu luyện trong nghệ thuật kể chuyện qua hình ảnh

Bắt đầu từ những năm 90, khi M. Night Shyamalan viết và đạo diễn bộ phim The Sixth Sense (1999), ông đã thu hút sự chú ý với 6 đề cử Oscar, khẳng định tài năng vượt trội trong nghệ thuật kể chuyện điện ảnh.

Điện ảnh không phải là sách báo hay tiểu thuyết. Đó là môn nghệ thuật kể chuyện thông qua hình ảnh, nhấn mạnh vào các tình tiết và dấu hiệu ẩn bằng hình ảnh. Không phải mọi khía cạnh của câu chuyện đều cần phải được giải thích. Tâm hồn của nhà làm phim thỉnh thoảng được lồng ghé vào những chi tiết nhỏ xíu, từ đó xây dựng nên một bức tranh lớn với nhiều tầng sâu.

Đây cũng là điểm mạnh của Shyamalan. Ông điều hành câu chuyện một cách sâu sắc thông qua góc quay, màu sắc, không gian, ít lời thoại, nhưng lại khéo léo nắm bắt được cảm xúc và thường để lại cho khán giả không gian để suy ngẫm, khuyến khích họ tự khám phá và kết nối các chi tiết.

Với dự án điện ảnh đầu tiên The Sixth Sense, khán giả đã có thể nhận biết được khả năng của cậu bé Cole Sear nhìn thấy ma mà không cần phải thông qua lời thoại, cảm nhận được những cảm xúc sâu sắc của Cole mà không cần phải dựa vào lời giải thích của bác sĩ tâm lý Malcolm. Đối với những người nhạy cảm, họ còn có thể nhận ra những sự khác biệt đáng chú ý được chứa đựng trong đó.

Tuy nhiên, ý tưởng đôi khi chỉ là sự khoe khoang hỏi hợp

Mặc dù tài năng về hình ảnh, ý tưởng của Shyamalan luôn là một vấn đề khác biệt. Unbreakable nói về sự ra đời của siêu anh hùng trong thế giới hiện đại, Signs (2002) khám phá những hiện tượng kỳ lạ trên cánh đồng và những bí ẩn đằng sau đó, Split (2016) – câu chuyện về một cô gái đấu tranh để sống sót trước một tên sát nhân hàng loạt...

Các ý tưởng ngắn gọn, rất 'gốc' luôn khiến khán giả tò mò về sự phát triển của câu chuyện. Tuy nhiên, điều thực sự quan trọng không phải là sự hấp dẫn ban đầu của ý tưởng với khán giả, mà là cách mà ông duy trì nó.

Hãy nhìn vào bộ phim Old để thấy sự thiếu logic của Shyamalan. Đó là tác phẩm mà phong cách hình ảnh và nỗ lực 'chuyển thể' từ nguyên tác truyện tranh đã vô tình phơi bày những lỗ hổng nghiêm trọng, khiến những yếu tố đã lão hóa trở nên mâu thuẫn với các quy luật mà bộ phim thiết lập.

Trong bộ phim Signs, loài người ngoài hành tinh tiên tiến lại sợ nước nhưng lại chọn một hành tinh mà 2/3 diện tích bề mặt là nước làm mục tiêu tấn công? Trên The Village, một ngôi làng được xây dựng trong khu vực bảo tồn liên bang vẫn tồn tại trong bí mật suốt một thế kỷ?

Shyamalan thường đặt bối cảnh của các bộ phim trong không gian bị hạn chế. Mọi chi tiết đều được chăm chút kỹ lưỡng, nhưng một khi chúng bị phát hiện có sai sót về logic, những tác phẩm độc đáo của ông trở thành những sự khoe khoang trống rỗng.

Các chi tiết tinh tế nhưng có sức ảnh hưởng lớn khiến người xem đôi khi nhận thấy Shyamalan có khả năng xây dựng những ý tưởng vĩ đại độc đáo, ngay cả khi dựa trên các tác phẩm văn học, nhưng lại không đảm bảo tính nhất quán và logic khiến cho bộ phim.

Sự xây dựng không khí

Dù là phim kinh dị hay khoa học viễn tưởng, nhà làm phim người Ấn là một chuyên gia trong việc tạo dựng không khí bao trùm câu chuyện với sự lo lắng ngày càng gia tăng. Ông khéo léo sử dụng những khoảnh khắc im lặng, xen vào đó chút bóng tối, một chút âm thanh. Đó có thể là tiếng rên rỉ vọng ra từ góc khuất của ống kính. Tiếng bước chân của một thứ gì đó trên mái nhà. Một hình bóng đang di chuyển ở góc nhìn chóc lát của chúng ta?

Không chỉ âm thanh, mà cả những thay đổi nhỏ về bảng màu trong phim của Shyamalan đều có ý nghĩa điềm báo. Điều gì đang diễn ra ở những nơi mà nhân vật không thể nhìn thấy? Hãy để trí tưởng tượng của bạn tự điền vào khoảng trống và thường là điều khiến người ta kinh hoàng.

Tuy nhiên, phong độ không ổn định

Tuy nhiên, ngay cả những đạo diễn tài năng đôi khi cũng không thể duy trì phong độ qua các dự án. Không thể phủ nhận rằng M. Night Shyamalan là một đạo diễn tài ba với hàng loạt thành công đáng kể. Ông có kỹ thuật, tư duy sáng tạo, tầm nhìn điện ảnh và tinh thần làm kịch bản, những thứ mà ông thiếu chính là sự kiên trì.

