Buzz
Khi lướt qua những bài viết tâm sự của các bạn trẻ trong các nhóm, thường dễ dàng nhận thấy những lời than phiền, với những học sinh, sinh viên đặt ra các câu hỏi đặc trưng như: mình thấy môn này học khó quá, có nên chuyển sang môn khác không, hay câu hỏi như: mình đang học năm hai của trường đại học này, chuyên ngành này và mình cảm thấy không hợp với chúng. Mình không muốn phê phán nhưng cảm thấy thật khó hiểu với những câu hỏi như vậy, chọn một môn dễ hơn? Hay là cảm thấy không phù hợp với ngành dù chỉ mới học xong năm nhất, khi sinh viên chỉ bắt đầu tiếp xúc với các môn đại cương. Liệu chúng ta có quá thiếu kiên nhẫn hay là do bên ngoài có quá nhiều sự lựa chọn, khiến chúng ta có thể dễ dàng thay đổi?
Chúng ta - những người trẻ, sinh ra và lớn lên trong một môi trường ấm áp, đầy đủ, và đặc biệt là chúng ta được lớn lên cùng với sự bùng nổ của công nghệ số như Internet, mạng xã hội hay thiết bị di động, điều này giúp chúng ta thu gọn khoảng cách với thế giới bên ngoài. Điều này cung cấp thêm kiến thức, từ đó tạo ra nhiều lựa chọn hơn cho câu trả lời về cuộc sống của chúng ta.
Việc tiếp cận thông tin nhanh chóng và tiện lợi là quan trọng, nhưng nếu chúng ta không chăm sóc, lựa chọn thông tin mà chúng ta tiếp xúc hàng ngày, không có chứng kiến và quan điểm riêng cho mình thì chúng ta có thể dễ dàng rơi vào bẫy của truyền thông. Hậu quả là quyết định về các vấn đề trong cuộc sống được đưa ra bằng cách hiểu biết hạn hẹp và thiếu sự khách quan. Đây chỉ là một trong những hậu quả đáng tiếc khi chúng ta không tỉnh táo trước mê cung của sự lựa chọn, ngoài ra còn:
Làm chúng ta ít hạnh phúc và không hài lòng với các quyết định
Barry Schwartz, một nhà tâm lý học người Mỹ đã viết trong cuốn sách của mình có tựa đề “The Paradox of Choice” như sau: “Khi càng có nhiều lựa chọn, con người càng trở nên bối rối và khó hài lòng hơn với lựa chọn của mình.”
So sánh lời nhận định trên với thực tế cuộc sống, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy điều này trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Chúng ta thường gặp phải những tình huống phải quyết định từ những điều đơn giản nhất như việc chọn màu sắc của một vật phẩm, quyết định sử dụng loại sữa tắm nào, hay là quyết định mua điện thoại nào. Dù chúng ta có chọn gì đi nữa, có lẽ chúng ta sẽ không bao giờ hoàn toàn hài lòng với quyết định của mình. Luôn có những nuối tiếc, những câu “tiếc thế”, “biết thế”, “nếu mà mình làm thế kia thì...”. Tất cả những điều này khiến cho việc sử dụng món đồ không còn trở nên thoải mái và vui vẻ. Một khái niệm mà có thể diễn tả rõ nhất hiện tượng này đó là FOMO – 'Fear of Missing Out' (Lo sợ bỏ lỡ điều gì đó). Bạn muốn mua một chiếc điện thoại chạy hệ điều hành Android nhưng lại có người bảo rằng hệ điều hành IOS mới là tốt nhất, bạn không thể quyết định được vì sự FOMO đã chi phối suy nghĩ của bạn.
Đánh mất hạnh phúc hiện tại
Thực tế, chúng ta đang sống trong những hậu quả của những quyết định chúng ta đã đưa ra trong quá khứ. Đã từng ai trong chúng ta, ở mọi lứa tuổi cũng từng cảm thấy hối hận về một quyết định mà mình đã đưa ra. Khi còn nhỏ, có thể hối hận vì đã chọn mua một chiếc ô tô đồ chơi thay vì một con búp bê hoặc một chú siêu nhân, khi trưởng thành hơn, có thể hối tiếc vì chọn học ngành công nghệ thông tin (nơi chỉ toàn những thuật toán phức tạp và khó hiểu mà mình ghét từ thời trung học) thay vì ngành báo chí hoặc ngôn ngữ mà mình thích.
