Mang 'thần kỳ công nghệ' ra biển khơi, Mỹ ẩu đảo tàu ngầm của Liên Xô: Kết quả cay đắng!

Mỹ tốn 6 năm để lập kế hoạch và thực hiện nhiệm vụ này trong bí mật, kết cục lại bị phơi bày ngay trong nước.

Con tàu Hughes Glomar Explorer dài 188 mét đã thu hút sự chú ý vào năm 1974. Tàu khai thác biển sâu của Mỹ - được cho là do tỷ phú lập dị, ông trùm kinh doanh Mỹ Howard Hughes - là một trong những con tàu lớn nhất loại, to đến mức không thể đi qua Kênh đào Panama.

Tuy nhiên, kích thước không phải là nguyên nhân gây chú ý, mà là mục đích của nó - khai thác các nốt mangan từ đáy đại dương.

Do đó, khi tàu Hughes Glomar Explorer (gọi tắt là tàu Glomar) di chuyển 2.896 km về phía tây bắc Hawaii trong vùng biển hoang sơ hướng tới Thái Bình Dương, nhiều người đã chú ý – trong đó có các thành viên của Hạm đội Đỏ. Khi các tàu Liên Xô đi ngang qua Glomar, họ không biết nhiệm vụ thực sự của con tàu là gì.

Quả thực, việc khai thác nốt sần đa kim ở đáy đại dương chỉ là một phần của dự án. Tàu Glomar của Mỹ đang thực hiện một nhiệm vụ bí mật của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) có tên là 'Dự án Azorian'.

Nhiệm vụ mạo hiểm này là đánh cắp tàu ngầm của Liên Xô giữa ban ngày nắng trong xanh.

Theo kế hoạch, người Mỹ sẽ sử dụng hệ thống thủy lực ẩn trong tàu Glomar để thả một 'móng vuốt' xuống độ sâu 5.000 mét của Thái Bình Dương để kéo một tàu ngầm hạt nhân mất tích của Liên Xô, được cho là chứa đầy tên lửa đạn đạo trang bị vũ khí hạt nhân và những bí mật chưa được tiết lộ trong thời Chiến tranh Lạnh (1946-1991).

Tàu ngầm Liên Xô K-129: Mảnh ghép quan trọng nhất của CIA

Andrew Hammond, nhà sử học và người phụ trách Bảo tàng Điệp viên Quốc tế (có trụ sở tại thủ đô Washington, D.C., Mỹ), tóm tắt: 'Để hiểu về nhiệm vụ này, cần phải nhìn xa ra để hiểu được toàn cảnh'.

Mảnh ghép đầu tiên và quan trọng nhất của bức tranh bắt đầu từ việc tàu K-129, một tàu ngầm hạt nhân lớp Golf II phục vụ trong Hạm đội Thái Bình Dương của Hải quân Liên Xô, bị chìm vào năm 1968.

K-129 được hạ thủy vào tháng 5/1959. Sau khi nâng cấp vào giữa những năm 1960, nó được trang bị một hệ thống điện tử mới và mang theo một trong những vũ khí mới nhất của Liên Xô: Ba tên lửa đạn đạo có gắn đầu hạt nhân R-21 được phóng từ tàu ngầm - đây là những tên lửa hạt nhân đầu tiên mà tàu ngầm Liên Xô có thể phóng khi đang lặn.

Vào ngày 24/2/1968, K-129 và phi hành đoàn gồm 98 người khởi hành từ căn cứ ở Bán đảo Kamchatka với nhiệm vụ hoạt động trong điều kiện tắt vô tuyến trong hai tuần đầu tiên trên biển. Tuy nhiên, đến ngày 8/3, K-129 vẫn chưa báo cáo. Sau ngày thứ hai không báo cáo, Liên Xô gấp rút phát động một chiến dịch tìm kiếm lớn.

36 tàu đã lùng sục trên một vùng diện tích rộng 2,5 triệu mét vuông của Thái Bình Dương. 53 trực thăng đã thực hiện hơn 286 chuyến bay trong hơn hai tháng liên tục để lùng sục tung tích K-129.

