Buzz
Để thấu hiểu sâu sắc về văn hóa của một quốc gia, thường ta phải đọc những tác phẩm kinh điển của họ. Ví dụ, để hiểu rõ người Anh, ta có thể đọc những tác phẩm của Shakespeare, hoặc để hiểu rõ người Đức, ta có thể đọc Faust của Goethe. Nếu bạn yêu thích trà, cắm hoa, haiku,... thì nên am hiểu về văn học cổ điển như Man.yôshuu để thêm sâu sắc về văn hóa phong phú của Nhật Bản, một văn hóa không thể được hiểu chỉ trong một khoảnh khắc', dịch giả Nguyễn Nam Trân viết.
Với giá trị vô cùng của bộ sưu tập thơ này, dịch giả, một tiến sĩ khoa học truyền thông sống và làm việc tại Nhật, đã tỉ mỉ tuyển dịch và biên tập.
Sách là nguồn truyền thống cho thế hệ sau
Man.yôshuu, tập thơ ra đời cách đây hơn 12,5 thế kỷ, được xem như một trong hai 'đại diện lớn nhất của văn học Nhật'. Bài thơ cổ nhất trong tập này được cho là của hoàng hậu Iwanohime (vợ của thiên hoàng Nintoku, vua thứ 16, vào nửa đầu thế kỷ thứ 5). Bài thơ cuối cùng trong tập là của Otomo no Yakamochi (viết trong năm 759).
Khoảng 4.496 bài thơ được sáng tác trong khoảng 400 năm và được chia thành 20 quyển. Mỗi quyển đều có mục lục, cùng với các lời chú thích về chủ đề và bối cảnh sáng tác. Về hình thức, thơ trong tập này thuộc ba loại: Đoản ca (5/7/7/7/7), triều đầu ca (5/7/7/5/7/7) và trường ca (5/7/5/7… 5/7/7).
Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc của tên tập thơ này. Có thể là 'mười ngàn từ', vì trong tiếng Nhật, 'từ' viết bằng hai chữ 'ngôn diệp'. Nó cũng có thể được hiểu là 'sách truyền đến cho muôn đời sau', vì 'diệp' cũng mang nghĩa là đời. Một giả thuyết khác là 'vạn diệp' đề cập đến số lượng trang giấy.
Tác giả của tập thơ này đến từ mọi tầng lớp xã hội trên khắp Nhật Bản trong suốt 4 thế kỷ, từ các hoàng đế, hoàng hậu, công chúa, tướng lĩnh đến những người dân thông thường, người đốn củi, người ăn mày,... Trong số đó, có 400 nhà thơ nổi tiếng, còn lại thì không biết danh tính.
Đây là kết quả của một sự lựa chọn công bằng của mọi tầng lớp dân cư. Do đó, tập thơ này phản ánh tâm trạng của người Nhật thuộc mọi tầng lớp.
Cuốn sách được coi là một kho tàng văn hóa, một tài liệu quý giá về con người và văn hóa của Nhật Bản xưa qua các bài thơ. Tác phẩm này bao gồm nhiều chủ đề, được chia thành ba loại chính. Tạp ca mô tả các hành trình, buổi tiệc, truyền thuyết và các vấn đề xã hội. Những bài thơ thuộc loại này thường tôn vinh vẻ đẹp của tự nhiên. Tương văn ca nói về tình yêu nam nữ, thể hiện lòng trung thành, ca tụng tình yêu đẹp đẽ giữa vợ chồng. Vãn ca là những bài thơ buồn về cái chết.
Qua các bài thơ trong cuốn sách, độc giả có thể hiểu được tình cảm chân thành, trong sáng, chân thực, đôi khi nhạy cảm và tinh tế của người Nhật xưa. Không chỉ mang giá trị văn học, tác phẩm còn có giá trị học thuật lớn. Nhờ những bài thơ này, các nhà nghiên cứu ngày nay có thể hiểu hơn về con người, phong tục, tập quán, kiến trúc và văn hóa của Nhật Bản xưa.
Nghiên cứu về tác phẩm thơ Nhật xuất sắc này
Cuốn Vạn Diệp Tập là một tác phẩm khổng lồ, được chia thành 20 quyển với tổng cộng 4.496 bài thơ. Trong phần “Dẫn Nhập”, người dịch cho biết ông không có ý định “làm việc quá sức” bằng cách dịch toàn bộ tập thơ. Tuy nhiên, ông đã lựa chọn một số bài thơ tiêu biểu để dịch.
Ngoài việc dịch thơ, người dịch đã đầu tư công sức vào việc viết phần chú thích. Có thể nói rằng phiên bản tiếng Việt của cuốn sách này là một công trình nghiên cứu song song với việc dịch thơ.
Thơ luôn ẩn chứa nhiều ý nghĩa sâu xa. Để giúp người đọc hiểu rõ hơn về mỗi bài thơ được dịch, người dịch đã cung cấp thông tin về bối cảnh lịch sử, phong tục, tiểu sử tác giả, hoàn cảnh và tâm trạng khi sáng tác, cũng như những quy ước về thể loại thơ... Điều này làm tăng thêm giá trị của việc đọc thơ cho độc giả Việt.
Ngoài việc dịch và chú thích các bài thơ, người dịch cũng cung cấp một số thông tin tổng quan về tác phẩm, ảnh hưởng của nó, và các hướng nghiên cứu về thơ. Ba phụ lục với niên biểu về tập thơ, bối cảnh lịch sử và xã hội, cùng với tư liệu tham khảo, giúp người đọc hiểu rõ hơn về tập thơ này.
Theo người dịch, đây là “bức tranh thơ” của cuộc đời. Tập thơ này là một gương phản ánh cuộc sống, cái chết, những cung bậc cảm xúc từ niềm vui khi yêu đến nỗi buồn khi bị bỏ rơi, tình yêu giữa vợ chồng, tình thương con cái, và những kỷ niệm về quê hương; là vẻ đẹp của thiên nhiên, sự trìu mến và kính sợ trước tự nhiên... Tất cả đều là biểu hiện của tâm trạng, tâm hồn của con người Nhật xưa và của nhân loại nói chung.
Cuốn sách này do Nguyễn Nam Trân dịch chỉ bao gồm khoảng một phần mười các tác phẩm. Dịch giả hy vọng rằng thông qua cuốn sách này, độc giả có thể hiểu hơn về lý do mà dân tộc Nhật Bản coi đây là một quốc bảo.