Đến ngày nay, sự nghiệp của Shyamalan vẫn còn đọng lại với những bộ phim bị đánh giá thấp như The Village, Lady in the Water, The Happening. Shyamalan thất bại được cho là do vị đạo diễn không ngừng làm theo những thói quen làm phim tồi.

Lựa chọn cách thức làm phim kỳ lạ, kịch bản rối ren và nhàm chán, sự lười biếng trong xây dựng nhân vật đã khiến Shyamalan để cho bản thân cá nhân chiếm hết tầm nhìn sáng tạo điện ảnh, thay vì cải thiện thói quen mang lại ý tưởng “thất vọng” và thiếu sự nhất quán trong việc thiết lập thế giới điện ảnh cho từng bộ phim.

Tuy nhiên, ông vẫn là bậc thầy của những bộ phim “lật ngược”

Như một sự an ủi, M. Night Shyamalan vẫn nổi bật với những cú twist tinh tế. Điều này làm nên bản chất của phim của ông - khó đoán và đặt khán giả vào tình huống bị động. Độ khó đoán của phim càng cao, thì mức độ hấp dẫn lại càng tăng lên.

Cú twist theo phong cách Shyamalan có thể tuyệt vời, bất ngờ hoặc cả hai. Những khoảnh khắc này, Shyamalan dường như đang chiến đấu với hai câu chuyện song song, giấu đi một câu chuyện trong câu chuyện khác. Đôi khi, chúng có thể thay đổi quan điểm của người xem hoặc làm họ rơi vào tình trạng phân vân, thậm chí thất vọng.

Khán giả không thể nào quên được sự kinh ngạc và đau đớn khi nhận ra sự thật về bác sĩ Malcolm trong The Sixth Sense, và cũng không thể ngừng suy nghĩ khi biết rằng Unbreakable là câu chuyện về sự xuất hiện và trỗi dậy của một siêu ác nhân, cảm giác hụt hẫng khi sự thật về ngôi làng trong The Village được tiết lộ, và sự hoài nghi tột độ khi cái kết của Knock at the Cabin diễn ra.

Cuối cùng, M. Night Shyamalan hiện ra là một nhà làm phim bị hiểu lầm hơn là một đạo diễn tự mãn. Thế mạnh của ông vẫn là tạo ra những tác phẩm điện ảnh chất lượng và thúc đẩy sự suy ngẫm. Tuy nhiên, với phong cách riêng mình, phim của Shyamalan có thể không phù hợp với mọi người, nhưng lại thu hút những khán giả có sở thích đặc biệt.

Bẫy (2024) không đơn giản như trailer.

Bất kỳ đạo diễn hoặc biên kịch nào cũng có thể tạo ra một cú twist, nhưng tạo ra twist kiểu Shyamalan là một nghệ thuật. Câu chuyện dẫn đến những điểm phản kịch đầy căng thẳng và hấp dẫn. Những chi tiết kết nối được giấu giếm khéo léo, chỉ tiết lộ vào thời điểm thích hợp. Và trailer mới nhất của phim, Bẫy, tiết lộ danh tính kẻ thù với một chi tiết gây sốc thực sự.

Điều đáng chú ý là đoạn trailer đã vạch trần danh tính của kẻ từ đầu. Cooper, một người cha mẫu mực, sẽ thoát khỏi sự kiểm tra của các cơ quan điều tra trong nháy mắt tiếp theo. Nhưng khi chúng ta biết được kẻ sát nhân là ai, liệu Bẫy có trở nên quá đơn giản? Chúng ta vẫn cảm nhận được sự nặng nề của yếu tố trinh thám.

Trailer của Bẫy có vẻ như đã tiết lộ hết bí mật, nhưng câu chuyện thực sự vẫn giữ được sự mơ hồ tối đa. Chúng ta có thể biết trước danh tính của kẻ thủ phạm, nhưng bí ẩn xung quanh nhân vật đã tố cáo anh ta có thể càng trở nên nghiêm trọng hơn. Làm sao mà Butcher có thể bị bắt nếu các cơ quan điều tra không biết danh tính thực sự của Cooper?

Làm thế nào một kẻ chỉ điểm có thể biết rõ hành động của Butcher đến vậy? Rõ ràng là mạng lưới điều tra chỉ dựa vào những thông tin mơ hồ từ chỉ điểm. Những rắc rối trong gia đình càng làm cho tình hình trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Nhìn vào những bộ phim trong quá khứ, Bẫy có thể trở thành một bộ phim siêu nhiên cũng không ngoài khả năng.

Với sự ám ảnh về 'twist' và cách dàn dựng như Shyamalan, sẽ càng khó tin hơn nếu Bẫy không chứa đựng những bí mật khác đang chờ đợi khán giả khi câu chuyện tiếp tục. Shyamalan vẫn là một đạo diễn mà các khán giả có thể tin tưởng vào khả năng sáng tạo của ông. Vì vậy, nước đi mạo hiểm mà ông dành cho Bẫy thực sự không phải là điều bất ngờ.

Bẫy sẽ ra mắt khán giả toàn quốc vào ngày 09.08.2024.