Tất cả những lựa chọn và hối hận dường như đã làm mất đi sự thực tại của bạn, chúng đẩy bạn vào hố sâu của hối tiếc và tiếc nuối. Nhưng liệu bạn từng tự hỏi nếu bạn bỏ qua những lựa chọn đó, chỉ quan tâm đến thực trạng, và dành sự quan tâm và tình yêu thương cho chúng thì liệu bạn có bỏ phí thời gian và tâm trí cho những lựa chọn đã qua không?
Vậy để thoát ra khỏi mê cung sự lựa chọn này, chúng ta có thể làm gì? Dưới đây là vài gợi ý dựa trên kiến thức mà tôi đã tham khảo và áp dụng vào cuộc sống của mình:
Hãy kiểm soát số lượng lựa chọn của bạn.
Nhìn vào biểu đồ này, chúng ta có thể thấy rằng sự hạnh phúc tăng dần từ không có lựa chọn cho đến khi có nhiều lựa chọn hơn, nhưng khi vượt qua một mức độ nhất định, những lựa chọn này có thể làm suy giảm sự hạnh phúc của chúng ta.
Do đó, nhiệm vụ của chúng ta là giữ số lượng lựa chọn ở một mức an toàn, không để chúng vượt quá, tránh phản tác dụng, và câu hỏi quan trọng là “Số lượng lựa chọn nào là an toàn?”.
Dù không có nghiên cứu khoa học nào đã nghiên cứu vấn đề này, nhưng theo kinh nghiệm của tôi, điều quan trọng là bạn phải hiểu rõ chi tiết và ngọn ngành của từng lựa chọn. Ví dụ, nếu bạn đang phân vân giữa nhiều ngành nghề trong kỳ thi đại học, hãy đảm bảo bạn hiểu rõ về mỗi ngành, những triển vọng, công việc thực sự, cơ hội sự nghiệp, và niềm đam mê của bạn, chứ không chỉ là những mức lương và lời hứa được quảng cáo bởi truyền thông.
Tự cam kết với bản thân
Sau mỗi quyết định, ta thường so sánh chúng với những lựa chọn khác, thường tập trung vào những điểm yếu của quyết định đó, dẫn đến suy nghĩ không khách quan và cảm xúc tiêu cực như hối tiếc, thất vọng. Do đó, việc tự cam kết trước khi đưa ra quyết định rất quan trọng. Ví dụ, cam kết rằng sau khi lựa chọn, ta sẽ không so sánh nó với các lựa chọn khác hay cam kết rằng ta sẽ hạnh phúc với quyết định của mình. Thực hành này có thể giúp làm dịu suy nghĩ so sánh và làm cho ta nhẹ nhàng hơn.
Chỉ ra quyết định khi bạn đã đủ...
Có một câu nói: “Sự khôn ngoan là tự chịu trách nhiệm với những quyết định quan trọng. Nhưng đôi khi, tốt nhất là chỉ làm người theo dõi và tận hưởng cuộc hành trình.”
Như đã đề cập, xã hội hiện nay vô cùng giàu có về vật chất và tiến bộ về công nghệ, truyền thông trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, tiện lợi ẩn chứa rủi ro không thể đoán trước, đặc biệt là khi thông tin đó đóng vai trò quan trọng trong quyết định của ta. Hãy lấy ví dụ của một người bạn, đã chọn ngành công nghệ thông tin chỉ vì thấy trên mạng xã hội nói rằng dễ kiếm việc và lương cao. Việc chọn ngành vì lợi ích vật chất không sai, nhưng phải cân nhắc cả những khó khăn tiềm ẩn. Vậy nên, hãy quyết định khi đã tích lũy đủ kiến thức và trách nhiệm, điều này giúp giảm rủi ro khi gặp khó khăn.
Chào bạn thân mến, dù bạn có đang lạc lối, mơ hồ trước những lựa chọn phức tạp đó hay đang giận dữ và trách móc bản thân về những quyết định đã đưa ra trong quá khứ, tôi mong bạn vẫn giữ được sự bình tĩnh, hít thật sâu một hơi, cảm nhận rõ ràng thế giới xung quanh, yêu thương và biết ơn từng khoảnh khắc quý giá ấy, để sau đó nhận ra rằng hạnh phúc mà bạn luôn mơ ước đến thực sự là những khoảnh khắc tâm hồn an lành trước những cơn bão cuộc đời mà bạn đã từng vượt qua.
Tác giả: Hoàng Hồ
