Buzz
Ngay cả khi Pythagoras chưa sinh ra, cư dân của Lưỡng Hà đã áp dụng định lý Pythagoras.
Dù bạn không phải là một nhà toán học, bạn có thể đã học về định lý Pythagoras trong trường học. Đây là cách tính độ dài các cạnh của tam giác vuông được đặt tên theo nhà toán học và triết gia Hy Lạp - Pythagoras. Điều này đã được áp dụng từ trước thời của Pythagoras.
Minh họa định lý Pythagoras
Một bài báo gần đây trên tạp chí Science Foundation đã công bố hình ảnh một 'máy tính bảng' làm từ đất sét từ Babylon cổ đại. Các nhà nghiên cứu đã phát hiện rằng, người Lưỡng Hà đã sử dụng công thức tương tự như định lý Pythagoras để chia chính xác vùng đất của họ thành các bộ ba số Pythagoras.
Mảnh đất sét từ Babylon cổ đại có tuổi đời 3.700 năm đã chỉ ra rằng, người Babylon cổ đại đã hiểu và áp dụng định lý Pythagoras hơn 1.000 năm trước khi Pythagoras ra đời
Được biết đến với tên gọi Si.427, mảnh đất sét này chứa một sơ đồ và văn tự hình nêm (một hệ thống chữ viết cổ). Người tạo ra nó được cho là một nhà khảo sát đất đai trong thời kỳ Babylon cổ từ năm 1900 đến 1600 trước Công nguyên nhờ dấu hiệu được khắc bằng những đường nét của chữ viết. Theo Tiến sĩ Mansfield, 'Đó là ví dụ duy nhất được biết đến về tài liệu địa chính từ thời kỳ Babylon cổ đại, là một cách được các nhà khảo sát sử dụng để xác định ranh giới đất đai'.
Những nhà khảo sát địa chất đã áp dụng bộ ba số Pitago để vẽ những góc vuông hoàn hảo
Tuy nhiên, đây không phải là lý do duy nhất mà mảnh đất sét này trở thành một hiện vật lịch sử đặc biệt. Tiến sĩ Mansfield nhận thấy rằng các hình tam giác và hình chữ nhật được khắc lên đất sét các góc vuông rất hoàn hảo. Điều này cho thấy người khảo sát đã có một phương pháp toán học rất chặt chẽ. Sau khi kiểm tra kỹ hơn, tiến sĩ Mansfield nhận ra người khảo sát đã sử dụng bộ ba số Pitago để tạo ra các tam giác vuông. Chúng có thể được thu nhỏ thành bất kỳ kích thước nào miễn là tỷ lệ các cạnh được duy trì. Hai hình tam giác có cùng kích thước cũng có thể tạo thành một trường hình chữ nhật.
Mặc dù 'máy tính bảng' không thể hiện định lý Pitago ở dạng đại số quen thuộc như biểu thị thời nay, nhưng việc tạo ra các bộ ba này đòi hỏi phải hiểu nguyên tắc chung chi phối mối quan hệ giữa độ dài các cạnh tam giác vuông và cạnh huyền
Khám phá này là bằng chứng về việc sử dụng hình học ứng dụng đầu tiên được biết đến, hơn một nghìn năm trước thời Pythagoras được sinh ra. Trong khi người Hy Lạp phát triển lượng giác (nghiên cứu về hình tam giác) cho lĩnh vực thiên văn học, thì bằng việc ứng dụng hình tam giác của người Babylon cổ đại này dường như là thực tiễn hơn rất nhiều. Khi đất đai được tư nhân hóa, các tranh chấp về ranh giới đòi hỏi các phương pháp phân định và giải quyết phức tạp và công bằng. Tuy nhiên, hệ thống số của Babylon bị hạn chế bởi vì họ chỉ có thể sử dụng tối đa 60 số, có nghĩa là những người khảo sát bị giới hạn trong bộ ba số Pitago.
Người ta thường cho rằng, lượng giác, một nhánh toán học liên quan đến việc nghiên cứu các hình tam giác, được phát triển bởi những người Hy Lạp cổ đại. Tuy nhiên, người Babylon đã phát triển phương pháp 'lượng giác proto' thay thế theo cách của riêng họ để giải quyết các vấn đề liên quan đến đo đạc đất đai'
Số của người Babylon cổ được viết bằng cách tích lũy các ký hiệu đại diện cho 10 và 1 theo thứ tự. Ví dụ, 16 được viết là một 10 sau đó là 6 số 1. Tương tự, 5 được viết là không có số 10, theo sau là 5 số 1, còn ngày nay chúng ta viết các số này bằng: 00,01,02,03,..., 58 và 59.
Một mảnh đất sét khác có tên là Plimpton 322 đã ghi lại một danh sách các bộ ba trong cùng một bảng. Tiến sĩ Mansfield phát hiện miếng đất này vào năm 2017 trong bộ sưu tập của Đại học Columbia. Ông cho rằng nó có thể được sử dụng để hướng dẫn các dự án xây dựng, đồng thời là minh chứng cho nỗ lực của người xưa trong việc tạo ra tất cả các bộ ba số Pitago. Tiến sĩ Mansfield nói: 'Sự hiểu biết sâu sắc và tính số học cao về ứng dụng thực tế của hình chữ nhật, gọi là 'lượng giác proto', khác hoàn toàn so với lượng giác hiện đại liên quan đến sin, cos và tan.'
Sau một khám phá đầy hấp dẫn như vậy, điều tiếp theo là gì? Lịch sử ban đầu của toán học đòi hỏi một số sửa đổi nghiêm túc. Việc sử dụng rõ ràng các bộ ba số Pitago trong thời kỳ Babylon cổ là một điều chỉnh lớn đối với các mốc thời gian đã được thiết lập của hình học. Điều này đặt ra câu hỏi, đối với Tiến sĩ Mansfield và những người khác, về những khám phá toán học lớn nào khác có thể nằm trong bộ sưu tập của các bảo tàng trên khắp thế giới.
Các chuyên gia từ lâu đã biết rằng, người Hy Lạp kế thừa giáo lý toán học từ người Ai Cập, trong khi người Ai Cập đón nhận chúng từ người Babylon. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên với ông Mansfield là mức độ tinh vi về mặt lý thuyết của những 'máy tính bảng' mà người Babylon cổ đã phát minh và sử dụng ở giai đoạn đầu của lịch sử loài người.
Tham khảo: Science Alert, The Guardian, Vice
