Mạng xã hội giống như những thanh kiếm sắc bén trong tay người Eskimo: Dùng miễn phí nhưng cuối cùng lại biến khách hàng thành nạn nhân.

Khi sử dụng các dịch vụ miễn phí, hãy nhớ bài học từ câu chuyện về con dao của người Eskimo.

Người Eskimo thường sinh sống tại những vùng băng giá như Siberia hoặc Alaska. Họ có phương pháp rất khéo léo để làm bẫy, khiến lưỡi dao sắc bén được ngâm trong máu động vật, sau đó mang ra ngoài trời để đóng băng, lặp lại quá trình nhiều lần cho tới khi có một lớp băng máu dày đặc, che giấu lưỡi dao bên trong.

Buổi tối, người Eskimo đặt thanh kiếm này xuống tuyết, tạo ra mùi máu hấp dẫn sói. Chúng bắt đầu liếm lớp băng máu mỗi ngày cho đến khi chạm vào lưỡi dao. Khi lưỡi kiếm của chúng bị đứt và chảy máu, chúng không biết đó là máu của chúng mà tưởng rằng đó là máu của con thú rừng, nên tiếp tục liếm.

Ngày càng nhiều, những con sói càng cảm thấy khát máu và càng liếm nhiều hơn, dẫn đến mất máu càng nhiều hơn.

Sáng hôm sau, người Eskimo chỉ việc thu thập xác các con sói chết vì mất máu, nằm gần lưỡi kiếm.

Mạng xã hội cũng như vậy, khi người dùng sử dụng miễn phí, họ không còn là khách hàng mà trở thành nạn nhân của một tổ chức hay cá nhân nào đó, giống như trong câu chuyện về con dao của người Eskimo.

20 năm biến đổi

Theo tờ New York Times (NYT), cách đây khoảng 20 năm, Facebook ra đời trong phòng ký túc xá của một trường đại học với mục tiêu duy nhất là kết nối mọi người. Trong khi đó, Twitter ban đầu chỉ đăng những suy nghĩ về bữa sáng hoặc Instagram chủ yếu là hình ảnh mà bạn bè chia sẻ và thích thú.

Hiện nay, các mạng xã hội phổ biến trên thế giới đều đầy quảng cáo hoặc nội dung không còn liên quan đến mục đích ban đầu của chúng. Ngay cả TikTok mới nổi cũng đầy video về người nổi tiếng quảng bá sản phẩm, hoặc Twitter sẽ chật kín bài viết của những người dùng mà Elon Musk trả tiền.

NYT nhận định rằng mạng xã hội hiện nay đã mất đi ý nghĩa ban đầu của nó. Những bài viết cập nhật về bạn bè, người thân đã trở nên khó khăn hơn khi mạng xã hội trở thành một nơi để kiếm lợi. Thay vào đó, người dùng chỉ thấy những bài viết quảng cáo hoặc những video được sản xuất để tăng tương tác và thu hút sự chú ý của người dùng.

Ý tưởng kết hợp tất cả tính năng vào một ứng dụng siêu phức tạp như của Elon Musk đã khiến nhiều chuyên gia cho rằng mạng xã hội đã 'chết'.

'Các nền tảng mạng xã hội mà chúng ta biết đã 'chết'. Bây giờ chúng đang hoạt động ngoài tầm kiểm soát so với mục tiêu ban đầu', giáo sư Zizi Papacharissi của Đại học Illinois tại Chicago nhận định.

Sự biến đổi mà giáo sư Zizi nhắc đến là nguyên nhân khiến các mạng xã hội với hàng tỷ người dùng và doanh thu hàng tỷ USD vẫn phải tìm kiếm các tính năng mới hoặc nguồn thu mới.

Ví dụ như Twitter của Elon Musk đang ép người dùng phải trả từ 8 đến 1.000 USD mỗi tháng để sử dụng các tính năng cao cấp hơn. Meta đã chuyển sang thế giới ảo mặc dù là mạng xã hội lớn nhất thế giới.

Rõ ràng, các mạng xã hội hiện nay chỉ là các doanh nghiệp kinh doanh vì lợi nhuận, biến người dùng thành “hàng hóa” thay vì là khách hàng, khiến vô số người trở thành “nạn nhân” của việc bị quấy rối, trở thành con mồi cho các doanh nghiệp.

Không ngẫu nhiên rằng nhiều mạng xã hội mới tập trung vào việc kết nối mọi người vẫn mọc lên sau Facebook hay TikTok, như Mastodon, Nextdorr hay Truth Social của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump.

“Việc chọn một nền tảng duy nhất để thống trị các mảng khác là điều điên rồ của Thung lũng Silicon. Trên thực tế, trong tương lai, con người sẽ là thành viên của nhiều cộng đồng, mạng xã hội và nền tảng khác nhau vì đó mới là bản chất của con người,” giáo sư Ethan Zuckerman của Đại học Massachusetts nhận định.

Một tương lai đa dạng

Giáo sư Papacharissi cho rằng ý tưởng về một mạng xã hội duy nhất đã trở nên lỗi thời với thế hệ trẻ ngày nay. Họ sẽ không bị lôi cuốn bởi sự hào nhoáng của các ứng dụng mà sẽ nhanh chóng cảm thấy chán chường và chuyển sang những nền tảng mới.

Ví dụ như BeReal, một ứng dụng chia sẻ ảnh từ năm 2022 trở nên phổ biến rồi mất hàng triệu người dùng vào năm 2023.

“Cơn sốt của giới trẻ về sự chán chường đã tạo ra hàng loạt các mạng xã hội nhỏ phục vụ từng đối tượng người dùng. Ví dụ như Ahwaa, một mạng xã hội dành cho cộng đồng LGBTQ+ ở Vịnh Ba Tư ra đời vào năm 2011, hoặc Letterbox, một nền tảng dành cho những người yêu thích điện ảnh.

Sau đó, LinkedIn dành cho những người thích chia sẻ về công việc, Discord cho những game thủ, và Artifacts cho những người muốn thảo luận về tin tức.

“Càng ngày càng nhiều mạng xã hội nhỏ được tạo ra để kết nối với mọi người, nơi mà người dùng có thể thảo luận về sở thích cụ thể của họ thay vì phải chịu áp lực từ một cộng đồng lớn,” giáo sư Papacharissi nhận định.

*Nguồn: New York Times