Môi đỏ tươi

Màu đỏ son (hay còn gọi là vermilion hoặc đỏ chu sa) là màu sắc mà đa số mọi người thấy trong hình ảnh bên. Đây là sắc đỏ tươi với một chút ánh cam. Tên gọi 'đỏ son' bắt nguồn từ màu của một số loại son môi đỏ nổi tiếng.

Đồng thời, 'đỏ son' cũng chỉ một loại thuốc màu từ khoáng chất chu sa, đã được sử dụng từ thời La Mã cổ đại trong nghệ thuật và trang trí, trong các sách minh họa thời Trung cổ, hội họa thời Phục Hưng, sindoor ở Ấn Độ, và trong nghệ thuật sơn mài Trung Quốc.

Ngành hóa học và quy trình sản xuất

Bột màu đỏ son là chất màu trong suốt với sắc thái tươi sáng và tinh khiết. Nó được chế tạo bằng cách nghiền mịn khoáng vật chu sa (thủy ngân(II) sulfide). Tương tự như các hợp chất khác của thủy ngân, nó rất độc.

Bột màu đỏ son không chỉ là một màu cụ thể; thủy ngân sulfide tạo ra nhiều sắc thái ấm, từ đỏ cam sáng đến đỏ tía đậm hơn, gần giống màu gan vịt tươi. Sự khác biệt về sắc thái phụ thuộc vào kích thước của các hạt bột. Hạt lớn hơn cho màu đậm hơn và ít sắc cam.

Bột màu chu sa là sản phẩm phụ của việc khai thác thủy ngân, một quá trình khó khăn, tốn kém và nguy hiểm vì độc tính của thủy ngân. Nhà triết học Hy Lạp Theophrastus xứ Eresus (371–286 TCN) đã mô tả quy trình này trong tác phẩm 'De Lapidibus', cuốn sách khoa học đầu tiên về khoáng vật. Đã có những nỗ lực từ rất sớm để cải tiến phương pháp sản xuất bột màu này.

Người Trung Quốc có thể là những người đầu tiên tổng hợp bột màu đỏ son từ thế kỷ 4 TCN. Nhà giả kim Hy Lạp Zosimos xứ Panopolis (thế kỷ 3–4) đã ghi nhận phương pháp này. Đến thế kỷ 9, nhà giả kim Ba Tư Jabir ibn Hayyan (722–804) đã mô tả quy trình này chi tiết trong sách của mình về các công thức màu, và nó đã được áp dụng rộng rãi ở châu Âu.

Quá trình sản xuất bột màu đỏ son được Jabir ibn Hayyan mô tả khá đơn giản. Thủy ngân và lưu huỳnh được kết hợp để tạo ra một hợp chất thủy ngân sulfide màu đen, gọi là Aethiopes mineralis. Hợp chất này sau đó được nung trong bình thót cổ, khiến nó bay hơi và ngưng tụ ở phần trên của bình. Sau khi đập vỡ bình, người ta thu được cục màu đỏ son để nghiền. Mới tạo ra, chất này có màu gần như đen, nhưng khi nghiền, màu đỏ sẽ hiện ra. Bột màu càng được nghiền lâu thì càng tinh tế hơn. Họa sĩ Ý Cennino Cennini (khoảng 1360 - trước 1427) đã viết: 'Nếu bạn có thể nghiền nó mỗi ngày trong hai mươi năm thì màu sắc sẽ ngày càng tốt hơn và hoàn hảo hơn.'

Vào thế kỷ 17, một phương pháp mới để sản xuất bột màu đỏ son được phát triển, gọi là 'phương pháp Hà Lan'. Thủy ngân và lưu huỳnh nóng chảy được phối trộn để tạo ra thủy ngân sulfide màu đen, sau đó nung trong bình cổ cong để hơi được ngưng tụ thành thủy ngân sulfide màu đỏ tươi. Để loại bỏ lưu huỳnh, các tinh thể này được xử lý bằng chất kiềm mạnh, rửa sạch và nghiền trong nước để tạo ra bột màu thương phẩm. Hiện nay, quy trình sản xuất bột màu này vẫn cơ bản như vậy.

Bột màu đỏ son có một nhược điểm quan trọng: nó có thể bị sẫm màu hoặc phát triển ánh xám tía trên bề mặt. Cennino Cennini đã cảnh báo: 'Hãy nhớ rằng nó không nên tiếp xúc với không khí, vì khi được sử dụng trên tường, theo thời gian nó sẽ chuyển sang màu đen.' Các nghiên cứu gần đây cho thấy các ion clo và ánh sáng có thể thúc đẩy sự phân hủy của màu đỏ son thành thủy ngân nguyên tố, làm cho nó chuyển sang màu đen khi phân tán mịn.

Từ thời Phục Hưng đến thế kỷ 20, bột màu đỏ son là chất màu đỏ chính được các họa sĩ châu Âu sử dụng. Tuy nhiên, do giá thành và tính độc hại, nó đã bị thay thế chủ yếu bằng chất màu tổng hợp đỏ cadmi vào thế kỷ 20.

Ngày nay, bột màu đỏ son chính hãng chủ yếu đến từ Trung Quốc; nó là thủy ngân sulfide tổng hợp và được đánh dấu trên ống sơn là PR-106 (Sắc tố đỏ 106). Chất màu tổng hợp này có chất lượng cao hơn so với bột màu đỏ son làm từ chu sa nghiền, vốn chứa nhiều tạp chất. Tuy nhiên, chất màu này vẫn rất độc, nên cần sử dụng cẩn thận.

• Danh sách các sắc thái màu
• Chu sa
• Đỏ truyền thống của Trung Quốc

Chú thích

Các liên kết bên ngoài

(bằng tiếng Anh)

• Trang về màu đỏ son