Liên Xô thậm chí còn triển khai tìm kiếm bằng tàu ngầm sử dụng công suất tối đa của sonar nhưng sau nhiều tháng hoạt động trong điều kiện thời tiết xấu, sóng cao tới gần 14 mét, mọi tia hy vọng đều tắt.

Tình báo Mỹ cho thấy rõ ràng rằng Liên Xô không chắc chắn chính xác con tàu đã chìm ở đâu và đã ngừng tìm kiếm sau nhiều tháng nỗ lực.

Tuy nhiên, phía Mỹ lại khác. Nhưng Washington đã mất 6 năm để lên kế hoạch, chế tạo các thiết bị cần thiết, đưa tàu Glomar đến điểm đặt trước và bí mật nỗ lực kéo tàu ngầm lên từ đáy đại dương.

Vào tháng 7/1969, công việc thực sự bắt đầu. CIA đã tận dụng sự hỗ trợ của tài phiệt Hughes để che đậy mục đích cuối cùng vì hiếm ai nghĩ rằng 'tỷ phú lập dị' này lại ủng hộ công cuộc lập dự án một con tàu khai thác lớn và đưa nó ra Thái Bình Dương để tìm kiếm các khoáng sản mangan.

Đến tháng 10/1970, các kỹ sư CIA và các nhà thầu được chính phủ Mỹ phê duyệt phương pháp duy nhất để nâng tàu ngầm Liên Xô lên là sử dụng một tời nâng nặng gắn trên một con tàu đặc biệt được sửa đổi.

Sinh nhật chính thức của con tàu là vào tháng 11/1971, và việc xây dựng Glomar đòi hỏi thiết kế máy móc đặc biệt vì kích thước khổng lồ của nó. Nó trông giống như một giàn khoan dầu, nhưng có một cần trục ống chuyển, hai chân đế cao, cơ cấu bắt dạng móng vuốt và một bể trung tâm gọi là 'Moon pool' dùng để thả cột ống khoan xuống biển.

Nhiệm vụ ám ảnh

Tàu Glomar sau đó đã đến cảng Long Beach, California, Mỹ để chuẩn bị thêm trước khi lên đường thực hiện nhiệm vụ bí mật. Ngày 4/7/1974, một ngày sau khi Tổng thống Richard Nixon trở về từ chuyến đi tới Moscow, Glomar đến địa điểm trên xác tàu ngầm đắm.

Sự việc này tất nhiên không thể tránh khỏi sự chú ý của Hải quân Liên Xô. Họ cử tàu và trực thăng để giám sát Glomar, có lúc tàu Liên Xô tiến rất gần Glomar, chỉ cách hơn 180 mét.

Gần 200 thành viên thủy thủ đoàn Glomar đã im lặng xếp các thùng hàng trên sàn trực thăng của tàu để ngăn trực thăng Liên Xô đổ bộ.

Một tài liệu của CIA sau này được tiết lộ có đoạn: 'Sẵn sàng tiêu hủy khẩn cấp bất kỳ tài liệu nào có thể ảnh hưởng đến nhiệm vụ nếu Liên Xô cố gắng lên tàu'.

Khi sóng đánh vào tàu Glomar, thủy thủ đoàn đã hạ càng cơ khí và tiếp xúc với chiếc tàu ngầm Liên Xô dài 40 mét. Sau khi kẹp chặt thân tàu K-129, các phương tiện trên tàu Mỹ từ từ kéo toàn bộ chiếc tàu ngầm lên khỏi đáy đại dương.

Mọi chuyện diễn ra căng thẳng đến mức khiến những người có mặt trên tàu phải nín thở. Glomar đang làm rất tốt, mọi việc diễn ra suôn sẻ đến mức sự việc xảy ra sau đó khiến toàn bộ thủy thủ đoàn trở nên ám ảnh.

Khi K-129 đi được một nửa đường, ở độ sâu cách đáy đại dương khoảng 2.700 mét, bất ngờ tàu ngầm vỡ ra. Phần tàu vỡ dài 30 mét rơi trở lại đáy đại dương.

