Mọi điều quan trọng về viêm tụy cấp

1. Hiểu biết về tụy 

Viêm tụy cấp là một căn bệnh xảy ra tại tuyến tụy, vì thế trước hết bạn cần tìm hiểu về tụy để hiểu rõ hơn về căn bệnh này. 

Tụy là một cơ quan trong cơ thể có hình dáng giống như một cái búa, nằm ở phía sau phúc mạc, sau dạ dày, gần với thành ổ bụng, cắt ngang trước cột sống thắt lưng. Tụy được chia thành 3 phần bao gồm phần đầu gần tá tràng, phần thân ở giữa và phần đuôi kéo dài đến gần lá lách. Ống tụy (hay ống Wirsung) dài dọc theo tụy, chịu trách nhiệm dẫn dịch tụy vào đoạn D2 của tá tràng. 

Vị trí của tụy trong cơ thể

Mỗi ngày, tụy tiết ra khoảng 800 - 1000ml dịch tụy. Dịch tụy bao gồm muối cacbonat và nhiều enzym tiêu hóa thức ăn như trypsin, chymotrypsin, elastase, carboxypeptidase để tiêu hóa protein; amylase để tiêu hóa glucid; lipase, phospholipase A2, cholesterol esterase để tiêu hóa lipid, cùng với enzym tiêu hóa acid nucleic như ribonuclease, deoxyribonuclease. 

Tuyến tụy vừa là tuyến nội tiết vừa là tuyến ngoại tiết của hệ tiêu hóa. 

• Tuyến nội tiết: sản xuất insulin để kích thích tế bào cơ thể hấp thụ glucose từ máu và glucagon để tăng nồng độ đường trong máu.

• Tuyến ngoại tiết sản xuất các dịch tiêu hóa.

2. Tổng quan về bệnh viêm tụy cấp

Viêm tụy cấp là tình trạng viêm sưng đột ngột của tuyến tụy. Bình thường, tuyến tụy tiết ra dịch chứa enzym tiêu hóa thức ăn, nhưng khi bị viêm, các enzym này có thể tự tấn công tuyến tụy gây ra tổn thương, viêm và sưng, đe dọa tính mạng.

Một số cơ chế tự bảo vệ của tụy gồm: 

• Các protein được chuyển hóa thành tiền enzym và dự trữ trong các ngăn riêng biệt tại bộ máy Golgi. 

• Dịch tụy bài tiết các hoạt chất ở dạng không hoạt động. Chúng chỉ được hoạt hóa khi di chuyển trong ống tụy do tác động của chất xúc tác. 

3. Các nguyên nhân gây viêm tụy cấp 

Có khoảng 80% nguyên nhân gây bệnh là do sỏi mật rơi vào ống tụy, giun xâm nhập vào ống mật - tụy hoặc do lạm dụng thức uống chứa cồn như rượu, bia.

Rượu, bia là một nguyên nhân phổ biến gây ra bệnh

Ngoài ra, khoảng 5% trường hợp là do các yếu tố nguy cơ khác ít phổ biến như ăn uống dầu mỡ hoặc chứa nhiều protein gây ra tăng lipid máu, đặc biệt là triglycerid; hoặc sau khi bị thương tụy do va chạm, đâm thủng hoặc tổn thương do tai nạn giao thông,… dẫn đến tổn thương tụy; Sau phẫu thuật vùng bụng hoặc quá trình nội soi tụy gây tổn thương niêm mạc.

Bên cạnh đó, khoảng 15% tổng số bệnh nhân bị viêm tụy cấp vẫn chưa biết được nguyên nhân.

4. Các cơ chế gây ra viêm tụy cấp

Cơ chế gây bệnh do sỏi hoặc giun 

Nhiều trường hợp viêm tụy cấp do sỏi mật rơi xuống hoặc do giun xâm nhập vào gây tắc nghẽn ống tụy, làm cản trở dịch tụy lưu thông dẫn đến ứ đọng. Nếu tắc nghẽn chỉ là tạm thời thì tổn thương thường nhẹ và có thể phục hồi nhanh chóng, nhưng khi kéo dài, enzym tích tụ có thể gây ra tổn thương nghiêm trọng. 

Cơ chế gây bệnh do tiêu thụ chất có cồn

Nếu bạn tiêu thụ nhiều rượu, bia liên tục trong thời gian dài, ống tụy sẽ bị co lại, gây tắc nghẽn và viêm tụy cấp.

5. Dấu hiệu của bệnh viêm tụy cấp

Khoảng 80% bệnh nhân trải qua bệnh ở dạng nhẹ, trong khi 20% bệnh có triệu chứng nặng như: 

Đau bụng

Người bị bệnh sẽ cảm thấy đau bụng dữ dội ở vị trí trên rốn, vùng thượng vị dưới mũi kiếm xương ức, đôi khi cả phần bên phải hoặc trái. Đau có thể xuất hiện sau khi ăn một bữa đầy dầu mỡ, protein và rượu, bia. Đau đột ngột và nhanh chóng, tăng dần theo thời gian, có thể kéo dài vài giờ. Nó có thể lan rộng ra sau lưng và ngực. Mọi hoạt động đều có thể làm tăng đau, kể cả ho, cử động hoặc thở sâu.

Người bị bệnh sẽ trải qua cơn đau bụng dữ dội

Nôn mửa

70% bệnh nhân mắc bệnh gặp phải cơn nôn mửa dữ dội sau khi cảm thấy đau bụng. Tình trạng nôn nặng kéo dài, khó kiểm soát, thường nôn ra dịch mật hoặc có thể nôn ra máu. Nôn mửa liên tục có thể gây mất nước và mất chất điện giải cho cơ thể. 

Nhiễm trùng

Tình trạng này thường phát sinh sau 5 - 7 ngày. Bệnh có thể trở nên nghiêm trọng với xuất huyết và tổn thương cục bộ, gây ra các triệu chứng toàn thân như hội chứng nhiễm trùng độc, chướng bụng. Nếu có xuất huyết ở nội tạng, có thể thấy các vết bầm quanh vùng rốn hoặc hông.

Hơn nữa, bệnh còn đi kèm với các triệu chứng như: nhịp tim nhanh, khó thở, sốt, mệt mỏi, phình bụng, da vàng, mất nước, huyết áp giảm. Trong các trường hợp nặng, bệnh có thể gây ra sự suy giảm chức năng của gan, thận và tim. Nếu xuất huyết xảy ra trong tụy, có thể gây ra trạng thái sốc và tử vong. 

Để phòng tránh viêm tụy cấp, việc hạn chế các nguyên nhân gây ra bệnh là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Đối với người mắc sỏi mật, nên thực hiện các biện pháp để tăng cường sự lưu thông của đường mật và giảm sự phát triển của sỏi. Có thể cần phải phẫu thuật để loại bỏ sỏi mật. Hãy duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh và khoa học, hạn chế thức ăn giàu cholesterol và dầu mỡ, cũng như thức ăn giàu chất xơ. Tránh uống rượu, bia và các chất kích thích trừ khi cần thiết. Hãy tuân thủ lịch trình kiểm tra sổ giun định kỳ 6 tháng/ 1 lần. Sức khỏe quý hơn vàng, hãy chăm sóc cơ thể của bạn đúng cách, dù là những điều nhỏ nhặt nhất!