Glomar không từ bỏ, nỗ lực tiếp tục kéo phần còn lại lên và cuối cùng thu được một phần của K-129.

'Hình ảnh tàu ngầm vỡ ra vẫn ám ảnh chúng tôi mãi sau này' - Sherman Wetmore, kỹ sư trưởng của Glomar, nói với CIA.

Thủy thủ đoàn phải mất tổng cộng 8 ngày mới kéo được phần còn lại của tàu ngầm vào bên trong tàu Glomar. Tháng 8/1974, họ đưa một phần K-129 về Hawaii để kiểm tra.

Sáu năm trôi qua, Dự án Azorian vẫn chưa hoàn thành được kế hoạch to lớn của mình mà chỉ hoàn thành được một phần nỗ lực. Khi Dự án Azorian chuẩn bị cho kế hoạch thứ hai, bí mật về Glomar mới bắt đầu dần sáng tỏ ra công chúng.

Los Angeles Times tiết lộ sự kiện & câu nói nổi tiếng của CIA

Trong một sự kiện không liên quan, văn phòng của tỷ phú Hughes tại Los Angeles, bang California, Mỹ đã bị trộm đột nhập. Những kẻ trộm này đã truy cập được vào các tài liệu bí mật về mối quan hệ giữa ông tỷ phú kinh doanh, tàu Glomar với CIA.

Giám đốc CIA William E. Colby đã kêu gọi những người biết về Dự án Azorian không tiết lộ thông tin. CIA đã cố gắng ngăn chặn thông tin rò rỉ nhưng thất bại khi vào tháng 2/1975, tờ Los Angeles Times (Mỹ) - một trong 10 tờ báo lớn nhất tại Mỹ - đã phanh phui sự việc và khiến chính quyền của Tổng thống lúc đó là Gerald Ford phải cam đoan không thực hiện thêm bất kỳ nhiệm vụ tương tự.

Vụ việc này cũng khiến CIA phải sử dụng cụm từ nổi tiếng đến ngày nay: 'Chúng tôi không thể xác nhận hoặc phủ nhận các cáo buộc'.

CIA đã viết trên trang web của mình: 'Mặc dù Dự án Azorian không đạt được mục tiêu tình báo đầy đủ, nhưng CIA vẫn coi nó là một trong những sự kiện tình báo lớn nhất trong Chiến tranh Lạnh. Cuối cùng, Dự án Azorian vẫn là một kỳ công kỹ thuật, thúc đẩy công nghệ khai thác mỏ dưới đáy biển sâu và công nghệ nâng hạng nặng'.

Nhà sử học Mỹ Andrew Hammond, người phụ trách Bảo tàng Điệp viên Quốc tế, cho biết: Nếu Liên Xô được biết đến là bên sử dụng trí thông minh con người xuất sắc nhất trong cuộc đối đầu trong Chiến tranh Lạnh, thì Mỹ lại vượt trội về trí thông minh kỹ thuật. Glomar là ví dụ rõ nhất và công khai nhất.

Sau những vụ náo động, tàu Glomar tiếp tục hoạt động ít bí mật hơn, thực hiện một số chuyến khai thác dưới đáy đại dương trước khi trải qua hơn một phần tư thế kỷ không hoạt động. Vào những năm 1990, một công ty dầu khí đã tái sử dụng con tàu, lúc đó được gọi là GSF Explorer, để thăm dò và khoan dầu dưới đáy biển sâu cho đến khi nó bị tháo dỡ ở Trung Quốc vào năm 2015.

Một món quà không được đưa vào bãi rác là những tấm ván boong tàu được lấy ra khỏi Glomar vào những năm 1970. CIA dự định tặng chúng cho Tổng thống Nixon như một kỷ vật về việc ông đã ủng hộ sứ mệnh, nhưng trước khi CIA kịp trao tấm ván cho Nixon, ông đã từ chức.

Tham khảo: Popular Mechanics, CIA, Business Insider